Cổng sắt xuống đất và hai nơi thắp hương

— Ông Phổ đã khai nhận toàn bộ

, anh Khanh đáp, ngón trỏ gõ nhẹ lên mặt giấy úp sấp.

— Ông ta nộp ra một bảng chấm công bốn ngày không hề tồn tại trong bất kỳ hồ sơ quyết toán nào của công ty. Chính ông Hoằng đã gọi điện trực tiếp, chỉ đạo ông Phổ đưa người ra gò Đống Mối vào cuối tháng Sáu, khi xã đòi phải có biên bản gia đình nhận lại hài cốt thì mới xét tiếp việc rước. Bản thân ông Phổ cũng bị khởi tố cùng tội danh do trực tiếp tổ chức xây đè phần lăng đá lên ngôi mộ cũ

.

Tôi ghi nốt dòng chữ ấy vào vở, lồng ngực nặng trĩu một nỗi lo mơ hồ. Chuyện trên mặt giấy xem như đã ngã ngũ, từng tội lỗi đều có tên có điều khoản rõ ràng, nhưng tôi cứ sợ mọi thứ rồi chỉ dừng lại ở những tờ biên bản này, còn sự rạn nứt trong chính ngôi nhà của tôi thì vẫn nằm nguyên như cũ.

— Thế còn Vỹ, con ông Hoằng, với lại cái tiểu của người không tên trong tủ kia thì sao hả anh?

, tôi hỏi khẽ, mắt liếc sang cánh cửa sắt màu xám.

— Anh Vỹ đã có giấy triệu tập lên làm việc để làm rõ vai trò liên quan

, anh Khanh trả lời, đoạn đứng dậy bước tới tủ sắt, tự tay miết lại dải giấy niêm phong bị bong mép trên chiếc tiểu sành cho ngay ngắn rồi mới khóa chốt.

— Còn hài cốt vô chủ kia, sau khi hoàn tất thủ tục giám định và lưu hồ sơ, cơ quan điều tra sẽ bàn giao lại cho chính quyền xã Hạ Trì đưa về chôn cất tử tế. Chị Nhạn cứ yên tâm, phần thuộc về hồ sơ tôi chỉ có thể đọc cho chị nắm thông tin chứ không giao bản sao được, nhưng mọi việc đều làm đúng quy định

.

Tôi gật đầu cảm ơn, thu cuốn vở nhỏ vào túi vải. Bước ra khỏi cổng trụ sở công an huyện dưới cái nắng hanh hao của buổi trưa, tôi cứ nghĩ mãi về xấp giấy tờ vừa được nghe đọc. Giấy tờ đã nói đủ mọi lẽ phải trái, nhưng còn những người trong nhà tôi ở quê, ai sẽ là người mở lời trước?

---

Chiều hôm đó, tôi chạy xe thẳng từ huyện về con ngõ nhỏ dẫn vào nhà bác Lẫm, nơi bà nội đang ở. Từ đầu ngõ đã nghe tiếng kim loại va vào nhau chan chát, khô khốc và dứt khoát.

Đến trước sân, tôi thấy bác Lẫm đang đứng chắn ngang giữa hai cánh cổng sắt sơn xanh, lưng áo đẫm một vệt mồ hôi sẫm màu. Tay bác cầm chiếc cờ lê to bản, gân xanh nổi dọc cẳng tay khi bác dồn sức vặn từng con ốc trên bản lề trụ cổng. Thấy tôi dắt xe tới, bác không ngẩng lên, chỉ cộc lốc buông một câu:

— Đứng dịch ra chỗ khác cho bác làm

.

Tôi dựng chân chống xe, lặng lẽ bước tới đứng bên cạnh, đưa hai tay đỡ lấy mép dưới của cánh cổng sắt nặng trịch để bác dễ bề tháo chốt. Tôi cứ đợi mãi, mong bác buông cờ lê xuống để nói với tôi một câu gì đó, dẫu là trách móc hay nặng lời cũng được, chỉ sợ bác vặn xong cái cổng này rồi lẳng lặng quay lưng vào nhà là coi như chấm dứt hết mọi tình nghĩa bác cháu.

Mỗi lần một con ốc rỉ sét rơi xuống đất, tôi lại cúi nhặt, nắm gọn trong tay cho khỏi lăn mất. Dưới hiên nhà, bà nội tôi ngồi trên chiếc ghế gỗ thấp, đôi mắt đục mờ hướng ra phía cổng, bàn tay gầy guộc cứ đưa lên sờ đi sờ lại vành tai trái như thói quen mỗi khi trong lòng bà có chuyện chẳng yên. Trong bếp, bác Thêu lúi húi cắm điện bật chiếc quạt cây, quạt chạy vù vù thổi vào cái bếp lạnh ngắt.

Anh Sỹ từ trong nhà bước ra, trên tay cầm chiếc điện thoại đang sáng màn hình, chìa thẳng ra trước mặt tôi. Trên màn hình hiện rõ dòng thông báo giao dịch ngân hàng vừa thực hiện xong ít phút trước, ba trăm triệu đồng đã chuyển trả hết về tài khoản công ty Hoằng Phát. Anh Sỹ không nói gì, chỉ khẽ gật đầu với tôi một cái rồi quay đi phụ bác Lẫm hạ cánh cổng xuống.

Khi hai cánh cổng sắt sơn xanh đã được nhấc hẳn khỏi bản lề và đặt nằm dựa vào bức tường gạch rêu phong, bác Lẫm đứng thẳng người dậy, lấy tay quệt ngang trán. Ánh mắt bác dừng lại ở chùm chìa khóa cổng lủng lẳng trên tay, thứ chìa khóa mấy hôm trước bác dùng để khóa trái cửa ngăn không cho tôi vào thăm bà.

Nhìn bác đứng lặng cầm chùm chìa khóa sắt ấy, tôi bỗng nhớ tới một buổi chiều mưa tầm tã năm tôi lên bảy tuổi. Hôm đó tôi sốt cao mê man, chân tay mềm nhũn không bước nổi, bác Lẫm đã cởi phăng chiếc áo mưa mỏng khoác lên người tôi, còn mình thì để đầu trần cõng tôi chạy suốt ba cây số đường đất trơn trượt lên trạm xá xã tiêm thuốc. Tấm lưng bác hồi đó rộng và ấm sực mùi bùn đất, đôi tay bác xốc chặt lấy khoeo chân tôi sợ tôi ngã, miệng cứ dặn đi dặn lại rằng ráng chịu đau một mũi kim là khỏi.

— Chỗ chân bản lề này hồi thợ lắp chưa quét sơn chống gỉ, để lâu nó ăn mòn hết sắt

, bác Lẫm cất tiếng, giọng khàn đục, mắt vẫn nhìn xuống mép cổng dưới đất.

Bác đưa tay xoa nhẹ lên bả vai phải đang mỏi nhừ, bước nhích lên một bước về phía tôi như định nói thêm điều gì, nhưng rồi môi bác mím chặt lại, quay gót bước thẳng vào trong nhà. Cánh cổng chắn ngang lối đi đã nằm dưới đất, lối vào sân gạch trống hoác, nhìn suốt từ ngõ vào tận hiên.

Tôi đặt nắm ốc vít lên bậu cửa, bước vào gian giữa thắp ba nén hương lên bàn thờ ông nội. Khói hương trầm quyện lấy mùi vôi vữa trong gian nhà bác Lẫm làm sống mũi tôi cay xè. Thắp hương xong, tôi ra ngồi xuống chiếc ghế đẩu bên cạnh bà nội, nắm lấy bàn tay nhăn nheo của bà. Hai bà cháu ngồi tựa vào nhau như thế suốt từ chập tối cho tới tận khuya, chẳng ai nhắc lại chuyện lăng mộ hay tiền bạc nữa.

Gần nửa đêm, khi sương đã xuống ướt đẫm tàu lá chuối ngoài vườn, màn hình máy di động của tôi sáng lên cuộc gọi từ ông Khuyến. Tôi khẽ khàng đứng dậy đi ra góc sân nghe máy.

— Cô Nhạn à, tôi vừa đích thân ký văn bản cải chính gửi tới mười một đối tác chủ đầu tư để đính chính lại việc nghi ngờ cô làm lộ hồ sơ nội bộ đợt trước

, giọng ông Khuyến vang lên từ đầu dây bên kia, trầm và rõ ràng.

— Cậu Mạo cũng đã bị hội đồng kỷ luật đưa ra khỏi công ty rồi. Sáng nay phía chủ đầu tư dự án Minh Hòa cũng vừa gọi ông Tụ lên để giải trình lại toàn bộ hồ sơ thiết kế cũ. Nếu cô thu xếp được, thứ Hai tuần tới quay lại phòng kỹ thuật làm việc nhé

. Ông nói thêm rằng phòng kỹ thuật đã đối chiếu lại tấm ảnh có cái bóng trong vũng nước: bản gốc trong máy tôi ghi giờ chụp chiều mười bốn tháng Năm, còn tệp trong hồ sơ Minh Hoà được tạo ra sau đó, từ chính cái ổ chứa hồ sơ dự thầu có người mở lúc nửa đêm trong tháng Năm. Cái bóng tôi chỉ cho cả phòng xem hôm bị cho nghỉ, đến giờ mới có người chịu nhìn.

— Em cảm ơn ông Khuyến nhiều lắm ạ

, tôi đáp, nhìn ánh đèn vàng hắt ra từ khung cửa sổ nhà bà.

— Nhưng chắc em xin phép nghỉ hẳn ở công ty để tiện đi lại chăm bà nội em dưới quê, ông ạ

.

Vừa dập máy, tin nhắn của cái Thùy lại hiện lên trên màn hình, vỏn vẹn một câu ngắn ngủi hỏi bao giờ tôi lên thành phố để nó dẫn đi ăn một bữa cho khuây khỏa. Ngay sau đó, anh Xứng cũng gửi sang một tấm ảnh chụp góc bàn làm việc trống trơn của tôi ở phòng kỹ thuật, trên mặt bàn vẫn còn nguyên chậu xương rồng nhỏ tôi để lại hôm xin nghỉ. Tôi nhắn tin cảm ơn từng người một, từ chối khéo lời mời quay lại chốn cũ. Cánh cổng nhà nội đã hạ xuống, lòng tôi nhẹ đi một nửa, nhưng ba ngày nữa thôi là tới giỗ ông, chẳng biết hai bác cháu sẽ ngồi chung một mâm cơm cúng thế nào cho trọn vẹn.

---

Ba ngày sau, đúng trưa ngày giỗ ông nội, cả nhà tôi có mặt đông đủ tại nghĩa trang nhân dân xã Hạ Trì.

Ngôi mộ của ông Doãn giờ đây đã được xây cất lại bằng gạch chỉ trát vữa xi măng thường, chiều cao thấp ngang bằng với tất cả các ngôi mộ khác trong cùng một hàng. Mẹ tôi đứng bên cạnh, đôi mắt thâm quầng vì mấy đêm mất ngủ, bà vừa châm thêm hương vừa khẽ nhắc tôi lát nữa nhớ nói với bác Thêu một câu cho phải phép, hôm qua mẹ đưa sáu triệu góp vào tiền xây lại mộ ông, bác ngần ngại mãi mới chịu cầm.

Mâm cỗ giỗ được bày biện tươm tất trên chiếc chiếu cói trải ngay khoảng đất phẳng phía trước ngôi mộ mới xây. Gà luộc cánh tiên, đĩa xôi gấc đỏ au, bát canh măng miến còn bốc khói nghi ngút trong gió đồng hanh khô. Cả nhà đã ngồi quây quần quanh chiếu, chỉ riêng bác Lẫm vẫn đứng tách hẳn ra ngoài lối đi lát bê tông, tay kẹp điếu thuốc lá cháy dở, mắt nhìn mông lung ra cánh đồng lúa vừa gặt xong.

— Cả nhà cứ ăn trước đi, bác đứng đây trông xe ngoài đường cái cho

, bác Lẫm nói vọng vào, khói thuốc bay tản mác trước mặt.

Tôi nhìn bóng lưng bác đứng trơ trọi giữa lối đi, trong bụng cứ nơm nớp sợ bác lại đùng đùng bỏ về giữa chừng như cái hôm thợ mở nắp hầm lăng đá. Tôi không nói gì, lặng lẽ so đôi đũa tre mới, đặt thêm một chiếc bát sứ trắng vào khoảng trống ngay bên cạnh chỗ bà nội ngồi, rồi lấy chiếc khăn sạch lau lại mặt bia gạch vừa khô vữa của ông.

Từ phía quán nước nhỏ đầu cổng nghĩa trang, bà Ngọ lạch bạch đi tới, trên tay cầm một gói kẹo lạc bọc giấy báo cũ đặt nhẹ xuống mép chiếu cạnh mâm cơm cúng, miệng lẩm bẩm khấn ông nội tôi phù hộ cho con cháu bình an rồi lại lặng lẽ quay về quán. Bà nội tôi ngồi trên chiếc ghế nhựa thấp, bàn tay gầy gò chậm rãi đưa sang ô đất cỏ mọc xanh rì nằm sát bên cạnh mộ ông, xoa nhẹ lên lớp cỏ non như đang vỗ về một người nằm đó.

— Lẫm ơi, vào ngồi ăn cơm với bố con đi

, bà nội cất tiếng gọi, giọng bà không to nhưng vang lên rõ mồn một giữa khoảng không yên ắng của khu nghĩa trang.

Bác Lẫm khựng lại, ngón tay bóp tắt đầu điếu thuốc đang cháy dở rồi bỏ vào túi quần. Bác chần chừ mất mấy giây, đoạn chậm rãi bước vào mép chiếu, kéo ống quần ngồi xuống đúng chỗ chiếc bát trống tôi vừa đặt sẵn.

Bác cầm đôi đũa lên, gắp một miếng thịt gà bỏ vào bát bà nội, rồi tự gắp cho mình một miếng xôi, mắt cúi gằm xuống lòng bát. Tôi ngồi phía đối diện, cũng cúi đầu và miếng cơm trắng. Hai bác cháu ngồi ăn chung một mâm giỗ trước mộ ông, chẳng ai nói với ai câu nào, mỗi người nhìn về một phía, nhưng mâm cơm cúng cuối cùng cũng đã đủ mặt người nhà. Ngoài cổng nghĩa trang, gió thổi xào xạc qua rặng tre già; chỉ còn ba hôm nữa là tới rằm tháng Bảy, cái ngày mà gia đình bên kia từng chọn lại để làm lễ rước.

---

Bảy tháng trôi qua, tiết Thanh minh năm sau lại về trong làn mưa bụi lất phất của buổi sáng tháng Ba.

Tôi dìu bà nội đi từng bước chậm chạp dọc theo bức tường bao của nghĩa trang nhân dân xã Hạ Trì. Cứ đi được chừng chục bước, bà lại phải dừng, vịn tay vào bờ tường gạch, ngực phập phồng lấy hơi. Tôi nhớ lại buổi chiều rằm tháng Bảy năm ngoái, ngay tại khoảng sân trước cổng nghĩa trang này vắng tanh vắng ngắt, chỉ có mỗi quán nước của bà Ngọ mở cửa, tuyệt nhiên không có một đội kèn trống nào kéo tới như lời đồn thổi trước đó.

Tới trước hàng mộ quen thuộc, chị Mỵ cán bộ văn hóa xã và ông Ước đã đứng chờ sẵn từ lúc nào. Trên tay chị Mỵ ôm cuốn sổ đăng ký mộ chí mới tinh vừa được lập lại. Chị mở trang sổ ra, chỉ ngón tay cho bà nội tôi xem dòng tên Trần Thị Bông được ghi nắn nót ngay ở ô đất trống nằm sát cạnh phần mộ ông Doãn, phía dưới có đủ chữ ký của ông Ước và con dấu đỏ chót của ủy ban xã. Bà nội tôi nheo mắt nhìn dòng chữ tên mình nằm cạnh tên ông, khóe môi móm mém khẽ giãn ra, bàn tay run run đưa lên chạm nhẹ vào túi áo cánh, nơi bà luôn cất giữ mảnh đạn cũ được gói kỹ trong chiếc khăn tay màu trắng có đường viền xanh.

Thắp hương xong ở mộ ông nội, tôi chở bà bằng xe máy men theo con đường đê ra phía gò Đống Mối nằm ngoài bãi bồi, đi thật chậm, tới chân gò mới đỡ bà xuống.

Ngôi mộ của người không tên ngày trước giờ đã được đắp đất cao ráo, vuông vắn. Chiếc tiểu sành sau khi cơ quan công an hoàn tất thủ tục đã được bàn giao về cho xã đưa ra an táng tử tế ngay tại chính mảnh đất này. Trên đầu mộ cắm một tấm bia gỗ, khắc mấy chữ mộ người vô danh cùng ngày xã đưa về an táng, bên cạnh là một bát hương sứ mới. Đĩnh và mấy thanh niên xóm Đìa đang lúi húi nhổ sạch đám cỏ dại mọc quanh chân mộ, tiện tay chỉnh lại chiếc bát hương cho ngay ngắn, thấy bà cháu tôi tới thì đứng cả dậy.

— Bà ơi, cái số tiền năm sang cát cho ông hồi trước bà trả cho thợ là bao nhiêu hả bà, để con ghi lại vào sổ cho nhớ

, tôi khẽ hỏi khi đang đỡ khuỷu tay bà đứng trước ngôi mộ mới đắp.

Bà nội ngẩn người ra một thoáng, đôi mắt mờ đục nhìn xa xăm ra bãi ngô xanh mướt ven sông rồi khẽ lắc đầu, đoạn quay sang vỗ nhẹ lên mu bàn tay tôi:

— Sáng nay con đã ăn gì chưa đấy Nhạn? Trời lạnh thế này phải ăn uống cho tử tế vào kẻo đau dạ dày

.

Tôi mỉm cười, không hỏi thêm câu nào nữa. Tôi biết con số tiền năm ấy đã nằm yên trên tờ biên nhận cũ nộp làm vật chứng ở cơ quan công an rồi, còn trong trí nhớ của bà nội tôi ở tuổi bảy lăm, những con số bạc tiền ấy đã rơi rụng đi hết, chỉ còn lại nỗi lo xem đứa cháu gái đã ăn sáng hay chưa. Tôi nhặt mấy chiếc lá khô rơi trên mặt mộ, châm lửa đốt nén hương rồi đưa cho bà tự tay cắm vào bát hương trước mộ người không tên.

Bảy tháng qua, tôi nhận làm giám sát kỹ thuật cho mấy công trình xây dựng dân dụng nhỏ ở ngay trong huyện, tự mình chạy chiếc xe máy cũ đi đi về về mỗi ngày để tối còn về nấu cơm cho bà. Trong chiếc cặp da tôi đeo theo người mỗi lần đi công trình, tờ văn bản cải chính có dấu đỏ của công ty Đông Lũy vẫn được tôi kẹp ngay ngắn ở ngăn trong cùng.

Rời khỏi gò Đống Mối, tôi đi bộ vòng lại hàng mộ ngoài cùng của nghĩa trang xã, nơi ngôi mộ của bố tôi nằm lặng lẽ dưới tán cây bàng già. Cái công trường bố tôi ngã giàn giáo năm xưa, tới tận hôm nay vẫn chưa ai đứng ra bồi thường cho nhà tôi lấy một đồng. Tôi lấy gói kẹo lạc vừa mua ở quán bà Ngọ đặt lên trước bát hương của bố, châm ba nén nhang rồi đứng lặng nhìn khói bay lên quyện vào màn sương mỏng. Tôi đứng đó cho tới khi ba nén nhang cháy hết, rồi quay về, trong đầu chỉ nghĩ tối nay nấu cho bà bát cháo gì cho dễ nuốt.