Vẽ lại cả cái cây

Chiều, nhị thúc cho người sang gọi Tạ Chi Hành và Vãn Nghi qua nhà mình. Ông bảo có việc muốn hỏi thêm trước khi hết mấy ngày Tết. Nhà nhị thúc cách nhà nãi nãi hai dãy phố. Cửa gỗ sơn nâu bong ở góc dưới, hai bên dán câu đối đỏ còn mới, trên mái hiên treo đèn lồng chưa gỡ xuống. Nhị thúc đón hai người ở cửa, dẫn thẳng vào gian giữa. Bàn gỗ tròn đã dọn sạch, cuốn tộc phả bìa da nâu đặt chính giữa với gáy sờn bạc màu ở các nếp gấp. Cạnh bàn đặt một ấm trà nóng, khói mỏng bốc lên rồi tan trong gian nhà chưa bật đèn sưởi. Thi Kiến Đông ngồi sẵn một góc bàn. Trước mặt anh là cây bút bi và xấp giấy trắng. Ngẩng lên nhìn hai người bước vào, anh lại cúi xuống viết tiếp.

Nhị thúc mở tộc phả ra giữa bàn, lật tới đúng trang đã đánh dấu bằng mảnh giấy nhỏ, nhạt giọng nói:

— Bốn ngày trước tôi phát cho cháu bốn mươi cái tên. Giờ khảo lại, cháu đọc tên nào tôi dò tên đó, sai một cách xưng hô coi như chưa xong.

Ông rút từ túi áo ngực một tờ giấy khác gấp làm tư, mở phẳng ra đặt cạnh cuốn tộc phả. Tờ giấy cũng chép đúng bốn mươi cái tên theo thứ tự hôm mùng bốn để ông dò theo. Nhị thúc dùng lòng bàn tay vuốt phẳng nếp gấp trước khi bắt đầu. Vãn Nghi kéo ghế ngồi sát cửa ra vào chứ không ngồi cùng bàn, hai tay đặt trên đùi chờ đợi.

Tạ Chi Hành đứng thẳng cạnh bàn, không cầm giấy, bắt đầu đọc. Ông cố tổ đời trước được gọi đúng tên kèm chữ cố. Người cô ruột mất sớm chưa kịp lấy chồng được gọi đúng cách gọi người đã khuất chưa có chồng. Người rể ở nhà ngoại từ hai đời trước cũng được gọi đúng phần vai vế bên ngoại chứ không lẫn sang bên nội. Anh đọc theo từng nhánh, hết đời ông bà rồi mới xuống đời cha chú, hết một nhánh mới sang nhánh khác. Anh không đọc theo thứ tự trên tờ giấy nhị thúc đưa, nơi các đời bị chép lộn xộn theo trí nhớ của ông. Mỗi lần dò trúng một tên, nhị thúc lại gạch nhẹ một nét chì mờ bên cạnh mà không ngẩng đầu.

Vãn Nghi ngồi ở ghế sát cửa nghe từng cái tên rơi ra. Trong đầu cô vẫn nhớ rõ tờ giấy hôm mùng bốn xếp tên lộn xộn theo cột dọc. Cái tên thứ mười bảy trên tờ giấy đó đứng cạnh cái tên thứ mười tám không cùng vai. Còn ở đây, anh gọi hết sạch một đời rồi mới chuyển đời khác, không vấp, không quay lại sửa, không dừng lấy hơi giữa hai tên liền nhau. Cô trầm mặc không nói, chỉ ngồi thẳng lưng, hai tay siết nhẹ trên đùi. Mắt cô nhìn sang cuốn tộc phả nhị thúc đang dò, ngón tay ông di theo từng dòng chữ nhỏ.

Đến tên thứ hai mươi, Thi Kiến Đông đặt bút xuống, đẩy xấp giấy sang một bên, ngả người ra lưng ghế, thấp giọng nói:

— Bố ơi, con ghi không kịp nữa, mà nghe cũng biết đúng hết rồi, thôi con khỏi ghi.

Nhị thúc không ngẩng đầu lên, chỉ gật một cái, mắt vẫn dán vào tờ giấy đang dò. Ngón tay ông dừng lại đúng chỗ tên thứ hai mươi mốt chờ tên kế tiếp. Kiến Đông ngồi lùi ghế ra sau, hai tay khoanh trước ngực, nhìn Tạ Chi Hành đọc tiếp mà không nói thêm câu nào. Môi anh mím lại, thỉnh thoảng liếc sang phía cha mình.

Tạ Chi Hành đọc hết bốn mươi cái tên trong một hơi dài, không dừng lại lần nào để nghĩ. Tên cuối cùng là một người cháu họ mới sinh năm ngoái, chưa từng gặp mặt, anh vẫn gọi đúng vai theo đúng nhánh. Nhị thúc gập cuốn tộc phả lại, đặt hai tay lên bìa da rồi trầm mặc hồi lâu. Ngón tay ông gõ nhẹ ba cái lên mặt bìa. Mắt không rời cuốn tộc phả, ông nhạt giọng lên tiếng:

— Rể ngoại thuộc tên trong họ còn giỏi hơn cháu trai trong họ.

Kiến Đông cúi đầu xuống bàn, không đáp lại câu đó. Tay anh vẫn khoanh trước ngực, mặt đỏ lên một chút dưới ánh đèn.

Nhị thúc gấp tờ giấy dò của mình lại làm tư nhưng chưa cất đi. Xoay người sang phía Tạ Chi Hành, ông thong thả hỏi sang chuyện khác:

— Cháu làm ở chuỗi nào trên đó, nói lại cho nhị thúc nghe cho rõ.

Tạ Chi Hành thản nhiên đáp:

— Cháu làm ở Vạn Hoà.

Nhị thúc gật đầu nhưng không đứng dậy ngay. Ông hỏi lại một lần nữa, từng chữ tách rời nhau:

— Vạn Hoà, chuỗi siêu thị đó phải không?

Tạ Chi Hành gật đầu, không nói thêm chữ nào. Nhị thúc ngồi im thêm một nhịp, mắt nhìn xuống tờ giấy gấp tư trong tay, ngón tay cái miết nhẹ lên mép giấy.

Vãn Nghi đứng dậy khỏi ghế, bước lại gần bàn đứng cạnh Tạ Chi Hành, nhìn thẳng vào nhị thúc:

— Nhị thúc còn muốn khảo gì thêm không? Khảo xong thì cháu đưa anh ấy về, nãi nãi đang chờ cơm.

Nhị thúc nhìn cô một lúc, ánh mắt dừng lại trên người cô rồi mới chuyển sang Tạ Chi Hành. Ông không nói gì thêm, chỉ lắc đầu một cái:

— Khảo vậy đủ rồi, về đi.

Ông đẩy ghế đứng dậy, cầm tờ giấy gấp tư bước ra khỏi gian nhà trước cả hai người.

Nhị thúc rút từ túi áo ngực cây bút bi đỏ, mở tờ giấy dò ra lần cuối. Tìm đúng dòng tên thứ bốn mươi, ông gạch một nét ngang đè lên đúng giữa dòng chữ. Ông gấp tờ giấy lại theo đúng nếp cũ, nhét vào ví da đặt trên bàn rồi cài khoá lại. Kiến Đông đứng dậy dọn xấp giấy trắng của mình, xếp gọn thành một chồng, không nhìn về phía tờ giấy cha vừa cất.

Trên đường về, trời đã sẩm tối. Hai người đi song song qua dãy phố cũ. Mấy nhà còn treo câu đối đỏ ở cửa, gió lạnh thổi dọc con ngõ hẹp làm đèn lồng giấy kêu sột soạt. Đi được nửa đường, Vãn Nghi mới thong thả hỏi:

— Anh học thuộc bốn mươi cái tên đó kiểu gì? Bốn ngày mà không sai một chỗ.

Tạ Chi Hành đi chậm lại nửa bước, thản nhiên đáp:

— Anh không học thuộc. Anh vẽ lại cả cái cây từ ông cố xuống tới lứa cháu, vẽ xong thì nhớ hết, không cần học từng dòng.

Vãn Nghi đi thêm mấy bước, nghĩ lại tiếng anh gọi tên nãy giờ trong nhà nhị thúc. Hết sạch một nhánh mới sang nhánh khác, gốc trước cành sau, không phải một hàng chữ chép xuôi theo trí nhớ người viết. Cô chưa từng ngồi xuống vẽ cái cây đó cho chính họ nhà mình, dù cô lớn lên trong nhà đó ba mươi mốt năm, còn anh chỉ nhìn qua tờ giấy một lần rồi tự dựng lại được cả gốc lẫn cành.