Ba trăm triệu và cái cổng sơn xanh

— Cháu sang thăm bà và xin phép vào thắp cho ông một nén hương, bác Thêu mở cổng cho cháu

, tôi nói rõ ràng từng chữ.

— Hương khói gì ở đây

, tiếng bác Lẫm vang lên từ thềm nhà, trầm đục và gắt gỏng. Bác bước xuống sân, áo phông trắng vắt hờ trên vai, một tay đưa lên xoa xoa bả vai phải, đúng chỗ ngày tôi còn bé bác vẫn cõng tôi lên trạm xá đi tiêm,

— Mày muốn thắp hương thì ra nghĩa trang mà thắp. Cái nhà này hết chỗ cho thứ con cháu đi kiện cả họ rồi

.

Bác Lẫm bước thêm một bước về phía cổng rồi bỗng khựng lại. Đôi mắt đục ngầu của bác lướt qua mặt tôi, rồi bác quay ngoắt lưng đi thẳng vào trong hiên, giọng hất lại phía sau,

— Bà già rồi, ở một mình dưới xóm người ta cười vào mặt tao, tao đón về đây nuôi, khỏi đến lượt mày phải giả nhân giả nghĩa

.

Cánh cửa gỗ nhà chính khép sập lại. Từ gian buồng bên trái, bà nội tôi lần từ cửa buồng bước ra tới giữa sân, cái lưng còng rạp xuống trong chiếc áo cánh nâu bạc màu. Bà vừa định đưa tay lên vẫy thì bác Thêu đã sải bước tới, một tay đỡ lấy khuỷu tay bà, tay kia đưa lên chắn ngang tầm mắt bà, dìu bà quay vào trong. Chỉ trong một tích tắc trước khi cánh cửa buồng khép hẳn, ánh mắt già nua, đục mờ của bà kịp chạm vào mắt tôi qua những thanh sắt sơn xanh lạnh ngắt.

Cổ họng tôi nghẹn đắng, cái cảm giác bất lực siết lấy ngực tôi. Tôi không gào lên, cũng chẳng đập cổng. Tôi ngồi thụp xuống bậc gạch nhám ngay vệ đường, rút quyển vở nhỏ và cây bút bi trong túi vải ra, nắn nót chép lại nguyên văn câu nói của bác Lẫm vừa rồi.

Từ phía góc ngõ, bà bán rau gánh đôi sọt đi ngang qua, bước chân chậm hẳn lại. Bà ta liếc nhìn cái cổng sắt mới tinh, rồi liếc sang tôi đang ngồi cặm cụi viết bên vệ đường, cái bĩu môi của người đã tỏ hết đầu đuôi trước khi gánh rau khuất sau bờ rào dâm bụt.

Cánh cổng sắt bỗng kêu lên một tiếng kẹt khô khốc. Anh Sỹ hé cổng vừa đủ một khe hẹp, mắt liếc nhanh ra đầu ngõ rồi chìa chiếc điện thoại qua khe.

— Cầm lấy mà xem đi, rồi về đi đừng ngồi đây nữa

, anh Sỹ hạ giọng, tiếng nói rít qua kẽ răng,

— Bố anh dạo này nóng tính lắm

.

Trên màn hình sáng rực là ảnh chụp một trang sao kê ngân hàng. Dòng chữ in đậm hiện rõ ngày hai mươi sáu tháng Tư, khoản tiền ba trăm triệu đồng chuyển từ tài khoản Công ty trách nhiệm hữu hạn Hoằng Phát sang tài khoản mang tên Trịnh Thị Thêu. Phần nội dung chuyển khoản để trống trơn.

Ngón tay tôi hơi run lên khi giơ điện thoại của mình lên bấm chụp lại màn hình. Tiếng tách khẽ vang lên vừa dứt, anh Sỹ đã rụt tay lại, kéo sập cánh cổng sắt và gài then đánh xoạch một tiếng dứt khoát.

Tôi ngồi lặng bên vệ đường rất lâu, nhìn bức ảnh tờ sao kê trong máy mà lòng lạnh toát. Ba trăm triệu đồng, không một dòng nội dung, đủ để dựng lên cái cổng sơn xanh này và chặn đứng đường về thăm bà của tôi.

---

Mấy hôm sau, mùi thuốc sát trùng nồng nặc của hành lang bệnh viện tỉnh Vĩnh Hà bám lấy vạt áo tôi suốt từ sáng sớm.

Đưa bà đi khám là việc duy nhất nhà bác Lẫm còn để cho tôi làm, bởi cả bác Lẫm lẫn bác Thêu đều bận rộn với mấy cái nhà đang nhận thầu dở trong xã. Tôi thuê một chiếc xe dịch vụ đón bà từ cổng nhà bác Lẫm lên tận khoa tim mạch, lòng thầm đếm từng phút trôi qua trên chiếc đồng hồ treo tường cuối hành lang.

Bà nội ngồi trên hàng ghế nhựa xanh, đôi bàn tay gầy guộc, nổi đầy gân xanh ôm khư khư cuốn sổ khám bệnh bìa vàng vào trước ngực như giữ một báu vật. Tôi ngồi sát bên cạnh, tỉ mỉ xếp lại mấy tờ phiếu xét nghiệm và đơn thuốc cho phẳng phiu, mắt không rời khỏi gương mặt nhăn nheo của bà.

— Bà cứ uống thuốc đều theo đơn này nhé, huyết áp hôm nay ổn định hơn tháng trước nhiều rồi

, tôi khẽ nói, bàn tay đặt nhẹ lên mu bàn tay lạnh ngắt của bà,

— Ở bên nhà bác Lẫm, bà ăn ngủ có được không, có ai làm bà buồn lòng không

.

Bà nội không đáp ngay. Cái nắp bút bi của tôi vô tình tuột khỏi túi áo rơi xuống nền gạch hoa, bà chống tay lên đầu gối, chậm chạp cúi xuống nhặt lên, đặt vào lòng bàn tay tôi rồi chép miệng.

— Trời dạo này trở gió, sáng sương muối dày đặc làm đám rau cải ngoài bãi chắc táp hết lá rồi con nhỉ

, bà ngước lên, ánh mắt đục mờ nhìn ra khoảng sân bệnh viện đầy nắng nhạt,

— Trưa nay con đã ăn cơm chưa, đừng có bỏ bữa rồi lại đau dạ dày như hồi đi học

.

Tôi nghẹn lời, nén tiếng thở dài vào trong, gật đầu vâng dạ cho bà yên tâm. Mỗi lần tôi định hỏi sang chuyện ở nhà, bà lại khéo léo lảng sang chuyện đồng áng, chuyện nắng mưa, như thể giữa hai bà cháu có một bức tường vô hình mà bà không dám bước qua.

Kim đồng hồ nhích dần về phía trưa. Tiếng bước chân vội vã vang lên từ đầu cầu thang bộ khiến tôi giật mình ngẩng lên. Anh Sỹ mặc chiếc áo khoác gió màu tối, tay cầm mũ bảo hiểm đang sải bước đi dọc hành lang tiến lại phía hai bà cháu.

Bà nội tôi cũng vừa nhìn thấy bóng cháu đích tôn. Bàn tay đang đặt trên đầu gối của bà khẽ siết lại, bà nghiêng người sát vào tai tôi, giọng thì thào nhỏ như tiếng gió lùa qua khe cửa, chỉ đủ cho một mình tôi nghe thấy.

— Nhạn này, năm ấy bà có làm một việc cho ông mày, việc ấy bà chưa từng kể với bất cứ ai...

, bà bỗng khựng lại giữa chừng, đôi mắt già nua mở to khi bóng anh Sỹ đã đứng sững ngay trước mặt.

— Bà khám xong chưa, bố bảo cháu ra đón bà về ăn cơm kẻo trưa

, anh Sỹ lên tiếng, ánh mắt lạnh nhạt lướt qua tập hồ sơ trên tay tôi rồi cúi xuống đỡ lấy cánh tay bà.

Bà nội im bặt, môi mím chặt lại thành một vệt mỏng. Bà vịn vào thành ghế nhựa, chậm chạp đứng dậy, để mặc anh Sỹ dìu đi về phía cầu thang máy mà không ngoái đầu lại lấy một lần. Tôi đứng trân trân nhìn theo dáng lưng còng của bà khuất dần sau cánh cửa thang máy đang khép lại, câu nói bỏ lửng của bà cứ vướng lại trong đầu tôi, không sao gỡ ra được.

---

Tối hôm đó, căn nhà cấp bốn của mẹ con tôi ở cuối xóm Giếng chìm trong tiếng xì xào của chiếc bàn là hơi nước cũ kỹ.

Mẹ Uyển đứng bên chiếc bàn gỗ, đôi vai gầy nhô lên dưới lớp áo len mỏng, cặm cụi là phẳng từng chiếc áo sơ mi gia công để kịp giao cho xưởng may sáng mai. Nhìn dáng mẹ lụi cụi dưới ánh đèn tuýp vàng vọt, lòng tôi bỗng quặn lại. Ngày bố tôi mất vì tai nạn lao động trên công trường, cũng chính dưới ánh đèn này, mẹ đã thức trắng ba đêm liền để khâu vá, gom từng đồng lẻ lo ma chay cho chồng mà không hề ngửa tay xin nhà nội lấy một xu.

Tôi ngồi xuống chiếc chiếu trải giữa nhà, lôi từ trong cặp ra toàn bộ giấy tờ đã thu thập được suốt mấy tuần qua. Bản sao lá đơn đề nghị di dời mộ phần thiếu chữ ký của bà nội, bản sao biên bản tạm đình chỉ việc di dời mà ông Ước đã cho lập hôm hai bà cháu lên xã, tấm ảnh in rõ tờ sao kê ba trăm triệu của công ty Hoằng Phát, cùng xấp ảnh chụp phần nền lăng mới xây mà tôi đã tự tay đo bằng gang tay từng cạnh.

Tiếng bàn là bỗng ngưng bặt. Mẹ Uyển rút phích cắm điện, ngồi phịch xuống đống vải chưa là bên cạnh, giọng mẹ khản đặc vì mệt mỏi.

— Thôi đi con ạ, mẹ xin con đấy

, mẹ nhìn tôi, đôi mắt trũng sâu đỏ hoe,

— Nhà bác Lẫm có tiền, có thế, lại giữ bà nội trong tay rồi. Con thân gái một mình cứ đâm đầu vào làm gì, mẹ chỉ còn mỗi mình con thôi Nhạn ơi

.

Tôi không trả lời ngay. Bàn tay tôi vẫn miết đi miết lại các mép giấy cho thật vuông vức, xếp từng tờ theo thứ tự rồi kẹp chặt vào một chiếc bìa còng nhựa màu xanh. Mãi đến khi mọi thứ đã nằm gọn gàng trên đùi, tôi mới ngẩng lên nhìn mẹ, giọng trầm xuống.

— Con không đòi đất cho riêng mình, mẹ ạ. Nhưng ông nội cả đời sống ngay thẳng, giờ nằm dưới đó mà bị người ta đè lên, bị chính con trai mình bán đứng mà không ai lên tiếng thì con không nhắm mắt được

.

Đúng lúc đó, tiếng chuông điện thoại trên bàn reo vang. Màn hình hiện tên chị Mỵ, công chức văn hoá xã hội xã. Tôi vừa bấm nghe, giọng chị Mỵ đã vang lên gấp gáp qua đầu dây bên kia.

— Nhạn à, tôi báo để chị biết đường tính. Chiều nay ông Lẫm vừa lên nộp lá đơn thứ hai rồi, lần này có kèm theo giấy cam kết đồng thuận của tất cả các con trong nhà, chỉ thiếu mỗi chữ ký của bà Bông thôi. Lãnh đạo xã đang họp bàn, nhưng tôi nói thật với chị, nếu gia đình họ đã tự thống nhất được với nhau như thế thì việc này khó mà dừng mãi bằng một ô chữ ký trống lắm

. Trước khi cúp máy, chị dặn thêm rằng xã vẫn chưa nhận lá đơn ấy, lệnh tạm dừng ở hàng ba ô mười hai vẫn còn nguyên. Chị bảo ông Ước đã trả lời bên kia một câu: nhà ấy nói hài cốt ông Doãn đang gửi trên chùa, vậy muốn xã xét tiếp thì phải có biên bản gia đình nhận lại hài cốt ấy, có người nhà ký.

Cuộc gọi tắt ngấm. Ngoài ngõ bỗng có tiếng dép lẹp kẹp bước vào, một người đàn bà đi chợ muộn ghé đầu qua khung cửa sổ, hạ giọng nhắn vội.

— Cái Nhạn có nhà không, bà Ngọ ngoài quán nước bảo tao nhắn cho mày là bên khu nghĩa trang chiều nay họ cho người tháo dây bạt che một góc rồi, nhưng cái lăng đá mới xây vẫn để nguyên ở đấy chứ không dời đi đâu cả

.

Người đàn bà nói xong liền vội vã bước đi vào bóng tối. Trong nhà, mẹ Uyển ngồi lặng im trên đống vải, ánh mắt đờ đẫn nhìn tôi ôm chặt tập hồ sơ vào ngực, rồi mẹ chậm rãi vươn tay cắm lại phích bàn là, tiếng hơi nước lại bắt đầu xì lên đều đặn.

Tôi đứng dậy, khoác chiếc áo mỏng rồi cầm tập giấy đi bộ ngược lên đầu xóm. Đêm đầu tháng năm gió nam thổi hun hút qua những rặng tre, mang theo hơi nóng hầm hập. Tôi dừng lại trước cánh cổng sắt sơn xanh nhà bác Lẫm, nhìn ánh đèn hắt ra từ khe cửa nhà chính.

Tôi lúc này chỉ có mấy tờ giấy mỏng, còn bên dưới lớp nền lăng cao bất thường ngoài nghĩa trang kia rốt cuộc đang chôn giấu thứ gì, tôi vẫn chỉ có niềm tin chứ chưa cầm được một vật chứng nào trong tay. Nếu ngôi mộ của ông nội chưa hề được dời đi thì hài cốt của ông đang nằm ở đâu, vì sao cái nền lăng mới xây lại cao hơn mọi ngôi mộ khác trong hàng một gang tay trọn vẹn, và khi ông Hoằng đã dùng ba trăm triệu để mua đứt được cả cái cổng nhà này rồi, sắp tới ông ta sẽ dùng cách gì để đòi lại món nợ ấy từ gia đình tôi.