Bốn mươi ký xương trên bàn inox

— Mẹ ơi, người ta bảo mẹ bán nước bẩn à?

Tôi không trả lời. Tôi vươn tay giật phăng tờ giấy ướt sương đêm xuống, miết ngón tay gấp làm tư rồi nhét gọn vào túi tạp dề, nắm chặt lấy bàn tay nhỏ xíu của con dắt đi tiếp.

Đến chỗ kê xe ở vỉa hè số 9, khách thưa hẳn. Tôi cầm giẻ lau chiếc bàn nhựa xanh đã khô cong, lau đi lau lại ba lượt. Khuỷu tay tôi ấn mạnh xuống mặt bàn làm chân nhựa cọ vào nền xi măng ken két, môi tôi mím chặt lại cho đến khi có tiếng người gọi phở. Cả sáng hôm ấy là buổi bán tệ nhất, đếm lại tiền trong túi tạp dề, cả sáng chỉ được bảy mươi tư bát.

Ông Kỳ vẫn ngồi ở chiếc ghế nhựa quấn băng dính quen thuộc, cắm cúi ăn cạn đáy bát, không ngẩng lên nhìn ai. Nhưng ở bàn bên cạnh, hai người khách lạ vừa ăn được nửa chừng thì liếc sang ông Kỳ, nhìn bát phở đang bốc khói của mình, rồi nhìn nhau lấm lét. Người đàn ông bỏ đôi đũa xuống mặt bàn, móc ví rút tiền đặt cạnh mép đĩa rồi kéo ghế đứng dậy, bỏ lại nửa bát nước chưa chạm tới. Họ tin mấy giây phim trong điện thoại hơn tin bát phở đang bốc khói trước mặt.

Tôi rút tờ giấy gấp làm tư trong túi tạp dề ra, ấn phẳng xuống mặt bàn nhựa xanh.

---

Buổi chiều, tôi ngồi ở phòng tiếp dân của uỷ ban phường Lò Vôi. Mặt bàn kính bóng loáng mát lạnh dưới cổ tay tôi, chiếc quạt trần chạy số một, kêu ro ro trên đầu.

Bà Lệ, tổ trưởng tổ dân phố 7, người đã nhận lá đơn ở tổ rồi chuyển lên phường, ngồi đối diện tôi, tay đặt lên tập hồ sơ dày cộp đã vào sổ tiếp nhận. Trên cùng là tờ đơn tố giác bằng giấy in vi tính, không có tên người gửi, nhưng từng dòng chữ đều chỉ đích danh điểm bán vỉa hè số 9 vi phạm an toàn thực phẩm.

— Đơn gửi lên phường từ trưa nay

, bà Lệ gõ đầu ngón tay trỏ xuống mặt kính.

— Theo đúng quy trình thì phường hẹn trong bảy ngày làm việc sẽ cử đoàn liên ngành xuống kiểm tra. Việc hành chính phải đi đúng đường, không làm tắt được. Nhưng chị Hằng này, chị có dám để đoàn mở hết mọi thứ ra xem không đấy?

Bảy ngày làm việc nghĩa là hơn một tuần lễ. Với một gánh hàng vỉa hè, chỉ cần mang tiếng bị tố cáo rồi phải dừng bán ba ngày là khách tản đi sạch, công sức gây dựng cả tháng trời coi như đổ sông đổ biển. Trong đầu tôi tính nhanh từng món có thể đem ra làm chứng: những tảng xương bò còn ấm thịt lấy lúc nửa đêm, xấp hoá đơn có con dấu tím hợp pháp lưu theo từng ngày, lời khẳng định của chú Bảy chủ lò mổ, và thùng nước ninh tôi sẵn sàng mở toang nắp cho cả phố ngó vào.

Tôi ngồi thẳng lưng, đặt cuốn sổ bán hàng kẹp chặt xấp hoá đơn ngay ngắn trên đùi, nhìn thẳng vào mắt bà Lệ:

— Cháu không đợi bảy ngày. Cháu xin các bác lập đoàn xuống kiểm tra ngay sáng mai

.

Bà Lệ hơi nhướng mày, giọng chùng xuống:

— Sáng mai luôn à? Xuống bất ngờ là không kịp thu dọn gì đâu đấy

.

— Cháu bán đồ ăn vào bụng người ta, ngày nào cũng sạch như ngày nào, không cần thu dọn

. Tôi kéo tờ giấy trắng trên bàn lại gần, cầm chiếc bút bi đặt cạnh đó.

— Cháu viết giấy đề nghị kiểm tra ngay bây giờ, cháu ký tên, có gì cháu chịu

.

Tôi đưa xấp hoá đơn lấy hàng từ đầu tháng chìa ra trước mặt bà. Bà Lệ lật từng tờ giấy mỏng, mắt dừng lại thật lâu ở những con dấu tím vuông vức đóng theo từng ngày lấy thịt lấy xương. Bà rút bút mực, ghi thêm một dòng ngắn vào góc tờ phiếu chuyển giao việc của phường rồi ngẩng lên. Ánh mắt bà nhìn tôi lúc này đã khác hẳn cái nhìn dò xét lúc tôi mới bước chân qua bậu cửa.

Bà Lệ kẹp tờ giấy xin kiểm tra của tôi vào tập hồ sơ, đóng bìa lại.

---

Năm giờ sáng, tôi không giấu xương vào các thùng kín như mọi ngày nữa. Cả bốn mươi ký xương ống, xương hom tươi rói vừa chở từ lò mổ về được tôi xếp tràn ra mặt chiếc bàn inox lớn kê ngay sát mép vỉa hè số 9. Từng tảng xương còn đỏ au, lõi tủy ứ đầy trong ống xương, thớ thịt vụn dính quanh khớp xương còn bốc hơi ẩm của lò mổ ban mai.

Chú Bảy dựng chiếc xe máy cà tàng ngay cạnh gốc cây bàng, người còn nồng mùi mỡ bò, đứng khoanh tay cạnh bàn xương, nói to với mấy người đi tập thể dục sớm:

— Xương lò tôi mổ từ nửa đêm, hai giờ cô ấy đã lấy về đấy, ai bảo xương thối thì ghé mũi vào mà ngửi!

Đoàn kiểm tra của phường gồm ba người mặc sắc phục đi cùng bà Lệ bước tới. Người đàn ông đặt cặp da xuống mép bàn, lật từng khúc xương, dùng kẹp kim loại ấn thử vào thớ thịt còn dính quanh khớp rồi quay sang đòi xem chứng từ. Tôi mở cuốn sổ, rút xấp hoá đơn có dấu mộc tròn đỏ của trạm thú y và dấu tím của lò mổ, đưa đủ từng ngày không thiếu một tờ từ buổi đầu tiên lấy hàng.

— Mở nắp thùng nước ra

, người cán bộ kiểm tra yêu cầu.

Tôi bước tới cạnh bếp, hai tay bưng nắp kim loại nhấc bổng lên. Hơi nóng cuồn cuộn bốc lên trùm kín mặt tôi, mang theo mùi thơm ngọt lịm của tủy bò hầm kỹ quyện với gừng nướng, hành khô và thảo quả. Giữa làn hơi mù mịt ấy, tôi nhớ như in dáng mẹ Bích ngày xưa. Cứ mỗi sáng sớm trước lúc dỡ từng tấm ván cửa để đón khách, mẹ luôn cầm muôi múc một thìa nước dùng đưa lên miệng nếm, rồi đặt thìa xuống đợi cho nguội hẳn mới nếm lại lần thứ hai. Mẹ bảo nước nóng làm lừa cái lưỡi, chỉ khi nước nguội mà vị ngọt sâu không chát, không tanh thì mới được mở cửa bán cho người ta.

Tôi cầm chiếc muôi cán dài, múc một muôi nước dùng trong veo, nghiêng tay rót vào chiếc bát sứ trắng tinh rồi đưa lên ngang ngực cho đoàn kiểm tra soi dưới ánh đèn đường. Không một váng mỡ đen, không một gợn cặn bẩn, chỉ có màu nước vàng óng như hổ phách phản chiếu ánh sáng ban mai.

Thằng Tí đứng nép bên cạnh xe, hai cánh tay gầy gò ôm chặt một chồng bát sạch đã tráng nước sôi, lặng lẽ nhìn mẹ. Cả góc phố Lò Vôi lúc này đã bu kín người. Khách quen, khách lạ, cả những người trong xóm, mắt nhìn chăm chú vào bát nước trong veo rồi nhìn sang thằng bé con tôi.

Người cán bộ ghi thoăn thoắt vào tờ biên bản kiểm tra, gật đầu:

— Nguồn gốc rõ ràng, nước dùng đạt chuẩn, lập biên bản không phát hiện vi phạm

.

Không dừng lại ở đó, vì trong đơn, ngoài xe tôi, người viết còn kể cả mấy hàng phở khác trên tuyến phố Lò Vôi, đoàn kiểm tra quay người đi thẳng sang quán phở lớn ở số 12 phía đối diện.

Tôi cùng mọi người ùa theo sang tới bậu cửa số 12. Cửa kho lạnh số 12 vừa mở ra, hai cán bộ phường đã trực tiếp khiêng ra hai thùng xốp lớn không có tem nhãn thú y, bên trong chứa đầy những tảng thịt đông lạnh bám tuyết dày đặc, không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc xuất xứ. Tờ biên bản vi phạm và niêm phong tang vật được lập ngay tại bàn ăn của quán.

Một cán bộ trong đoàn quay sang hỏi lớn:

— Ở đây buổi sáng ai là người nếm nước dùng trước khi mở bán?

Anh Khải đứng chôn chân bên cạnh quầy thu ngân. Mặt anh xám ngoét, vội vã mở chiếc cặp da màu đen, rút ra một tờ giấy định đặt lên bàn rồi lại ngập ngừng gấp vội nhét vào trong, tay vỗ bẹp bẹp lên mặt cặp. Mười hai năm ngồi bàn thu tiền của quán phở gia truyền này, chưa có một buổi sáng nào anh tự tay cầm muôi nếm nước. Câu hỏi của người cán bộ cứ thế treo lơ lửng giữa không gian im phăng phắc. Ở góc bếp bên trong, chị Loan vặn vòi nước chảy xối xả vào bồn xi măng, cắm cúi xoa hai bàn tay vào nhau rửa đi rửa lại mãi không chịu ngẩng mặt lên.

Tiếng xì xào lan dọc hai bên đường. Mười hai năm qua, cái vị nước phở ngọt thanh họ ăn mỗi sáng, hoá ra không phải do tay người ngồi bàn thu tiền.

Đoàn kiểm tra rời đi khi trời đã sáng tỏ. Tôi đứng sau chiếc bàn inox sáng loáng, múc từng bát phở nóng hổi trao tận tay những người khách đang kiên nhẫn xếp hàng dài trên vỉa hè. Số tiền tôi để dành, gửi kín trong nhà, đến sáng nay còn khoảng tám mươi ba triệu.

Cả con phố vừa nghe câu hỏi anh Khải để treo và tận mắt thấy biên bản phạt hai thùng thịt đông lạnh bên số 12. Sáng mai họ sẽ ngồi xuống bên nào, và cái xe nhỏ chỉ có một thùng nước của tôi liệu có gánh nổi ngần ấy miệng ăn?