Mười bốn tấm đá xếp dọc lối đi

Tôi nín thở nhìn hai tầng mái cong bằng đá chạm rồng phượng được nhấc bổng khỏi đỉnh mộ, đặt gọn sang bên lề cỏ. Từng tiếng búa cao su gõ bộp bộp vào các mối nối. Lưng áo phông tôi ướt đẫm mồ hôi. Trong đầu tôi cứ quẩn quanh một nỗi sợ lạnh buốt: nhỡ dưới lớp đá hào nhoáng kia trống rỗng thì sao? Nếu bên dưới không có gì, tôi sẽ thành đứa cháu bất hiếu tự tay thuê người đào bới phần mộ ông nội mình lên giữa thanh thiên bạch nhật chỉ vì một mối ngờ đặt sai chỗ. Lúc đó, không chỉ công việc ở cơ quan bay biến, mà cả đời tôi cũng chẳng còn mặt mũi nào nhìn bà nội và họ hàng.

— Nhạn ơi, rót cho mẹ cốc nước lọc

, tiếng mẹ Uyển gọi khẽ bên cạnh.

Tôi giật mình, vội vặn nắp chai nước suối rót đầy cốc nhựa đưa cho mẹ. Mẹ đứng sát sợi dây vàng, hai bàn tay đan chặt vào nhau tới mức các đốt ngón tay trắng bệch, mắt không rời lấy một giây khỏi nhóm thợ đang cạy từng tấm vách đá. Cách đó chừng ba bước chân, dưới bóng chiếc ô lớn, Sỹ vừa dìu bà nội ngồi xuống chiếc ghế đẩu màu đỏ bà Ngọ mang từ nhà ra, rồi lẳng lặng lui về đứng tựa lưng vào trụ cổng nghĩa trang. Bà nội ngồi thẳng lưng, bàn tay gầy guộc sần sùi đưa lên sờ nhẹ vào vành tai trái, đôi mắt đục mờ hướng thẳng về phía ngôi mộ đang bị dỡ bỏ.

Ngoài cổng nghĩa trang, một người phụ nữ xách làn đi chợ sớm bị anh công an đứng gác xua ra xa, vừa quay đi vừa khẽ chép miệng với bà cụ đi cùng, tiếng nói theo gió lọt vào tận chỗ tôi:

— Khiếp, nhà nào mà làm ầm ĩ thế không biết, mồ yên mả đẹp rồi còn dỡ tung lên giữa tháng Bảy

.

Tôi nghe rõ mồn một tiếng thì thầm ấy nhưng không quay lại. Bốn người thợ đã tháo rời xong toàn bộ phần khung đá bao quanh. Mười bốn tấm đá hoa cương đen dày cộp được khiêng ra, xếp thẳng tắp thành một hàng dài dọc theo lối đi bê tông giữa nghĩa trang, mặt đá hắt nắng chói mắt.

— Tiến hành xúc lớp đất đắp bên trên, từng lớp mỏng thôi

, anh Khanh ra lệnh, tay cầm thước dây sẵn sàng.

Bốn lưỡi xẻng đồng loạt cắm xuống lớp đất đỏ sẫm. Đất được hất gọn lên tấm bạt trải sẵn bên cạnh. Một lớp, hai lớp. Anh Khanh cúi xuống đo độ dày: hai mươi phân đất đắp mới tinh, tơi xốp và lẫn cả vụn vữa xây dựng. Ngay khi lưỡi xẻng của người thợ cả chạm xuống độ sâu hai mươi phân, một tiếng

— cộp

khô khốc vang lên.

Cả bãi nghĩa trang như nín lặng. Người thợ cả khựng tay, cúi rạp xuống dùng tay gạt lớp đất bụi sang hai bên. Dưới lớp đất đỏ hiện ra một bề mặt bê tông xám xịt, sần sùi, cứng đanh.

Tôi chồm lên, suýt vướng vào sợi dây vàng. Trống ngực đánh dồn lên tận mang tai. Cái mặt xám cứng nằm im lìm dưới lưỡi xẻng kia là tấm bệ xi măng bà nội tôi tự tay trộn năm xưa, hay chỉ là lớp nền móng của cái lăng mới xây đè lên?

---

Anh Khanh giơ tay ngăn không cho nhóm thợ xúc tiếp, tự mình bước xuống lòng hố, ngồi xổm bên lớp bê tông xám vừa lộ ra. Anh rút chiếc bàn chải lông cứng trong túi đồ nghề, quét sạch lớp đất bám trên bề mặt. Dưới ánh nắng chiếu xiên, trên mặt bê tông xám hiện rõ ba vết khoan tròn, khoét dở vào mặt bê tông, xung quanh còn hằn những đường xoắn ốc nham nhở của mũi khoan máy ăn dở.

Anh Khanh cúi sát, săm soi ba vết khoan ấy một hồi lâu rồi ngẩng lên nhìn ông Ước và chị Mỵ đang đứng ghi chép bên mép hố:

— Ghi nhận hiện trường có ba vết mũi khoan đường kính khoảng hai phân, độ sâu chưa xuyên thủng lớp bê tông

.

— Thưa chú

, tiếng bà nội tôi vang lên từ dưới tán ô, tuy nhỏ nhưng rành rọt. Bà chống tay đứng dậy, bước từng bước chậm rãi tiến lại gần sợi dây vàng.

Tôi vội vàng luồn qua dây, chạy tới đỡ lấy khuỷu tay bà. Da tay bà lạnh ngắt dù trời đang nắng.

— Bà ơi, bà cứ ngồi nghỉ, dưới đó bụi lắm

, tôi thì thầm, mắt liếc vội sang chiếc máy đo huyết áp điện tử đang để trên bàn nhựa.

Bà nội lắc nhẹ đầu, nhìn anh Khanh:

— Chú cho phép tôi bước vào trong này một chút. Cái tiểu dưới kia là tay tôi đặt xuống, giờ mở ra, tôi xin được tự tay kiểm lại xương cốt của ông nhà tôi

.

Anh Khanh đứng dậy, phủi bụi trên đầu gối quần, ánh mắt nghiêm nghị nhìn bà:

— Bà ơi, theo nguyên tắc, hiện trường đang phong tỏa để khám nghiệm, chỉ người có phận sự mới được tiếp cận. Nếu bà muốn vào, cháu phải hỏi rõ để ghi vào hồ sơ: năm đó, ai là người trực tiếp tắm rửa và xếp hài cốt của ông vào tiểu?

.

Bà nội đứng thẳng người, giọng bà vang lên át cả tiếng búa, không một chút run:

— Là tôi. Tháng Chạp năm một nghìn chín trăm chín tư, tự tay tôi lấy nước mưa pha rượu, rửa từng đốt xương của ông nhà tôi rồi xếp vào chiếc tiểu sành da lươn. Không qua tay ai khác

.

Ngoài sợi dây vàng, bà Ngọ và mẹ Uyển đứng im phăng phắc như hai pho tượng đá, mắt đỏ hoe nhìn theo. Anh Khanh gật đầu, quay sang ra hiệu cho chị Mỵ ghi chép, rồi bước lùi lại nhường lối:

— Mời bà vào, nhưng bà chỉ đứng trên mép bệ, việc phá lớp bê tông để anh em thợ làm

.

Tôi dìu bà bước qua sợi dây, đứng nép sát bên miệng hố. Tôi nhặt vội mấy hòn đá vụn lăn lóc dưới chân bà gạt sang một bên cho bà khỏi trượt, mắt tôi cứ dán vào vai bà, xem bà còn đứng vững không, chỉ sợ bà xúc động quá mà ngồi thụp xuống giữa chừng.

Hai người thợ cầm chiếc búa tạ nhỏ và mũi đục sắt bước xuống, lựa vào đúng vị trí ba vết khoan cũ mà nện. Lớp bê tông trộn đá hộc dày chừng một gang tay, chắc nịch như đá tảng. Phải mất gần hai mươi phút đục đẽo cật lực, từng mảng bê tông lớn mới vỡ rời ra, được nhấc lên đặt sang một bên. Bên dưới lớp bê tông dày ấy là một lớp cát vàng mịn, khô ráo. Nằm gọn ngay chính giữa là nắp chiếc tiểu sành nâu sẫm, lớp men đã xỉn đi.

Ngoài sợi dây vàng, mẹ Uyển bật khóc nấc lên, lấy vạt áo chấm vội lên mặt. Bà nội tôi không khóc. Bà quỳ một gối xuống tấm bạt trải sẵn bên miệng hố, đôi bàn tay run run nhưng dứt khoát nhấc nắp tiểu sành đặt sang bên cạnh.

Mùi gỗ ngọc am thoang thoảng quyện với mùi đất lâu năm bốc lên. Bộ hài cốt nằm ngay ngắn trên lớp giấy trang kim đã xỉn màu. Bà nội cúi xuống, đôi bàn tay gầy guộc chạm vào từng đốt xương, miệng lẩm nhẩm đếm. Một lượt, hai lượt, rồi tới lượt thứ ba, bà kiểm từng đốt ngón tay, từng chiếc xương sườn, không thiếu một mảnh nào.

Đến phần xương đùi bên phải, ngón tay trỏ của bà khựng lại ở một vết lõm sâu trên thân xương. Bà nheo đôi mắt mờ đục, lấy đầu móng tay khều ra một mẩu kim loại đen xỉn, méo mó, kích thước chừng bằng hạt ngô.

Tôi nín thở, cảm giác như máu trong người đông cứng lại. Bà nội lấy từ trong túi áo cánh ra một chiếc khăn tay màu trắng có đường viền chỉ xanh đã giặt bạc màu, cẩn thận bọc mẩu kim loại ấy lại, rồi giơ lên trước mặt anh Khanh.

— Đây là mảnh đạn găm vào đùi phải ông nhà tôi ở mặt trận biên giới phía Bắc năm bảy chín

, giọng bà nghẹn lại nhưng vẫn rõ từng chữ.

— Hồi cải táng năm chín tư, tôi định lấy ra nhưng sợ làm vỡ xương ông nên lại để nguyên trong đó. Trên đời này, ngoài tôi ra, không ai biết cái mảnh đạn này nằm ở đâu

.

Anh Khanh đón lấy chiếc khăn tay từ bà, mở ra quan sát kỹ lưỡng, chụp ảnh cận cảnh rồi gói lại trả vào lòng bàn tay bà. Anh quay sang ông Ước và chị Mỵ:

— Lập biên bản ngay tại chỗ. Ghi rõ lời xác nhận của bà Trần Thị Bông về việc tự tay rửa và xếp hài cốt năm một nghìn chín trăm chín tư, cùng dấu vết mảnh đạn trong xương đùi phải khớp với lời khai ban đầu

.

Bà nội nắm chặt chiếc khăn gói mảnh đạn trong tay, từ từ đứng dậy với sự trợ giúp của tôi. Nước mắt lúc này mới lăn dài trên gò má nhăn nheo của bà. Dưới lớp đất dày này, sự thật đã phơi bày trọn vẹn. Nhưng nhìn ra phía cổng nghĩa trang, tôi tự hỏi những kẻ đã mở miệng chối bỏ sự thật này suốt bao tháng qua, giờ đây sẽ đứng ở chỗ nào?

---

Gần trưa, nắng đứng bóng hắt thẳng xuống lối đi bê tông trắng lóa, nơi mười bốn tấm đá hoa cương đen vẫn nằm xếp hàng dài như những chứng tích câm lặng.

Từ phía cổng nghĩa trang, ông Phổ bị cán bộ xã gọi vào, bước đi lầm lũi. Ông bóp chiếc mũ cối bạc màu trong tay đến méo xệch. Ông dừng lại cách miệng hố chừng ba bước chân, ánh mắt lảng tránh, cứ nhìn trân trân ra phía cổng chứ không nhìn xuống cái hố đang mở toang.

Anh Khanh cầm một mảng bê tông lớn còn dính nguyên vết khoan nham nhở và một đoạn mũi khoan thép bị gãy đôi vừa nhặt ra từ lớp đất đắp bên trên, bước tới đứng trước mặt ông Phổ:

— Ông Phổ, ông là đội trưởng đội thợ nhận khoán xây dựng khu lăng mộ này. Ông nhìn kỹ hai thứ này, xác nhận xem có phải là phần nền cũ đội ông gặp phải khi đào móng và mũi khoan của đội ông bị gãy tại đây không?

.

Ông Phổ nuốt nước bọt, cổ họng giật giật, hai bàn tay bóp chặt vành mũ cối tới mức các gân xanh nổi lên chằng chịt. Ông im lặng hồi lâu, không gật cũng chẳng lắc.

Tôi đứng bên cạnh, trong ngực tức nghẹn nhưng cố giữ cho giọng mình hạ xuống một bậc, chậm rãi mở cuốn sổ tay công tác ra, cầm bút lên:

— Ông Phổ, tôi hỏi lại cho rõ để ghi vào hồ sơ đối chất. Đội của ông bắt đầu khởi công xây cái lăng này từ ngày nào, và hoàn thành vào ngày nào?

.

Ông Phổ liếc nhanh sang tôi rồi lại quay mặt ra cổng, giọng khàn đặc, lí nhí như người hết hơi:

— Khởi công... mười hai tháng Ba. Đến ngày mười lăm tháng Ba thì ốp đá xong, bàn giao

.

Tôi ghi nhanh từng chữ của ông kèm theo giờ hiện tại vào sổ, rồi chỉ tay vào mảnh bê tông và đoạn mũi khoan gãy anh Khanh vừa đặt trên mép chiếc chiếu cói trải cạnh miệng hố, ngay dưới tầm mắt ông:

— Ông nhìn cho kỹ. Ngày mười hai tháng Ba đội ông đào xuống gặp lớp bê tông dày một gang tay, khoan ba mũi thì gãy mất mũi khoan này nên ông cho dừng lại, đổ đất đắp dày hai mươi phân lên trên rồi xây đè lăng mới lên. Lúc đó dưới hố vẫn còn nguyên hài cốt của ông nội tôi, vậy mà trong tờ khai bàn giao với xã, ông lại ký xác nhận là nền đất trống đã di dời. Ông giải thích thế nào?

.

Ông Phổ cúi gằm mặt xuống mũi giày dính đầy bụi đất, đôi vai rũ xuống, không thốt ra được một lời nào. Cái im lặng của ông lúc này còn nặng nề hơn bất cứ lời thú nhận nào.

Ở phía bên kia miệng hố, ông Ước vừa đặt bút ký tên mình vào cuối tờ biên bản khai quật, chị Mỵ đứng bên cạnh cẩn thận kẹp tập hồ sơ vào chiếc cặp tài liệu dày cộp. Cách đó không xa, trên lối đi bê tông, bác Lẫm đứng chôn chân từ bao giờ. Mặt bác tái mét, bàn tay trái đưa lên xoa xoa chỗ bả vai phải như thể cơn đau khớp cũ đang hành hạ. Thấy bà nội tôi ngẩng lên nhìn, bác Lẫm khẽ nhích chân bước một bước về phía mẹ mình, miệng mấp máy định nói điều gì đó, nhưng rồi ánh mắt chạm phải cái nhìn lạnh băng của anh Khanh và tờ biên bản trên tay tôi, bác liền khựng lại. Bác đứng trân ra mất mấy giây, rồi lẳng lặng quay lưng, bước vội ra phía cổng nghĩa trang trước khi bất kỳ ai kịp cất tiếng gọi.

— Ông Phổ, ông không nói thì biên bản vẫn lập theo đúng vật chứng thu giữ tại hiện trường và lời khai của các thợ phụ trong đội ông

, anh Khanh nói dứt khoát, quay sang ra hiệu cho cán bộ xã niêm phong mảnh bê tông và mũi khoan gãy.

Tôi đón lấy bản sao biên bản khai quật có đầy đủ chữ ký và dấu đỏ từ tay anh Khanh, kẹp chặt vào ngực. Bà nội tôi đứng bên cạnh, hai bàn tay vẫn nắm khư khư chiếc khăn tay trắng viền xanh gói mảnh đạn của ông. Nắng trưa gay gắt dội xuống đỉnh đầu, nhưng lòng tôi bỗng nhẹ bẫng đi một nửa. Chỗ nằm yên nghỉ của ông nội tôi đã được trả lại nguyên vẹn, không ai có thể chối cãi được nữa. Phần việc còn lại dưới lòng đất coi như đã xong, giờ là lúc pháp luật và giấy tờ lên tiếng với những kẻ làm sai.

Chỉ trong buổi trưa hôm đó, tin mộ ông Doãn vẫn nằm nguyên dưới nền lăng mới xây chứ chưa hề được dời đi đã lan khắp xóm trên xóm dưới của xã Hạ Trì. Những lời xì xào bàn tán ngoài cổng nghĩa trang giờ đã đổi chiều hoàn toàn.

Thế nhưng, khi dìu bà nội bước qua dãy mười bốn tấm đá hoa cương đen vẫn nằm thành hàng trên lối đi để trở về nhà, tôi vẫn thấy một tảng đá khác đè nặng trong lòng. Dưới đất đã rõ trắng đen, nhưng số tiền ba trăm triệu kia vẫn đang nằm yên trong tài khoản của bác Thêu, cánh cổng sắt sơn xanh nhà bác Lẫm vẫn khóa chặt với tôi, và cái tiếng làm lộ hồ sơ nội bộ gán cho tôi ở cơ quan vẫn chưa ai đứng ra rút lại.