Người đầu tiên đứng lên

Cô Tuyết vừa bưng cái khay nhôm bước ra liền khựng lại, mặt tái đi. Cô vội vàng đặt khay xuống, định lui về phía sạp bún của mình. Tôi giật mình, vội úp cả bàn tay rộng xòe ra đè chặt lên tập giấy lời khai còn trống nguyên trên mặt bàn. Lòng bàn tay tôi đổ mồ hôi lạnh ngắt, dán chặt vào lớp giấy bãi bằng thô ráp.

Bất ngờ, mẹ tôi đứng dậy. Bà không nhìn cái chìa khoá đang xoay trên tay Hào, cũng không ngoái lại nhìn mấy hộ xung quanh đang nín thở. Mẹ bước thẳng đến trước mặt hai cán bộ điều tra, ngẩng cao đầu, tay chỉ thẳng vào mặt Hào đang đứng nghênh ngang kia.

Giọng mẹ run run nhưng từng từ thoát ra rõ mồn một: «Tôi khai! Báo cáo hai chú cán bộ, hôm trước Tết, chính cái anh Hào này ngồi đúng ở cái ghế gỗ kia ra giá một trăm hai mươi triệu để lo cho con tôi vào đội trật tự. Còn suốt bốn mươi tháng qua, tháng nào tôi cũng nộp sáu trăm nghìn tiền chỗ vào tay anh ta, không có lấy một tờ phiếu thu nào có đóng dấu số cả!»

Hào sững người, mặt tối sầm lại, xâu chìa khoá trên tay ngưng xoay. Mẹ tôi cầm lấy chiếc bút bi từ tay tôi, dằn mạnh ngòi bút xuống cuối trang giấy, ký một chữ «Sen» ngoằn ngoèo nhưng dứt khoát.

Bà Chắt ngồi bên mẹt trầu cau liền đứng bật dậy, chép miệng một cái rồi bước tới. Bà đập mạnh cùi tay xuống bàn, nhìn thẳng vào mắt Hào: «Tôi cũng thôi nộp cho anh rồi! Già này sống bằng từng lá trầu, bị bóp chẹt đủ rồi!» Mẹ tôi ký xong, bà Chắt liền chộp lấy đống giấy, đè ngón tay cái dính mực xanh lè xuống bên cạnh chữ ký của mẹ tôi.

Người điều tra viên lớn tuổi hơn ngẩng lên, nhìn thẳng sang Hào: «Anh là Lại Văn Hào, đội phó đội trật tự phường Đông Trì? Anh có quen bà Trần Thị Sen đây không?»

Hào cười nhạt, hất cằm về phía mẹ tôi: «Xe hàng rong ngoài chợ, ai biết chủ là ai.»

Đúng câu anh ta đã buông ra ở phòng đội, cái trưa tôi đặt tờ giấy mẫu biên bản lên bàn anh ta. Bà Chắt bật ra một tràng cười khàn khàn, chỉ ngón tay cái còn dính mực về phía dốc cổng chợ: «Không biết mà cái sáng thằng Tín đi làm buổi đầu, anh thò đầu qua cửa xe gọi

— chị Sen, chiều lên kho trên phường mà xin

trước cả cái dốc này! Cả chợ nghe chứ đâu riêng gì tôi!»

Ông Tạc gật đầu. Chị Hoè gật đầu. Cô Tuyết đứng khựng giữa lối, cũng gật, rất khẽ. Người điều tra viên không nói gì, cúi xuống viết, vừa viết vừa đọc thành tiếng: Lại Văn Hào, đội phó đội trật tự đô thị phường Đông Trì. Hào đứng đó nghe tên mình được đọc to giữa quán nước, trước mặt những người tháng nào cũng phải đưa tiền vào tay anh ta. Anh ta nhét xâu chìa khoá vào túi quần, nghiến răng, quay gót bước nhanh ra phía xe tải. Không khí trong quán nước đã không còn như năm phút trước.

---

Cô Tuyết từ từ ngồi xuống lại chiếc ghế nhựa, tay vẫn ghì chặt lấy vạt áo, giọng run run hỏi hai chú điều tra viên rằng liệu cô ký vào đây rồi thì sáng mai nồi nước dùng của cô có bị người ta xuống hốt quăng đi không. Người cán bộ điều tra trẻ tuổi ngẩng lên, ôn tồn giải thích rằng không ai có quyền hốt hàng hốt sạp của người dân chỉ vì một lời khai sự thật trước pháp luật. Nghe vậy, cô Tuyết mới thở hắt ra một hơi dài, run rẩy cầm bút.

Tôi đứng ở đầu bàn, xòe các ngón tay ra cộng nhẩm trước mặt cả quán. Giọng tôi vang lên chậm rãi, rõ ràng từng con số một: «Mỗi hộ sáu trăm nghìn một tháng. Bốn mươi tháng là hai mươi tư triệu một hộ. Dãy chợ này bảy hộ ngồi đây, tổng cộng là một trăm sáu mươi tám triệu đồng tiền chỗ không sổ sách.»

Thằng Tú, cháu bà Tho, ngồi trên cái thùng sơn cạo dở gần đó, nhanh tay rút chiếc bút dạ bảng màu đen, lật mặt sau tờ lịch tường cũ bóc từ tháng trước ra, chép lại y nguyên con số một trăm sáu mươi tám triệu to tướng lên đó.

Ông Tạc lau sạch tay vào cái tạp dề dính đầy vảy cá, đi tới bàn. Ông nheo mắt đọc đi đọc lại toàn bộ tờ lời khai hai lượt, mồm lẩm nhẩm từng câu từng chữ rồi mới chịu đặt bút ký tên Tạc. Chị Hoè đặt chiếc thúng nhặt rau xuống, cầm bút ký xong liền quay sang nắm lấy cổ tay tôi, dặn đi dặn lại rằng em Tín cầm đống giấy này đi cho đúng chỗ, đừng để công sức và sự mạo hiểm của mấy chị em ở cái chợ này thành công cốc.

Anh Sửu bán gà tiến lại, đặt bàn tay to bè còn dính lông gà xuống ký xoẹt một cái. Bà Tho là người cuối cùng bước tới. Bà đeo cặp kính lão trễ xuống sống mũi, chầm chậm ghi thêm vào góc tờ khai hai dòng chữ viết tay bằng mực tím, ghi rõ hai tờ biên nhận tiền chỗ năm hai nghìn mười bảy là do chính tay ai đưa cho bà.

Chị Ngát bước vào, nghiêng người ký tên làm chứng lần thứ hai vào đúng ô mẫu theo hướng dẫn của điều tra viên. Chị thở dài một tiếng mỏng tang, bảo chị chỉ mong sao sau đợt này, chợ được sắp xếp đàng hoàng, chị đợi một cái sạp có đánh số hẳn hoi để yên ổn làm ăn.

Hai cán bộ điều tra thu xếp toàn bộ hồ sơ, cẩn thận cho vào chiếc cặp da đen rồi đứng dậy. Phía ngoài dốc cổng chợ, Hào đã leo lên cabin chiếc xe tải từ lúc nào. Anh ta nhấn ga, máy nổ giật cục, xe xả một luồng khói đen kịt rồi lao đi, để lại cái thùng xe phía sau trống hoác, rung lên bôm bốp theo từng nhịp xóc của đường gạch. Bảy cái tên ký tươi nguyên trên tờ khai nằm gọn trong cặp của cán bộ điều tra.

Chiều hôm đó, nắng vàng quánh lại dưới gốc bàng cụt đầu chợ. Mẹ tôi bán sạch bách xe hoa quả từ sớm. Mẹ ngồi trên chiếc ghế gỗ cũ, rút từ cái túi vải khâu bên hông ra hai tờ tiền một trăm nghìn đồng vuốt phẳng phiu, đưa sang cho tôi. Mẹ bảo tôi cầm lấy mà đi đường, đổ xăng xe rồi mua bát phở mà ăn cho hồi sức. Tôi giơ tay cầm lấy hai tờ tiền còn vương mùi mồ hôi và mùi hoa quả của mẹ, lòng miên man nghĩ về tờ lời khai đã theo chân cán bộ về trên thành phố.