Bát cơm cúng đầu

Sáng, hai cánh cửa gỗ nặng của từ đường họ Thi được đẩy mở hết cỡ. Ổ khoá đồng tháo xong treo lủng lẳng ở quai cửa. Trong gió lạnh, chiếc đèn lồng đỏ treo từ hôm ba mươi rung khẽ. Tối hôm trước, hàng bài vị xếp thẳng trên bệ thờ đã được lau sạch bụi. Ở giữa, lư hương đồng đặt đó còn nguyên tro cũ. Tay bưng mâm lễ nhỏ xếp gà luộc cùng bánh bao, từng tốp người trong họ lần lượt tới. Người bước qua sân vào đứng thành hàng trước bệ thờ, tiếng guốc gỗ gõ lộp cộp trên nền gạch. Dưới nách kẹp chiếc cặp da đựng tộc phả, Nhị thúc đứng ngay giữa cửa. Tay kia ông cầm cuộn giấy buộc dây gai, ánh mắt lướt qua từng người bước vào, thỉnh thoảng gật đầu chào lại.

Người cuối cùng vừa bước qua ngưỡng cửa, Nhị thúc đã lớn tiếng xướng thứ tự thắp hương:

— Đại cô trước, tới tam thẩm, tới cháu Lệ Quyên, rồi tới hàng con cháu.

Từng người bước lên cắm hương vào lư đồng, cúi lạy ba lượt rồi lùi sang bên nhường chỗ cho người sau. Ở lượt con cháu, Vãn Nghi bước lên thắp hương, cúi lạy xong liền lùi lại đứng cạnh cột. Kiến Đông cùng mẹ Vãn Nghi dìu nãi nãi ra chiếc ghế đặt sẵn cạnh cột. Bà đặt hai tay trên đầu gối, lặng lẽ nhìn từng người bước lên thắp hương mà không đứng dậy nổi. Đứng cạnh Vãn Nghi ở cuối hàng con cháu, Tạ Chi Hành chưa được ai gọi tới tên.

Hàng người thắp hương vừa vãn, Nhị thúc đã bước tới trước mặt Tạ Chi Hành, chìa cuộn giấy đang cầm ra:

— Rể mới thì phải thuộc mặt cả họ, đây là tên bốn mươi người trong ba đời, tôi chép tay từ tộc phả, kèm cả cách xưng hô cho khỏi gọi sai.

Tạ Chi Hành mở tờ giấy ra, thấy tên họ xếp thành từng cột dọc, bên cạnh kèm dòng chữ nhỏ ghi cách xưng hô. Từ đại cô Thi Tú Cầm, tam thẩm Hà Tiểu Mai, danh sách kéo dài xuống tận hàng cháu chắt chưa từng gặp mặt. Khoanh tay đứng nhìn anh đọc lướt qua từng dòng, Nhị thúc không hề lên tiếng giục. Anh cẩn thận gấp tờ giấy làm đôi, cất vào túi áo trong rồi thấp giọng:

— Cháu sẽ thuộc.

Gật đầu không nói thêm, Nhị thúc xoay người bước về phía nãi nãi.

Nãi nãi vẫy tay gọi Tạ Chi Hành lại gần ghế, cất giọng nhỏ nhưng rành rọt:

— Cháu bưng giúp bà bát cơm cúng đầu lên bàn thờ, tay bà giờ run, sợ đổ mất.

Trên chiếc mâm gỗ đặt cạnh ghế bà, bát cơm trắng cắm đôi đũa dựng đứng đã chuẩn bị sẵn cho lễ mở cửa từ đường. Cả sân chốc mờ im lặng, ánh mắt mọi người dồn cả về phía Tạ Chi Hành. Đứng cách đó vài bước, Vãn Nghi khẽ đưa tay chạm vào túi áo khoác. Nơi đó, tờ phụ lục cô viết ba đêm trước gấp làm tư vẫn nằm gọn. Dòng chữ bên B không nhận việc phát sinh trong họ vẫn nằm nguyên nét mực cô ký nơi góc giấy.

Tạ Chi Hành nhìn bát cơm, lại nhìn nãi nãi đang ngồi thẳng lưng chờ đợi, hai tay bà đặt trên đầu gối, ánh mắt không rời khỏi anh. Anh bước tới hai tay nâng mâm gỗ lên, chậm rãi đi qua sân gạch, đặt bát cơm ngay ngắn trước bài vị tổ tiên. Lùi lại một bước, anh cúi đầu vái ba lần đúng như những người thắp hương phía trước. Tam thẩm đứng gần đó vỗ nhẹ vai người bên cạnh, ghé tai thì thầm rồi khẽ cười. Biểu tỷ đứng bên cạnh tam thẩm cũng quay đầu nhìn tới, không nói câu nào, chỉ khẽ nhướng mày. Ở góc sân, Nhị thúc khoanh tay đứng nhìn, ánh mắt đăm đăm không nói một lời.

Thấy Tạ Chi Hành lùi khỏi bệ thờ, Nhị thúc mới bước tới mở cặp da, lấy ra tờ giấy trắng kẻ sẵn mười hai ô ngang đặt lên chiếc bàn con kê cạnh cột:

— Cháu rể vừa bưng cơm cúng đầu, coi như đã nhận phần trong từ đường năm nay. Từ đường mở cửa quanh năm, mỗi tháng cần một người trực nhang khói, tôi ghi cháu vào bảng, mỗi tháng một lượt, đủ mười hai lượt.

Nói xong, ông rút cây bút lông trong túi áo, chấm mực vào nghiên đá mang theo, đè tay viết tên Tạ Chi Hành xuống lần lượt cả mười hai ô. Nét chữ đậm và chắc, không hề run tay như lúc chép tờ danh sách bốn mươi cái tên.

Vãn Nghi bước lại gần bàn nhìn tờ giấy mười hai ô đang viết dở, cố giữ giọng bình thường mà khẽ hỏi Nhị thúc:

— Nhị thúc ghi rõ vậy, sau này lỡ anh ấy bận việc công ty thì sao?

Nhị thúc không ngẩng đầu, tay vẫn từ tốn viết nốt nét cuối của chữ Hành:

— Việc từ đường quan trọng hơn việc công ty, cháu à, đây là chuyện của người trong nhà.

Trầm mặc không hỏi thêm câu nào, Vãn Nghi lùi lại đúng chỗ cũ cách cột gỗ hai bước chân, giương mắt nhìn ông viết nốt hai chữ cuối cùng.

Nhị thúc đem tờ giấy mười hai ô dán lên cây cột gỗ cạnh cửa ra vào, tỉ mỉ miết phẳng bốn góc băng dính cho khỏi bong. Kiến Đông đi ngang qua đọc lướt một cái, liền lớn tiếng gọi sang phía đại cô:

— Từ nay từ đường có người trực đều quanh năm rồi, khỏi lo tháng nào vắng.

Đại cô gật đầu không nói thêm, tiếp tục xếp mấy nén hương thừa vào hộp gỗ dưới bệ thờ. Đứng gần cửa bếp nhỏ phía sau bệ thờ, mẹ Vãn Nghi hai tay siết chặt vạt áo, không dám bước tới gần mà chỉ lặng lẽ nhìn từ xa.

Buổi lễ vãn, người trong họ lần lượt rời đi. Mâm lễ mang xuống bếp chia phần, bệ thờ chỉ còn lại ba nén hương cháy dở trong lư đồng. Vãn Nghi cầm chiếc chén sứ cạnh mâm lễ, úp đáy chén dập tắt từng nén hương cháy dở để tàn khỏi bay khắp gian thờ. Làn khói mỏng cuộn lên rồi nhanh chóng tan biến trong luồng gió lùa qua cửa. Tạ Chi Hành đứng chờ ngoài cửa, tờ giấy chép bốn mươi cái tên vẫn nằm nguyên trong túi áo trong.

Trên đường ra cổng, Vãn Nghi lại đi ngang cây cột, ánh mắt lướt qua tờ giấy mười hai dòng còn ướt keo. Dòng thứ nhất, ô tháng giêng, tên Tạ Chi Hành viết bằng bút lông nét mực còn chưa khô hẳn. Mười một dòng phía dưới cũng đúng ba chữ ấy, kín cả mười hai tháng trong năm. Tay cô lại chạm vào túi áo, nơi tờ phụ lục gia hạn theo tháng với mức bốn nghìn tệ mỗi lần ký vẫn nằm gọn bên trong.