Mười lăm ngày

Tôi đứng im tại chỗ. Trong đầu tôi lúc này không có bóng dáng của mấy khối bê tông hay đường găng tiến độ nào cả, tôi chỉ đang nhẩm đếm xem từ giờ tới ngày rằm còn bao nhiêu buổi chiều có thể chạy xe về kịp trước lúc trời sập tối. Anh Xứng thấy tôi cúi đầu mở tệp bản vẽ ngay, chẳng hỏi thêm lấy nửa câu, chắc mẩm tôi đã thu xếp ổn thỏa chuyện gia đình rồi.

Mùi mực in từ đống giấy mới ra lò còn hăng hắc xộc lên mũi, tự nhiên làm tôi nhớ tới cái mùi vôi vữa ẩm mốc ở gian nhà kho cũ dưới quê hồi tôi mới ra trường. Hồi đó bà nội còn khỏe, mỗi lần tôi mang bản vẽ đồ án tốt nghiệp về quê ngồi trải ra phản gỗ, bà lại lụi cụi bưng cho tôi một bát nước vối đặc, ngồi bên cạnh nhìn chằm chằm vào mấy đường nét thẳng tắp rồi bảo ông mày ngày trước vẫn dặn bố mày, đi xây nhà cho thiên hạ thì đừng bao giờ làm ẩu phần móng, móng có chắc thì nhà mới đứng được qua bão giông. Giờ thì cái móng dưới nghĩa trang làng đang bị người ta đè lên một lớp đá lạnh ngắt, còn tôi lại ngồi kẹt giữa thành phố Vĩnh Hà với hàng trăm trang thuyết minh kỹ thuật chưa ráo mực.

Bên bàn cạnh, Thùy, đứa bạn làm dự toán cùng phòng với tôi, liếc mắt nhìn đống tài liệu cao ngất trước mặt tôi rồi khẽ tặc lưỡi. Một lát sau, màn hình điện thoại của tôi sáng lên, hiện dòng tin nhắn của nó gửi qua nhóm nội bộ.

— Mày định cắm rễ ở đây tới đêm à? Giữ sức mà chạy về quê cho kịp việc, phần bảng tính khối lượng đào đắp để tao chia bớt một nửa sang máy tao làm phụ cho

.

Tôi gõ vội hai chữ cảm ơn rồi xóa đi, chỉ thả lại một biểu tượng gật đầu vì sợ anh Xứng đi ngang qua nhìn thấy. Cả buổi chiều hôm đó, mắt tôi dán chặt vào màn hình máy tính, tay gõ lạch cạch từng dòng định mức vật tư, đầu óc căng ra như sợi dây đàn kéo hết cỡ. Mãi tới khi ngoài cửa sổ kính đèn đường đã bật sáng choang, văn phòng chỉ còn lác đác vài bóng người ở lại tăng ca, tôi mới bấm lưu tệp tin, tắt máy rồi vơ vội chiếc áo khoác mỏng. Chiếc xe máy cũ nổ máy giòn tan dưới hầm để xe, tôi rồ ga lao ra khỏi phố thị, bắt đầu hành trình bốn mươi cây số ngược về xã trong gió lạnh cuối xuân. Tôi tự hỏi mình có thể gồng gánh chạy đi chạy lại giữa hai đầu nỗi lo này được bao lâu nữa, và không biết ở dưới quê lúc tôi vắng mặt, người ta đang rì rầm to nhỏ những chuyện gì sau lưng bà cháu tôi.

---

Mấy hôm sau, khi ánh nắng chiều vừa tắt hẳn sau rặng tre đầu làng, tôi mới tấp xe vào trước cổng nhà bác Lẫm ở xóm Giếng. Cánh cổng gỗ khép hờ, bên trong sân ánh đèn tuýp hắt ra vàng vọt, loang loáng trên mặt gạch tàu ẩm ướt. Tôi vừa đưa tay định đẩy cửa bước vào thì bác Thêu từ dưới bếp đi lên, thấy bóng tôi liền sải bước ra đứng chắn ngay lối đi giữa cổng.

Bác chống một tay lên hông, giọng kéo dài, chua loét, vang lên giữa khoảng sân yên tĩnh, đủ để mấy nhà sát vách nghe rõ mồn một.

— Ô hay, cô Nhạn hôm nay lại có thời gian về thăm nhà cơ à? Tôi tưởng cô bận đi kiện tụng cả họ hàng làng xóm rồi chứ. Cô làm cái trò gì mà để cả cái xóm Giếng này người ta kéo sang tận cửa nhà tôi hỏi thăm xem mộ ông cụ có còn nằm yên ở ô cũ không, cô có biết nhà này mất mặt tới mức nào không hả, đúng là con nhà thím Uyển dạy dỗ kiểu gì mà...

.

Cổ họng tôi nghẹn đắng lại khi nghe bác lôi cả tên mẹ tôi ra giữa ngõ. Hai bàn tay tôi nắm chặt lấy quai túi xách, các khớp ngón tay trắng bệch, chỉ chực bật ra một tràng cãi vã cho hả cơn uất ức đang dồn lên tận mang tai. Nhưng rồi tôi sực nhớ ra mình đang đứng ở đâu, nếu tôi to tiếng lúc này thì trước mặt cả xóm, tôi lập tức biến thành đứa cháu hỗn láo, cãi bác dâu nhem nhẻm ngoài đường. Tôi hít sâu một hơi, hạ giọng xuống một bậc, từ tốn thò tay vào túi rút cuốn sổ tay nhỏ và cây bút bi ra.

Dưới ánh đèn đường hắt vào mờ mờ, tôi cắm cúi ghi lại từng câu bác Thêu vừa nói, ghi rõ cả thời điểm trên mặt đồng hồ đeo tay, rồi mới ngẩng lên nhìn thẳng vào mắt bác.

— Thưa bác, cháu không tới để cãi nhau với bác, cháu chỉ xin phép vào gặp bà nội một lát thôi ạ

.

Ngoài ngõ, mấy bà hàng xóm đang cầm rổ rau đi qua cũng dừng chân đứng lại ngó nghiêng. Một bà thì thào với người bên cạnh, mắt liếc nhìn cuốn sổ trên tay tôi đầy dè chừng.

— Kìa, nhìn con bé nhà chị Uyển kia kìa, nó đứng ngay trước mặt bác dâu mà lôi sổ ra ghi chép từng chữ một, khéo nó định gom bằng chứng đem cả nhà bác Lẫm ra tòa kiện thật đấy chứ chẳng chơi đâu

.

Đúng lúc đó, từ trong nhà chính vang lên một tiếng rầm chát chúa. Bác Lẫm đập mạnh bàn tay xuống mặt tủ nhôm kính, làm bộ ấm chén bên trong va vào nhau kêu lanh canh. Bác bước ra hiên, mặt đỏ gay, chẳng thèm nhìn về phía cổng mà đi thẳng tới chỗ chiếc xe máy dựng góc sân, tra chìa khóa, nổ máy, để tiếng máy rú lên giữa sân.

Anh Sỹ từ trong nhà đi vội ra, liếc nhìn bố rồi quay sang mở hé cánh cổng gỗ cho tôi lách vào đứng ở mé sân. Qua cánh cửa nhà bỏ ngỏ, tôi nhìn thấy bà nội đang ngồi thu mình trên chiếc ghế gỗ sát vách tường, hai bàn tay gầy guộc đặt lên đầu gối, ánh mắt bà nhìn ra phía tôi vừa lo âu vừa bất lực. Tôi còn chưa kịp cất tiếng gọi bà thì anh Sỹ đã khẽ hắng giọng, khép cánh cổng lại, đẩy nhẹ vai tôi ra phía ngoài rồi quay lưng đi thẳng tới ngồi lên yên xe máy, cúi đầu bấm điện thoại lạch cạch. Cánh cổng gỗ khép lại lạnh lùng trước mặt tôi. Tôi đứng lặng ngoài ngõ, hiểu rằng từ giây phút này, cánh cửa nhà bác đã chính thức đóng sập với mình, và trong mắt cả cái xóm này, tôi đã mang sẵn cái danh đứa cháu bất hiếu đòi lật mồ lật mả tổ tiên. Rời khỏi cổng nhà bác rồi, tôi còn đường nào khác để gặp bà, để đưa bà đi cùng mình đây.

---

Một buổi chiều sau đó, tôi tranh thủ xin về sớm hơn thường lệ một tiếng, đón bà nội ở đầu ngõ rồi hai bà cháu lặng lẽ dắt nhau đi bộ thẳng ra khu nghĩa trang cuối làng. Gió ngoài đồng thổi lồng lộng, mang theo mùi cỏ cháy và hương khói ngai ngái đặc trưng của vùng đất bãi. Vừa thấy bóng hai bà cháu tôi bước qua cổng nhà ban quản trang, ông Ích đang ngồi pha trà liền đặt phịch chiếc ấm tích xuống bàn, đứng dậy đi thẳng tới đứng chắn ngay trước cửa chiếc tủ hồ sơ bằng gỗ ép.

Ông hắng giọng, lật cuốn lịch treo tường mấy tờ, dừng lại ở trang tháng Ba rồi mới chắp tay sau lưng, cất tiếng nhắc nhở.

— Tôi nói trước để bà với cháu biết nhé, theo đúng quy chế của nghĩa trang xã, cái lăng đá ngoài kia đang có quyết định tạm dừng của ủy ban, thì bất kể là bên nào, kể cả người nhà, cũng tuyệt đối không được tự ý đụng chạm hay thay đổi hiện trạng đâu đấy

.

Tôi khẽ gật đầu, giọng điềm đạm để ông khỏi bắt bẻ.

— Dạ, cháu hiểu quy chế của ban quản trang ạ, hai bà cháu chỉ ra thắp cho ông nén hương rồi về thôi, không đụng chạm gì tới hiện trạng đâu bác Ích

.

Tôi dìu bà nội đi men theo lối gạch nghiêng ra tới hàng ba ô mười hai. Cái lăng đá đen vẫn sừng sững ở đó, phủ bạt dứa kín mít từ trên xuống dưới, dây thừng buộc chằng chịt quanh chân đế. Tôi sợ ông Ích đứng từ xa nhìn ra lại kiếm cớ vu cho tôi cố tình phá hoại tài sản của nhà khác, nên không dám lôi thước dây ra đo ngay. Tôi dìu bà tới sát mép lăng, để bà đặt bàn tay nhăn nheo lên phần bệ đá giáp ranh, rồi mới cúi xuống vờ như đang phủi bụi bám ở gấu quần bà, nhân tiện xòe bàn tay mình ra đo thử chiều cao phần nền nhô lên so với mặt đất.

Đo xong, lòng tôi lạnh đi một nửa. Phần nền đá của cái lăng này vẫn cao hơn hàng mộ bên cạnh một gang tay của tôi, không hề xê dịch lấy một ly. Tôi đứng dậy, rút chiếc khăn mùi xoa trong túi áo ra, quay sang lau đi lau lại một góc mặt đá phẳng lì cho bà ngồi nghỉ, bàn tay miết mãi một chỗ như muốn tìm kiếm một dấu vết gì đó ẩn giấu bên dưới lớp đá lạnh lẽo kia.

Rời nghĩa trang, tôi dìu bà ghé vào quán nước chè xanh của bà Ngọ ngay đầu cổng nghĩa trang để bà nghỉ chân cho đỡ mệt. Bà Ngọ rót hai bát nước chè đặc sóng sánh đẩy về phía chúng tôi, hạ giọng thì thầm như sợ gió thổi bay mất lời.

— Này, bà bảo thật cái Nhạn nhé, mấy hôm nay mày đi làm trên phố không biết chứ, trong tuần này xe của người nhà bên kia đánh vào tận cổng nghĩa trang những ba lần liền đấy. Lần nào cũng có mấy người đàn ông bước xuống, lúi húi dỡ thử đám dây thừng buộc bạt ở cái lăng ấy ra ngó nghiêng một lúc rồi lại buộc chặt lại như cũ rồi mới lên xe đi về

.

Tôi cầm bát nước chè nóng trên tay mà lòng dạ rối bời. Tối hôm đó, khi về tới căn nhà cấp bốn của mẹ Uyển, tôi trải tờ giấy ô ly khổ lớn lên mặt bàn gỗ, cặm cụi dùng bút chì vẽ lại mặt cắt ngang của cái nền lăng theo chiều cao một gang tay tôi vừa đo được buổi chiều. Dưới ánh đèn bàn vàng vọt, tôi nắn nót viết bên lề trang giấy một dòng câu hỏi lớn, khoanh tròn lại bằng mực đỏ: cái phần nền cao lên một gang tay ấy thực chất là đất gì, và người ta đã đổ nó xuống vào lúc nào. Bên kia cứ lén lút ra vào tháo thử dây buộc bạt như vậy là để chuẩn bị cho việc gì, khi mà ngày rằm họ chọn chỉ còn đếm trên đầu ngón tay.

---

Tối hôm trước ngày rằm tháng Ba, bầu trời trên xã Hạ Trì đen kịt, không một ánh sao, hơi ẩm từ cánh đồng bốc lên nặng trĩu báo hiệu một trận mưa rào sắp ập tới. Tôi chạy xe một mạch từ thành phố về thẳng trụ sở ủy ban xã, kịp lúc chị Mỵ đang thu dọn cặp táp chuẩn bị khóa cửa phòng tiếp dân ra về. Thấy tôi hớt hải bước vào với xấp giấy tờ trên tay, chị Mỵ khẽ thở dài, đặt chiếc cặp xuống ghế rồi ngồi lại sau bàn làm việc.

Chị mở cuốn sổ theo dõi văn bản ra, lật tìm một lúc rồi nói, giọng đều đều nhưng nghe ái ngại.

— Tôi báo để chị nắm được tình hình nhé, chiều nay người nhà bên kia có mang lên nộp bổ sung một tờ giấy cam kết, nhưng là do bác Lẫm con trưởng ký xác nhận thay cho mẹ, hoàn toàn chưa có chữ ký của cụ Bông. Theo đúng nguyên tắc, xã tôi đã từ chối không nhận tờ giấy ấy rồi. Nhưng thú thật với chị, về mặt hành chính thì ủy ban cũng chỉ làm được đến thế thôi, mai là ngày rằm rồi

.

Nghe chị Mỵ nói, sống lưng tôi lạnh toát. Tôi sợ nhất là trong đêm nay hoặc sáng sớm mai, bác Lẫm lại tiếp tục ký thêm một tờ giấy cam kết nào khác và bằng cách nào đó nó lại lọt qua được, lại được xã nhận vào hồ sơ. Tôi bước sát tới mép bàn, đặt lá đơn kiến nghị viết tay thứ hai của mình ngay trước mặt chị Mỵ, ngón tay trỏ chỉ thẳng vào dòng chữ tôi đã gạch chân cẩn thận ở giữa trang giấy.

— Chị đọc giúp tôi câu này. Nếu ngày mai lễ rước hài cốt vẫn diễn ra trót lọt, thì bộ tiểu sành của người khác sẽ được đặt thẳng xuống ô đất đang mang tên ông nội tôi là Vũ Văn Doãn trong sổ mộ chí của xã

.

Nói xong, tôi thu tay về, đứng im lặng chờ đợi. Không gian trong phòng tiếp dân tĩnh lặng tới mức nghe rõ cả tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ treo tường. Chị Mỵ cúi đầu đọc kỹ từng chữ tôi chỉ, đến cuối câu thì khựng lại, ngẩng lên nhìn thẳng vào mắt tôi một lúc lâu như đang cân nhắc sức nặng của những gì vừa đọc. Rồi chị không nói thêm lời nào, với tay lấy con dấu vuông trên bàn, ấn mạnh xuống góc tờ đơn của tôi một tiếng cộp dứt khoát. Chị cầm tờ đơn lên, dập ghim rất mạnh vào tập hồ sơ đình chỉ cũ, mở cánh tủ sắt cất gọn vào ngăn trong cùng rồi bấm chiếc khóa đồng lại kêu đánh tách một tiếng khô khốc.

Rời khỏi ủy ban xã, gió đêm thổi rát mặt trên con đường làng vắng tanh. Đi ngang qua giữa xóm Giếng, tôi bất giác giảm ga, tấp xe vào lề đường đứng lặng trước cổng nhà bà nội. Cánh cổng tre đã cài then bên trong, nhưng dưới ánh đèn hiên hắt ra mờ ảo, tôi nhìn thấy dáng bà nội nhỏ bé đang ngồi lặng lẽ một mình trên bậc thềm gạch giữa đêm khuya. Bàn tay gầy guộc của bà từ từ đưa lên, sờ nhẹ lên vành tai trái, cử chỉ quen thuộc mỗi khi bà đang giấu kín một nỗi lo âu tột độ không thể nói thành lời với ai. Tôi đứng nhìn bà qua kẽ cổng mà lòng thắt lại, không dám gọi một tiếng vì sợ bà lại phải gượng giấu nỗi lo với cháu.

Về tới nhà mẹ Uyển, tôi không bật đèn tuýp mà chỉ thắp một ngọn đèn bàn nhỏ, lặng lẽ xếp lần lượt lên mặt bàn bản sao lá đơn bỏ trống ô chữ ký, tờ biên bản tạm dừng của xã, lá đơn kiến nghị thứ hai vừa đóng dấu nhận cùng bản vẽ mặt cắt nền lăng trên tờ giấy ô ly. Mọi thứ giấy tờ pháp lý tôi có thể làm được đều đã nằm đủ trên mặt bàn này, lệnh tạm dừng vẫn còn nguyên hiệu lực trên giấy, tờ xác nhận thay của con trưởng cũng đã bị xã bác bỏ. Thế nhưng ngoài kia, đội kèn trống bên nhà kia đã thuê sẵn sàng, họ hàng ba xã cũng đã được mời đông đủ cho buổi lễ sáng mai. Khi trống kèn nổi lên trước mặt cả làng, ai sẽ là người đủ can đảm bước ra đứng chắn trước huyệt mộ để nói tiếng không với họ đây.