Hương thắp lên mặt đá

Bác đứng bật dậy, vớ lấy cái phích nước rồi lại đặt xuống, tay run run rót cho tôi một chén nước chè, xong lại ngồi xuống mép chiếu, chén nước của bác vẫn để cạn từ lúc nãy. Giọng bác vẫn gắt gỏng:

— Nhà người ta có điều kiện, người ta bỏ tiền xây tôn tạo lại cả khu cho khang trang sạch sẽ, chứ để đất trũng lầy lội mãi à. Mộ ông mày đã được dời sang chỗ cao ráo tử tế hơn rồi, giỗ chạp hương khói vẫn đủ cả, mày không phải lo bò trắng răng

.

Tôi không vội đáp, cúi xuống nắn nót ghi từng chữ bác vừa nói vào trang giấy kẻ ngang, đầu bút bi ấn mạnh đến hằn cả sang trang sau. Cái cách bác tránh mắt tôi làm tôi nhớ lại cái lần năm tôi học lớp tám, hôm ấy bác cũng đứng ở giữa sân gạch này, tay xua xua bảo bố tôi cứ ký giấy nhận chút tiền hỗ trợ của cai thầu cho êm chuyện, đừng kiện cáo làm gì cho mang tiếng. Hồi đó bác cũng nói nhanh và to y như thế.

Tôi hạ giọng xuống một bậc, chậm rãi hỏi lại:

— Cháu chỉ xin bác cái số hàng với số ô để chiều cháu đưa bà ra thắp nén hương Thanh minh cho ông thôi ạ

.

Bác Lẫm trừng mắt nhìn tôi một giây, cổ họng nuốt khan rồi phẩy tay:

— Tao bận trăm công nghìn việc, nhớ thế quái nào được số với má. Để hôm nào rảnh tao hỏi lại mấy ông dưới ban quản trang rồi báo sau

.

Không khí quanh mâm cỗ đặc quánh lại, chẳng ai buồn gắp thêm miếng nào. Bác Thêu, vợ bác Lẫm, ngồi đầu mâm vội vàng đứng dậy, lụi cụi thu mấy cái vỏ lon bia lăn ở mép chiếu, rồi tiện tay nhấc từng chiếc ghế nhựa trống xếp chồng lên nhau cho gọn. Vừa xếp, bác vừa liếc nhìn mấy người họ hàng, giọng lanh lảnh kể lể những chuyện chẳng ai hỏi.

— Ôi dào, hôm người ta xuống tận nhà bàn chuyện dời mộ là vào cái buổi chiều mưa phùn tháng Chạp ấy chứ đâu, có cả ông trưởng thôn đi cùng hẳn hoi. Người ta ngồi ngay cái ghế nhựa xanh này này, ăn nói lễ phép lắm, bảo xin phép gia đình cho quy hoạch lại cả dãy cho đẹp mắt

.

Tôi quay sang nhìn anh Sỹ, con trai bác Lẫm, đang ngồi ở góc tường, tay lướt lướt trên màn hình điện thoại sáng xanh. Anh Sỹ chậm mất một nhịp mới ngẩng lên, nhún vai đáp gọn lỏn:

— Cái đó bố anh đứng ra lo liệu hết, anh đi làm suốt ngày có biết gì đâu

.

Ở đầu chiếu bên trái, bà nội tôi nãy giờ vẫn ngồi im như tượng gỗ. Bà chống hai bàn tay gầy guộc đầy đồi mồi xuống đầu gối, chật vật đứng dậy. Bà không nhìn ai, lặng lẽ bước ra khoảng sân gạch phía sau, nhấc tấm nắp gỗ trên miệng bể nước mưa. Tiếng gáo dừa múc nước va vào thành bể lộp bộp. Bà cúi gập người, xối nước rửa đi rửa lại đôi bàn tay nhăn nheo rất lâu, đôi môi mím chặt thành một đường thẳng, mắt đăm đăm nhìn xuống mặt nước tối om dưới lòng bể.

Tôi nhìn theo tấm lưng còng của bà, rồi liếc sang nét mặt né tránh của bác Lẫm, bác Thêu và anh Sỹ. Cả nhà này ai cũng đã nghe rõ câu hỏi về lá đơn dời mộ trước mặt cả họ, vậy mà đến người làm con trưởng cũng không nói nổi bố mình giờ đang nằm ở ô nào.

---

Nắng chiều tháng Ba dịu dần, ngả sang màu vàng sậm trên con đường đất đỏ dẫn ra nghĩa trang nhân dân xã Hạ Trì. Tôi giảm ga chiếc xe máy cũ, lách qua mấy ổ gà lởm chởm đá dăm, hai tay giữ chặt tay lái, chốc chốc lại nhắc bà bám cho chắc vào hông tôi. Gió đồng thổi lồng lộng, mang theo mùi ngai ngái của cỏ dại và khói đốt vàng mã từ mấy ngôi mộ phía xa bay tới.

Dừng xe ở lối mòn ven khu mộ cũ, tôi dìu bà bước tới trước ngôi lăng đá hoa cương đồ sộ nằm ở hàng ba ô mười hai. Mặt đá đen bóng loáng phản chiếu bóng hai bà cháu xiêu vẹo, xung quanh xây tường bao chạm trổ rồng phượng cao quá thắt lưng, tuyệt nhiên không có lấy một khoảng đất trống nào.

Bà nội tôi đứng khựng lại, đôi mắt đục mờ nhìn chằm chằm vào khoảng nền đá lạnh ngắt dưới chân, rồi bà lấy trong túi áo nâu ra hai cuộn hương vòng còn lại từ sáng.

— Đưa bật lửa cho bà, con. Ông mày nằm ở đây thì bà thắp cho ông ở đây

.

Tôi khựng lại, tay cầm cái bật lửa ga mà không dám bật.

— Bà ơi, đây là lăng nhà người ta xây rồi, trên mặt đá trơn tuột thế này không có bát hương, cũng chẳng có kẽ đất nào mà cắm chân hương đâu bà

.

— Không có bát hương thì đặt xuống nền đá

. Giọng bà nội run lên nhưng dứt khoát lạ thường, bà quỳ sụp xuống ngay bên rìa bậc tam cấp đá hoa cương.

— Bà không thắp ở đây thì ông mày lạnh lẽo cả năm nay rồi, biết đường nào mà về với con cháu

.

Nhìn đầu gối bà tì thẳng xuống nền đá lạnh buốt, tôi sợ bà ngồi lâu huyết áp lại vọt lên như đợt trước thì nguy. Tôi vội vàng quay đi tìm việc cho đôi tay khỏi run, lúi húi nhặt mấy mảnh gạch đỏ vỡ lăn lóc bên rìa lối đi, mang lại kê thành một cái đế nhỏ ngay góc bậc đá. Tôi kéo vạt áo sơ mi lau sạch lớp bụi trắng bám trên mặt đá hoa cương, nước mắt cứ thế trào ra nóng hổi trên má mà tay vẫn cứ miết đi miết lại trên mặt đá lạnh.

Phía lối đi cách đó vài chục bước chân, một người đàn bà đội nón lá xách giỏ lễ đi tảo mộ muộn bỗng dừng bước. Bà ta nheo mắt nhìn cảnh hai bà cháu tôi đang lúi húi kê gạch đặt hương lên ngôi lăng đá bề thế nhất khu, rồi khẽ tặc lưỡi, lắc đầu ngao ngán bước tiếp. Trong mắt người ta lúc ấy, chắc bà cụ nhà tôi là người nhận nhầm mộ.

Tôi quẹt lửa châm cho cuộn hương vòng thứ nhất bén khói, đặt ngay ngắn lên mấy viên gạch vỡ. Làn khói trắng mỏng tang vừa bốc lên đã bị gió đồng tạt ngang, quấn lấy mặt đá đen bóng rồi tan biến. Bà nội tôi chắp hai bàn tay gầy guộc, lầm rầm khấn vái, mắt nhìn đau đáu vào khoảng đá trơ trọi không một dòng tên tuổi nào của ông nội tôi.

Xong tuần hương, tôi đỡ bà đứng dậy, cầm cuộn hương vòng còn lại cùng túi đồ lễ đi ra tận hàng mộ ngoài cùng sát bờ ruộng, nơi đặt ngôi mộ ốp gạch men xanh của bố tôi.

Tôi ngồi xổm xuống, phủi lớp bụi vôi bám trên bia mộ. Nhìn tấm ảnh men sứ của bố đã bạc màu nắng gió, tự nhiên cổ họng tôi nghẹn đắng, bao nhiêu ấm ức từ trưa đến giờ vỡ òa ra.

— Bà ạ, hồi bố con ngã từ trên giàn giáo tầng ba xuống, chủ thầu chỉ vứt cho mẹ con vài triệu gọi là tiền thuốc men rồi lặn mất tăm, chẳng ai bồi thường cho một đồng nào cả. Bố con mất đi cũng lặng lẽ như thế, giờ đến phần mộ của ông nội cũng bị người ta dời đi đâu không rõ

.

Bà nội tôi không nói gì, chỉ lặng lẽ ngồi xuống bên cạnh, đôi tay run run xé lớp giấy bóng kính của gói kẹo lạc chúng tôi mua ngoài chợ từ sáng sớm. Bà đặt đĩa kẹo lạc lên trước bát hương mộ bố tôi, rồi châm nốt cuộn hương vòng cuối cùng. Hai bà cháu ngồi lặng bên nhau cho tới khi bóng nắng tắt hẳn sau rặng tre đầu làng. Tôi nhìn lại khối đá đen sẫm lại trong bóng chiều phía sau lưng, tự hỏi cái nén hương đặt nhờ trên mặt đá nhà người ta ấy, liệu được bao lâu nữa thì người ta sẽ ra cấm hẳn.

---

Tối hôm đó, căn nhà cấp bốn của mẹ tôi ở cuối xóm Giếng chỉ bật một bóng đèn tuýp trên bàn may. Tiếng máy vắt sổ đã tắt, chỉ còn mùi vải mới ngai ngái và hơi nóng hầm hập tỏa ra từ chiếc bàn là hơi nước.

Thấy tôi bước vào, mẹ tôi rút phích cắm bàn là, chậm rãi ngồi xuống bên đống quần áo gia công chất cao ngang bụng. Bà nhìn bộ quần áo lấm bụi đường của tôi rồi thở dài, giọng trầm hẳn xuống.

— Mẹ nghe người trong xóm nói trưa nay con làm căng bên nhà bác Lẫm lắm. Con nghe mẹ, giữ lấy công việc trên Đông Lũy mà làm ăn, thân gái một mình đừng dây vào chuyện mồ mả nhà chồng mẹ nữa, không lại chuốc họa vào thân

.

Mẹ nói xong thì im bặt, bàn tay thô ráp đặt lên nắp chiếc hòm gỗ sơn màu cánh gián kê sát chân giường, giữ chặt như thể sợ tôi giật lấy.

Cái dáng ngồi lầm lũi của mẹ bên đống vải làm tim tôi thắt lại. Tôi sợ gặp lại trong mắt mẹ cái vẻ chịu thua y như ngày bố tôi còn nằm trên giường bệnh, lúc mẹ phải chạy vạy từng đồng đóng viện phí mà không dám hé răng đòi quyền lợi với ai. Tôi không giục, cũng chẳng giải thích gì thêm, chỉ lặng lẽ ngồi xuống bên cạnh, cầm từng chiếc áo sơ mi chưa là phẳng xếp lại cho ngay ngắn thành từng chồng.

Căn phòng chỉ còn tiếng sột soạt của vải vóc cọ vào nhau. Một lúc lâu sau, mẹ tôi khẽ thở dài, buông tay khỏi nắp hòm, lúi húi kéo chiếc hòm gỗ nặng trịch từ dưới gầm giường ra ngoài ánh sáng.

Mẹ mở khóa, lấy từ đáy hòm ra một tệp giấy tờ bọc kỹ trong túi nilon dày, rút ra tấm giấy chứng nhận thương binh hạng hai trên bốn của ông nội tôi mang tên Vũ Văn Doãn. Bà ngồi xếp lại toàn bộ giấy tờ bên trong theo đúng thứ tự từng năm một, vuốt phẳng từng nếp gấp rồi cất lại, chỉ để riêng tấm giấy của ông ra ngoài cho tôi.

Tôi cầm tấm bìa cứng đã ngả vàng trên tay, nắn nót chép lại số sổ, số giấy in mực đỏ vào cuốn sổ tay. Xong xuôi, tôi mở điện thoại, tìm tải bản quy chế quản lý nghĩa trang nhân dân xã Hạ Trì do ủy ban xã ban hành từ năm ngoái. Dòng chữ quy định hiện lên rõ mồn một trên màn hình nhỏ: việc di dời mộ phần bắt buộc phải có đơn đề nghị của thân nhân, có đầy đủ chữ ký của vợ hoặc chồng còn sống cùng các con, kèm theo xác nhận của ban quản trang và ủy ban nhân dân xã. Chưa hết, mục quy định về diện tích ghi rõ mỗi ngôi mộ cát táng chỉ được phép xây dựng không quá ba mét vuông, trong khi cái lăng đá hoa cương tôi tự tay đo sáng nay được hai mét tư nhân hai mét hai, tức hơn năm mét vuông.

Tôi chụp lại toàn bộ màn hình quy chế lưu vào máy, rồi bấm số gọi cho anh Xứng, trưởng phòng kỹ thuật trên Đông Lũy. Đầu dây bên kia vừa nhấc máy, tôi trình bày ngắn gọn việc nhà có đám, xin phép anh cho nghỉ một buổi sáng thứ Hai tuần sau để giải quyết việc gia đình. Anh Xứng ậm ừ một giây rồi đồng ý ngay.

Tắt máy, tôi ngẩng lên thì thấy mẹ tôi vẫn đang ngồi nhìn mình, ánh mắt lo âu nhưng không còn ngăn cản nữa. Tôi cất cuốn sổ tay vào túi xách, trong đầu cứ lởn vởn một câu hỏi không sao dứt ra được: bác Lẫm ngay cả số ô mộ bố mình dời sang đâu cũng không nói nổi, mà theo đúng quy chế của xã thì lá đơn xin dời mộ ấy bắt buộc phải có chữ ký của bà nội tôi. Bà nội tôi chưa từng đặt bút ký bất cứ tờ giấy nào, vậy cái lá đơn nằm trong sổ lưu của ban quản trang kia rốt cuộc là thứ giấy tờ gì?