Quả bưởi héo không bán được

.

Gió chiều thổi qua ngõ Cầu Tre, mang theo mùi nước cống tù đọng lồng vào mùi tinh dầu bưởi hăng nồng. Mẹ kể, hôm hai mươi bảy tháng Một, trước Tết hơn một tuần, ở quán nước bà Tho ngoài cổng chợ Ba Cây, Hào chủ động tìm gặp mẹ. Nó ra giá một trăm hai mươi triệu để lo cho tôi một suất vào đội trật tự đô thị phường. Mẹ phải đưa trước bốn mươi triệu làm tiền đặt chỗ, tám mươi triệu còn lại trả góp mỗi tháng bốn triệu.

Chiều mùng một Tết, cái lúc người ta xơ vin đẹp đẽ đi chúc Tết họ hàng, mẹ khoác cái áo bông cũ, ôm cái phong bì bốn mươi triệu đến tận nhà riêng của Hào. Bốn mươi triệu ấy, mẹ gom từ đôi hoa tai vàng bố mua cho mẹ trước ngày cưới bán được mười triệu, hai mươi triệu hỏi vay bà Tho, còn mười triệu cuối cùng mẹ phải bốc nóng vay lãi ngày.

---

Mẹ lại cắm dao vào quả bưởi, bóc tiếp vòng vỏ thứ hai. Tiếng cùi bưởi tách khỏi ruột nghe tanh tách trong cái im lặng của chiều sẩm.

— Rồng rã mỗi tháng, mẹ đưa nó tiếp bốn triệu. Chưa tháng nào dám trễ

, mẹ nói, móng tay lại bấm vào cùi trắng.

Mẹ dừng tay khi cái vòng vỏ thứ hai chưa kịp rời hẳn khỏi quả bưởi, và câu nói của mẹ cũng ngừng ngang ở đó. Trong cuốn sổ, có một dòng bị để trống. Mẹ không ghi số tiền, để trống.

Tôi lùi lại hai bước, ngồi bệt xuống bậc thềm nhà trọ. Hai bàn tay tôi úp chặt lên hai bên đầu gối, ngay chỗ vết rách do đá mạt đường chạy sân vận động cứa hôm hội thao nay đã lên da non. Cảm giác nhói nhẹ ở gối giúp tôi giữ cho giọng mình không rung lên.

— Cái tháng để trống trong sổ là lúc mẹ nằm viện tám ngày đúng không?

, tôi hỏi.

— Ừ. Sau đó mẹ vay thêm bù vào hai lần, mỗi lần hai triệu cho đủ kỳ

, mẹ gật đầu, mắt vẫn dính vào quả bưởi.

Rồi chiều mùng năm tháng Tám, mẹ dốc nốt năm mươi sáu triệu một cục. Món ấy mẹ cũng phải đi vay cả: hai mươi triệu vay thêm bà Tho, ba mươi sáu triệu vay lãi ngày, gom về trong một buổi chiều, chính là tập tiền dày mẹ ngồi đếm ở hiên nhà hôm ấy. Món tiền cuối cùng ấy là để đổi lấy lời hứa của Hào về việc xin lại cho mẹ cái chỗ bán hàng dưới gốc bàng cụt ngọn trong sân chợ Ba Cây. Chỗ dưới gốc bàng không về lại tay mẹ.

— Thế giờ mẹ còn nợ bà Tho bao nhiêu?

, tôi hỏi thẳng.

Mẹ ngẩng lên nhìn tôi. Ánh mắt mẹ chợt ngơ ngác, như thể mẹ vừa đợi tôi hỏi một câu khác hoàn toàn. Mẹ đáp gọn lỏn, ngắn như lúc báo giá bưởi cho khách qua đường:

— Hai lần vay, mỗi lần hai mươi triệu

.

Nói xong, mẹ cúi đầu, lại tỉ mẩn bóc tiếp. Quả bưởi trên tay mẹ giờ đã trơ ra phần ruột mọng nước, xơ xước.

---

Trời nhập nhoạng tối. Chút sáng cuối ngày phủ lên sân gạch một màu xám đục. Mẹ đứng dậy, bước qua chỗ dãy sọt nhựa. Mẹ dừng lại bên cuốn sổ bìa nâu. Bàn tay gầy guộc, chằng chịt gân xanh của mẹ giơ ra, đặt hờ lên lớp bìa một lúc lâu. Tôi thấy ngón tay mẹ run run, nhưng rồi mẹ rút tay về. Mẹ quay sang nhặt mấy quả bưởi héo trong thùng xe bỏ riêng ra rổ.

Tôi nhìn dáng mẹ co ro bên chiếc xe đẩy, rồi chợt nhớ lại bốn lần mẹ ghì chặt cổ tay tôi, van lạy tôi đừng dại dột đụng tới Hào. Bốn lần ấy rải ra từ cái đêm cuối tháng Ba đến chiều mưa đầu tháng Sáu, lần nào mẹ cũng ghì đúng cái cổ tay ấy. Bốn lần ấy không phải vì sợ tôi mất chỗ làm. Tôi mà đụng tới Hào thì chính món tiền một trăm hai mươi triệu kia sẽ lôi mẹ ra trước pháp luật. Mẹ tôi là người đưa tiền. Đưa hối lộ.

Tôi đứng dậy, đi tới chỗ dãy sọt nhựa. Tôi cầm cuốn sổ bìa nâu lên, mở chiếc cặp xách của mình ra, bỏ cuốn sổ vào trong rồi kéo khoá lại. Tiếng dây kéo xẹt một đường giòn tan. Tôi quay lại bậc thềm, ngồi xuống.

Mẹ liếc mắt nhìn theo cái cặp của tôi. Tay mẹ vẫn lựa từng quả bưởi héo. Mẹ không nói một câu nào đòi lại cuốn sổ. Mẹ buông quả bưởi, xoay người đi bước thấp bước cao vào gian bếp than, lấy cái ca nhựa vục vào thùng gạo, đong ra vo, nấu cơm như mọi buổi tối.

Cuốn sổ chín dòng chữ viết tay xiêu vẹo của mẹ đã nằm gọn trong cặp tôi. Mẹ đã đánh đổi một trăm hai mươi triệu cùng bao nhiêu nợ nần để mua cho tôi một cái ghế trong đội trật tự. Giờ đây, tôi sẽ ngồi vào cái ghế ấy bằng sự tự hào của một thằng con trai, hay bằng chính món tiền hối lộ chạy chọt của mẹ?