Tờ biên nhận trong hòm gỗ

Tới lớp cuối cùng, dưới đáy hòm chỉ còn một cuộn giấy nhỏ bằng ngón tay cái, buộc bằng sợi chỉ đen đã mục. Mẹ gỡ sợi chỉ ra. Bên trong là một tờ giấy ô ly đã ố vàng, mực xanh nhòe đi ở vài chỗ, cuộn tròn cùng một tờ tiền giấy một trăm nghìn đồng loại cũ màu nâu đỏ.

Mẹ cầm tờ giấy lên, nheo mắt nhìn dòng chữ viết tay nguệch ngoạc, giọng khàn đi:

— Tờ này hồi năm bố con mất, mẹ dọn hòm có thấy một lần, nhưng lúc ấy đầu óc rối bời, mẹ cứ tưởng giấy nợ vặt của bà nên lại cuộn cất đi

.

Tôi ghé sát lại, không dám thở mạnh. Trên mặt giấy ô ly ghi rõ từng dòng: bốn người thợ ký tên nhận đủ tiền công đổ bệ bê tông bốn ngày, tổng cộng hai trăm sáu mươi nghìn đồng, đề tháng Chạp năm 1994. Bên lề trái còn có mấy dòng chữ nhỏ li ti chính tay bà nội tôi nắn nót ghi chú các khoản chi. Tôi vơ vội cây bút bi và cuốn sổ nhỏ bên cạnh, lẩm nhẩm cộng từng con số trên trang giấy nháp: bà bán đôi hoa tai hai chỉ được chín trăm sáu mươi nghìn đồng, trả công thợ hai trăm sáu mươi nghìn, tiền mua xi măng, đá hộc, cát và thuê xe bò chở ra gò hết năm trăm bốn mươi nghìn, mua hương hoa rượu nước cho thợ hết sáu mươi nghìn. Cộng cả ba khoản lại vừa tròn tám trăm sáu mươi nghìn đồng, trừ đi còn dư lại một trăm nghìn, khớp tới từng đồng với tờ tiền cũ đang nằm trong lòng bàn tay mẹ.

Tôi ngẩng lên nhìn mẹ, tim đập thình thịch trong lồng ngực. Mảnh giấy chứng minh bà bỏ tiền thuê thợ đã nằm ngay trước mắt, nhưng tôi vẫn canh cánh một nỗi lo: bà có thể vì sợ hai người con trai trách móc mà lắc đầu chối bỏ. Tôi cuộn tờ giấy lại, buộc sợi chỉ đen vào như cũ.

---

Chiều hôm ấy, tôi chạy xe máy sang nhà bác Lẫm khi nắng vừa dịu xuống trên ngọn cau đầu ngõ. Cánh cổng sắt cao quá đầu người cài then kín mít từ bên trong. Tôi vừa bấm chuông, bóng anh Sỹ đã lững thững đi ra từ hiên nhà, bộ quần áo ở nhà mặc nhàu nhĩ, tay lăm lăm chiếc điện thoại màn hình sáng trưng.

Anh Sỹ không mở ngay mà đứng sau song sắt, mắt nheo lại nhìn tôi từ đầu xuống chân:

— Lại sang có việc gì đấy? Mấy hôm nay bà mệt, bố anh dặn hạn chế người ra vào

.

— Em sang biếu bà túi cam, tiện hỏi thăm xem chân bà đỡ nhức chưa. Em chỉ vào ngồi với bà một lát rồi về ngay thôi

.

Anh Sỹ tặc lưỡi, đứng trù trừ mấy giây rồi mới thò tay kéo cái then sắt kêu cạch một cái khô khốc. Cánh cổng chỉ hé ra vừa đủ một người lách qua. Tôi vừa bước vào sân, anh Sỹ đã sập mạnh cánh cổng lại sau lưng, quay phắt ra ngồi vắt vẻo lên yên chiếc xe máy dựng cạnh bể nước, cúi đầu bấm màn hình thoăn thoắt, không thèm liếc nhìn tôi thêm cái nào.

Tôi đi thẳng lên bậc thềm. Bà nội tôi đang ngồi trên chiếc tràng kỷ gỗ, lưng tựa vào chiếc gối vỏ hoa đã bạc màu. Thấy tôi, bà hơi nghiêng đầu, bàn tay nhăn nheo vô thức đưa lên sờ nhẹ vào dái tai trái trống trơn, chỗ ngày xưa vẫn đeo chiếc khuyên vàng. Tôi nhớ lại buổi trưa mấy năm trước, lúc tôi đưa bà đi khám mắt ở trạm xá xã, bà cũng đưa tay sờ lên vành tai y như thế khi y tá hỏi bà có tháo đồ trang sức ra không, rồi bà cười móm mém bảo vàng bạc theo bà đi hết ra ngoài đồng từ đời tám hoánh nào rồi.

Tôi ngồi xuống bên cạnh, giấu kín chuyện cái hố bị đào bới ngoài gò Đống Mối để bà khỏi xúc động mà lên huyết áp. Tôi hỏi bà đã đi khám lại huyết áp như bác sĩ dặn chưa, bà bảo anh Sỹ chở lên viện tỉnh hôm đầu tuần, bác sĩ cho thêm thuốc, dặn vẫn phải kiêng nắng. Tôi lấy tờ giấy ố vàng ra, đặt lên đầu gối mình, vuốt phẳng từng mép giấy rồi đọc to và chậm rãi từng dòng chi tiêu cho bà nghe.

Bà tôi nhắm nghiền mắt lại, đầu gật gật theo từng con số tôi đọc. Khi tôi đọc đến bốn cái tên người thợ ký nhận bên dưới, bà mở mắt ra, nhìn chằm chằm vào những nét chữ nhòe nhoẹt rồi chỉ ngón tay run run vào hai cái tên đầu tiên:

— Cái ông ký đầu này là ông Tích ở xóm Chùa, thợ cả đấy, hồi ấy khỏe như vâm, vác cả bao xi măng đi băng băng trên bờ ruộng. Còn người thứ hai này là chú Thìn bên xã Đông, chuyên đánh vữa. Hai người sau thì bà chịu, lâu quá rồi, họ ở tận làng bên, bà không nhớ tên nữa

.

Tôi khẽ thở phào, hỏi tiếp:

— Vậy mấy dòng ghi tiền bán hoa tai với tiền mua đá hộc bên lề này là chữ của bà viết phải không bà?

— Chữ của bà chứ còn của ai vào đây nữa

. Bà thở dài một hơi thật sâu, giọng trầm hẳn xuống.

— Hồi đó bà giấu bố con với bác Lẫm, sợ chúng nó biết bà bán kỷ vật thì lại xót của rồi cản không cho làm kỹ. Bà cứ nghĩ cất tờ giấy này dưới đáy hòm thì chẳng bao giờ phải lôi ra, ai ngờ...

Bà bỏ lửng câu nói, ánh mắt nhìn ra khoảng sân nắng nhạt, nơi anh Sỹ vẫn đang ngồi gù lưng trên yên xe. Một lát sau, bà quay sang nắm lấy cổ tay tôi, bàn tay bà lạnh và khô ráp:

— Nhưng bà nói thật cho con biết, cái bệ bê tông ấy bà thuê người đổ từ năm chín tư, tới giờ đã hơn ba chục năm rồi. Có khi lúc thợ nhà người ta làm lại khu lăng, họ thấy vướng nên đập vỡ rồi hốt đổ đi đâu mất cũng nên. Chuyện dưới lòng đất, đến lúc người ta mở ra mới biết được con ạ

.

Câu nói của bà làm lòng tôi chùng xuống một nhịp. Tôi rời nhà bác Lẫm, sau lưng tiếng cổng sắt đóng sập xuống nặng nề. Có tờ biên nhận có chữ ký nhân chứng rồi, nhưng nếu đám thợ kia đã đập nát cái bệ bê tông từ lúc thi công, thì tờ giấy này cũng chẳng còn chỗ bấu víu. Tôi gấp nó lại, nhét sâu vào túi áo ngực.

---

Tối hôm đó, ngọn đèn tuýp trên trần gian ngoài nhà tôi hắt ánh sáng trắng lạnh xuống mặt bàn gỗ. Tôi bày hết mọi thứ ra bàn, chuẩn bị xếp vào chiếc cặp da đen cũ để đầu tuần mang lên huyện nộp lại lần nữa.

Mẹ tôi đứng khoanh tay cạnh mép bàn, ánh mắt dán chặt vào đống đồ vật lỉnh kỉnh trước mặt tôi. Đợi tôi xếp xong xấp ảnh, mẹ mới cất tiếng hỏi, giọng đều đều nhưng nặng trĩu:

— Mẹ hỏi thật con một câu, nếu người ta nhận đơn, cho người xuống mở nền lăng ra mà dưới đó trống trơn, chẳng còn lấy một mẩu bê tông nào như lời bà nói chiều nay, thì con tính làm thế nào?

Tôi khựng lại, tập ảnh trên tay suýt trượt xuống mặt bàn. Câu hỏi của mẹ đánh trúng vào nỗi sợ lớn nhất đang âm ỉ trong đầu tôi suốt từ chiều tới giờ. Nếu dưới lớp đất đắp kia không còn gì, tôi không chỉ thua trắng mà còn mang tiếng vu khống, bới móc mồ mả tổ tiên làm trò cười cho cả làng. Tôi không có câu trả lời cho mẹ, cổ họng nghẹn lại, chỉ biết cúi đầu tiếp tục công việc của mình.

Tôi lần lượt xếp từng thứ vào ngăn cặp: đầu tiên là lá đơn viết tay kín bốn mặt giấy, tiếp đến là mười chín tấm ảnh hiện trường đã in màu rõ nét, mẩu mũi khoan gãy còn dính bột vữa trắng gói trong vải mềm, tờ giấy ghi số đo lòng hố ngoài gò Đống Mối, mấy tấm ảnh chụp trang sổ nợ hàng nước mà bà Ngọ cho tôi chụp lại chiều hôm đại hội thể thao, bản sao kê ngân hàng khoản tiền ba trăm triệu, chiếc phong bì một triệu đồng còn nguyên mép dán mà Đĩnh để dưới đáy hòm tôn rồi hôm qua mang sang đưa tôi, và cuối cùng là hai bộ hồ sơ dự thầu đặt cạnh nhau để đối chiếu từng con số.

Mẹ tôi không nói thêm gì nữa, chỉ lặng lẽ cầm tờ biên nhận công thợ năm 1994 trên bàn, tự tay lồng nó vào một chiếc túi ni lông trong suốt, miết kỹ cho hết không khí rồi gấp gọn miệng túi lại, đặt vào tay tôi. Tôi đặt nó vào ngăn trong cùng của chiếc cặp, ngay sát lá đơn. Mảnh bê tông mười hai cân thì không cặp nào chứa nổi, tôi buộc chặt miệng bao tải dứa, dựng sát cửa, hôm ấy chất lên xe cùng cái tiểu.

Tôi kéo khóa cặp lại, rồi mở ra kiểm tra một lượt đủ chín thứ từ đầu tới cuối mới kéo khóa lần nữa. Tất cả những gì người điều tra viên hôm trước đòi hỏi về chứng cứ vật chất, tôi đều đã gom đủ vào đây rồi, chỗ mù mờ duy nhất bây giờ nằm dưới lớp đất đắp ngoài khu lăng mộ kia.

Tôi tắt đèn, ngồi lặng trong bóng tối nghe tiếng đồng hồ treo tường tích tắc từng nhịp. Người điều tra viên trên huyện đã từng trả đơn của tôi một lần với ánh mắt lạnh nhạt, trong khi thời hạn chỉ còn đúng ba mươi ngày nữa là tới rằm tháng Bảy; đầu tuần mang từng này thứ lên, liệu lần này anh ta có chịu đặt bút nhận đơn không?