Công an thu quyển sổ bìa xanh

khô khốc.

Điều tra viên Khanh không hề nhúc nhích. Anh ngồi xuống chiếc ghế gỗ cạnh cái ấm tích ủ trong giỏ mây, từ tốn trải tờ biên bản làm việc ra mặt bàn, vuốt phẳng bốn góc.

— Hôm nay hai mươi chín tháng Bảy, còn đúng hai mươi ngày nữa là tới cái rằm tháng Bảy nhà ông Hoằng chọn để rước

, Khanh nói, giọng đều đều như đang bàn chuyện thời tiết ngoài đồng,

— Tôi không tới đây uống trà, ông Ích. Mời ông mở quyển sổ mộ chí này, lật tới trang ghi hàng ba

.

— Sổ sách là tài sản của ban quản trang, muốn xem phải có giấy giới thiệu của ủy ban xã, tôi giữ nguyên tắc bao nhiêu năm nay rồi

, ông Ích gằn từng tiếng, lưng ưỡn thẳng như muốn che khuất hẳn cái tủ sắt phía sau.

— Tôi làm việc theo lệnh triệu tập và thu giữ vật chứng phục vụ xác minh đơn tố giác

, Khanh ngẩng lên, ánh mắt sắc lạnh khóa chặt lấy cái nhìn đang lảng tránh của ông trưởng ban,

— Ông có quyền không mở, nhưng như thế nghĩa là ông cản trở người thi hành công vụ. Lúc đó tôi sẽ lập biên bản niêm phong cả cái tủ sắt sau lưng ông mang về huyện

.

Căn phòng lặng đi, chỉ còn tiếng kim đồng hồ treo tường gõ từng nhịp nặng nề. Ngoài sân, một con sẻ sà xuống bậu cửa sổ, mổ lách cách vào thanh chấn song rỉ sét rồi vỗ cánh bay vút lên ngọn phi lao. Ông Ích đứng chôn chân mất một lúc lâu, yết hầu lên xuống mấy lần rồi mới chậm chạp lê bước tới cạnh bàn.

Ngón tay ông run rẩy gỡ lớp túi ni lông bọc ngoài. Mùi giấy cũ ngai ngái bốc lên khi ông lật từng trang sổ dày cộp. Tới trang có dòng chữ

— Hàng ba

, bàn tay ông bỗng cứng đờ, các khớp ngón tay trắng bệch.

— Đọc to dòng ghi ngày di dời mộ ông Vũ Văn Doãn cho tôi ghi vào biên bản

, Khanh cầm bút lên, đầu ngòi chạm nhẹ xuống mặt giấy.

Ông Ích nuốt nước bọt, cúi gằm mặt xuống trang sổ, giọng lí nhí như người ngậm hột thị:

— Mộ Vũ Văn Doãn, sinh năm một chín bốn năm, mất năm một nghìn chín trăm chín mươi mốt, đã di dời ngày...

.

— Đọc to lên, rõ từng chữ một

, Khanh ngắt lời.

Ông Ích hít một hơi sâu, lồng ngực phập phồng dưới lớp áo sơ mi sờn cổ, giọng cất lên cao hơn nhưng vẫn lạc đi:

— Đã di dời ngày mười hai tháng Ba năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, người nhà tự bốc

.

Tôi nhoài người tới trước một chút. Dưới ánh sáng hắt vào từ khung cửa sổ, dòng chữ cuối cùng ấy hiện lên rõ mồn một. Nét chữ nghiêng ngả, run rẩy, hoàn toàn khác với hàng chữ ngay ngắn, cứng cáp phía trên. Thứ mực xanh dùng để viết thêm vào nhạt hẳn đi, loang nhẹ ra thớ giấy ẩm, trông như miếng vá mới dặm vội lên trang sổ đã ngả vàng.

— Đọc lại một lần nữa để tôi đối chiếu vào biên bản

, Khanh yêu cầu, tay vẫn đưa bút đều đều trên mặt giấy.

Ông Ích mím chặt môi, hai bên thái dương giật lên từng chập trước khi phải cất giọng đọc lại nguyên văn dòng chữ tự tay mình viết thêm ấy. Đọc xong, ông lùi lại nửa bước, hai tay buông thõng dọc theo đường chỉ quần. Khanh viết nốt mấy dòng cuối, xoay tờ biên bản lại trước mặt ông Ích, chỉ đầu bút vào chỗ trống phía dưới. Khi nét chữ ký nguệch ngoạc của ông vừa dứt, Khanh gập quyển sổ bìa xanh lại, đặt gọn lên tập tài liệu của mình. Quyển sổ sang tay anh rồi, ông Ích không còn với tới được nữa.

Tôi khép cuốn sổ tay lại, cổ họng đắng ngắt. Dòng mực nhạt màu kia rõ ràng được viết chèn vào sau này, thứ mực ấy khác hẳn mực của cả trang, lại viết lên chỗ giấy đã ẩm mục. Vậy ai là người đã bảo ông Ích đặt bút viết dòng chữ ấy?

---

Tiếng xì xào ngoài cổng nghĩa trang mỗi lúc một lớn, vọng thẳng qua khung cửa sổ mở toang vào gian nhà ban quản trang. Nắng sớm đã lên cao, hắt bóng mấy thanh chấn song sắt dài ngoằng xuống nền gạch hoa loang lổ.

Ngoài khoảng sân hẹp phía trước cánh cổng sơn bạc, bà con xóm Giếng đã kéo tới đứng kín từ lúc nào. Tôi nhận ra mấy người phụ nữ hôm trước còn đứng đầu ngõ chỉ trỏ, gọi tôi là đứa con gái bất hiếu dám đi đào bới mồ mả tổ tiên, giờ đây lại đang kiễng chân, thò tay qua khe song sắt ngoắc ngoắc về phía tôi. Bà bán rau đầu chợ ghé sát mặt vào thanh sắt, hạ giọng hỏi với vào:

— Này cái Nhạn, bao giờ thì trên huyện người ta cho máy vào mở nền lăng thế?

. Tôi chưa kịp đáp thì ánh mắt đã chạm phải dáng người quen thuộc đứng nép bên hàng rào duối phía bên kia đường. Bác Thêu mặc chiếc áo cánh nâu, hai tay khoanh trước ngực, đứng nhìn chằm chằm vào gian nhà một lúc lâu rồi lặng lẽ quay lưng rảo bước về phía cuối xóm.

— Tôi đã trình bày hết với các anh rồi, ban quản trang chỉ làm theo quy chế

, giọng ông Ích lại vang lên, cứng hơn lúc nãy, rồi ông bước lùi lại, dùng cả tấm lưng rộng chắn ngang cánh cửa tủ sắt đựng hồ sơ lưu trữ,

— Phần việc của ban là nhận đơn có xác nhận của địa phương rồi mới vào sổ, chúng tôi không tự ý bịa ra chuyện di dời được

.

— Bác Ích nói ban chỉ ghi theo đơn có xác nhận, vậy cháu xin hỏi bác nhận lá đơn nào để ghi dòng mực xanh kia?

, tôi đứng lên, xếp lại chồng giấy tờ trên tay cho thẳng mép rồi đặt gọn xuống bàn, cố giữ cho giọng nói không gợn chút run rẩy nào.

— Đơn của gia đình người ta gửi lên, lưu trong tủ này cả, nhưng không có lệnh của chủ tịch xã thì tôi không được phép tự ý mở tủ cho người ngoài xem

, ông Ích hất hàm, ánh mắt lướt qua vai tôi ra phía cửa.

— Tôi tới đây rồi, ông Ích mở tủ lấy toàn bộ hồ sơ lưu trữ liên quan tới khu mộ hàng ba ra cho cán bộ huyện kiểm tra

.

Tiếng nói trầm đục vang lên ngay ngưỡng cửa. Ông Ước, chủ tịch xã, bước vào, theo sau là chị Mỵ công chức văn hóa xã hội xã ôm một tập bìa cứng dày cộp. Ông Ước không nhìn ông Ích, đi thẳng tới bàn làm việc, kéo ghế ngồi xuống đối diện điều tra viên Khanh.

Ông Ích thoáng sững người, đôi vai rộng bỗng chùng xuống. Ông lúng túng tra chìa khóa vào ổ, tiếng kim loại va vào nhau lách cách. Chị Mỵ không chờ ông Ích lục lọi, chị bước tới bàn, đặt tập hồ sơ xã mang theo xuống ngay cạnh quyển sổ bìa xanh của ban quản trang.

— Báo cáo các anh, đây là toàn bộ hồ sơ xin di dời mộ tại hàng ba nghĩa trang nhân dân xã Hạ Trì lưu tại ủy ban xã

, chị Mỵ mở tập bìa cứng, rút ra một tờ đơn đã ngả màu, đặt sát bên trang sổ mở sẵn của ông Ích. Ngón tay chị chỉ thẳng vào phần cuối trang đơn:

— Ở mục người đại diện gia đình đồng ý di dời, ô chữ ký của vợ người quá cố, tức bà Trần Thị Bông, hoàn toàn để trống, không có điểm chỉ, cũng không có giấy ủy quyền nào kèm theo

.

Tôi đứng im tại chỗ. Nhìn tờ đơn thiếu chữ ký nằm cạnh dòng chữ mực xanh viết thêm trong quyển sổ bìa xanh, mọi mắt xích bỗng khớp vào nhau lạnh lẽo.

Ông Ước liếc nhìn tờ đơn rồi quay sang ông Ích, mặt tối sầm lại. Ông tự tay gom toàn bộ tập hồ sơ từ tủ của ban quản trang, kẹp chung với tập tài liệu chị Mỵ mang tới, bê thẳng sang đặt trước mặt điều tra viên Khanh.

— Ông Ích, nhìn vào hai thứ này, ông còn định lấy quy chế ra để chống chế tới bao giờ nữa?

, ông Ước gằn giọng, bàn tay vỗ nhẹ xuống mặt bàn.

Mồ hôi rịn ra lấm tấm trên trán ông trưởng ban quản trang. Ông nhìn tập hồ sơ nằm gọn bên bàn cán bộ huyện, rồi lại nhìn cuốn sổ bìa xanh đã bị niêm phong. Đôi chân ông như khuỵu xuống, phải vịn vội vào thành ghế gỗ.

— Tôi... tôi trót dại

, ông Ích thều thào, cổ họng khô khốc,

— Hồi tháng Ba, khi lăng mới dựng xong phần thô, người bên nhà ông Hoằng có tìm tới nhà riêng của tôi, đưa một cái phong bì hai mươi triệu, bảo tôi ghi bổ sung vào sổ là mộ ông Doãn đã được bốc đi trong tháng ấy cho khớp với giấy tờ trên xã. Tôi nghĩ mộ cũng đã xây đè lên rồi, có ai đào lên nữa đâu nên mới cầm tiền rồi viết thêm dòng ấy

.

Căn phòng im phăng phắc. Ngoài cổng sắt, tiếng xì xào của bà con xóm Giếng cũng bỗng dưng tắt lịm. Ông Ước đứng bật dậy, rút tờ quyết định trong cặp ra, giọng đanh lại:

— Ngay trong buổi sáng nay, ủy ban nhân dân xã chính thức đình chỉ chức vụ trưởng ban quản trang đối với ông Trần Văn Ích để phục vụ công tác điều tra. Ông bàn giao lại toàn bộ chìa khóa tủ và con dấu cho chị Mỵ ngay lập tức

.

Tôi nhìn điều tra viên Khanh cẩn thận cho tập hồ sơ xã cùng quyển sổ bìa xanh vào túi đựng vật chứng. Cái cớ di dời dựng lên bằng giấy tờ, tới sáng nay là hết chỗ dựa. Nhưng lúc quay nhìn ra khoảng sân nắng gắt, lòng tôi lại thắt lại. Giấy tờ đã rõ trắng đen, vậy còn lời bà nội tôi kể về cái bệ xi măng đổ dưới đáy huyệt năm xưa, liệu có ai chịu đặt bút ghi vào biên bản hay không?

---

Gần trưa, nắng hè đổ lửa xuống mặt đường bê tông trước cổng nghĩa trang, bốc lên mùi nhựa đường nồng nặc. Quán nước của bà Ngọ nằm nép dưới tán bàng già đầu cổng vắng khách hẳn, chỉ có mấy chiếc ghế nhựa đỏ xếp chồng lên nhau ở góc tường.

Bà nội tôi ngồi trên một chiếc ghế nhựa thấp, lưng hơi còng xuống, hai bàn tay gầy guộc đặt trên đầu gối. Khanh ngồi đối diện bà qua chiếc bàn nhựa nhỏ đã bạc màu, cuốn biên bản ghi lời khai mở sẵn trước mặt.

— Bà cứ bình tĩnh nhớ lại từng chi tiết một, cháu ghi tới đâu bà nói tới đó

, Khanh hạ giọng, thái độ mềm mỏng khác hẳn lúc làm việc với ông Ích ban nãy.

Bà Bông ngước đôi mắt đục mờ nhìn tôi một cái rồi mới đưa tay sờ nhẹ lên vành tai trái. Vành tai bà trống trơn, chỉ còn một vết sẹo nhỏ xíu đã liền da từ lâu. Lần nào nhắc tới chuyện cũ của ông nội, bà cũng có thói quen đưa tay lên sờ vào chỗ ấy.

— Tôi nhớ rõ lắm, chú ạ

, giọng bà Bông vang lên, trầm và đục,

— Năm cải táng cho ông nhà tôi, chính tay tôi tháo đôi hoa tai vàng bán lấy tiền thuê thợ đổ cái bệ xi măng dày cả gang tay bọc quanh cái tiểu rồi lấp đất lên trên. Tôi sợ đất trũng làm xô lệch tiểu sành của ông ấy

.

Tôi ngồi nép bên bà, ruột gan nẫu cả. Suốt ba mươi năm, trước hôm kể với tôi qua khe cổng, bà chưa từng kể chuyện bán hoa tai đổ bệ này cho bất kỳ ai, kể cả hai người con trai, phần vì bà sợ mang tiếng làm tốn kém, phần vì bà coi đó là chút tâm nguyện riêng của vợ chồng già. Nhìn hai bên gò má bà hơi ửng đỏ vì nắng và vì xúc động, tôi chỉ sợ huyết áp bà tăng đột ngột rồi ngồi thụp xuống giữa quán. Tôi vội cầm ấm tích rót thêm một chén nước vối nguội đặt sát tay bà, rồi cúi xuống nhặt từng vỏ hạt hướng dương rơi vãi trên mặt bàn nhựa, lấy chiếc khăn ẩm lau đi lau lại mặt bàn cho đỡ bồn chồn.

Điều tra viên Khanh gật đầu, ngòi bút lướt nhanh trên trang giấy. Anh dừng bút, ngước lên nhìn thẳng vào mắt bà nội tôi:

— Bà cho cháu hỏi lại cho rõ, lúc bốc mộ cho ông, có phải chính tay bà là người trực tiếp rửa xương cho ông không?

.

— Phải, chính tay tôi rửa từng đốt xương một bằng nước mưa pha rượu, rồi tự tay tôi xếp vào tiểu sành

, bà Bông đáp, giọng chắc nịch.

Khanh ghi thêm một dòng, rồi lại ngẩng lên, giọng vẫn đều đều nhưng câu hỏi đổi khác đi một chút:

— Thế lúc xếp xong, có người thợ nào hay người họ hàng nào chạm tay vào tiểu trước khi đậy nắp không bà?

.

— Không có ai hết, chú ạ. Hôm ấy rét cắt da, người nhà đứng cả trên bờ, còn dưới hố chỉ có mình tôi tự tay rửa xương, xếp ngay ngắn rồi đậy nắp tiểu lại

, bà Bông nói, đôi bàn tay gầy guộc khẽ run lên trên đầu gối.

Tôi liếc nhìn Khanh, lòng thầm sốt ruột. Anh hỏi đi hỏi lại một chuyện tới hai lần, chẳng khác nào đang thử xem trí nhớ của một bà cụ bảy mươi lăm tuổi có lẫn lộn hay không.

Khanh vẫn chưa viết tiếp. Anh đặt cây bút xuống mặt bàn nhựa, nhìn bà Bông thêm một nhịp nữa rồi hỏi lần thứ ba:

— Bà nhớ kỹ lại xem, từ ngày bà tự tay rửa xương và đặt tiểu của ông xuống cái bệ xi măng ấy tới nay, gia đình mình có bao giờ làm lễ động thổ hay mở nắp tiểu thêm lần nào nữa không?

.

Bà Bông ngẩng đầu lên, đôi mắt già nua bỗng ánh lên vẻ cương nghị lạ thường. Bà nhìn thẳng vào Khanh, từng tiếng thốt ra rành rọt như đinh đóng cột:

— Từ ngày tôi tự tay rửa xương cho ông nhà tôi đặt xuống cái bệ ấy, chưa một ai trong nhà này dám động tới một hòn đất trên mộ ông, chứ đừng nói tới chuyện mở nắp tiểu

.

Lúc này Khanh mới cầm bút lên, ghi nốt câu trả lời cuối cùng của bà vào biên bản. Anh đọc lại toàn bộ nội dung vừa ghi cho bà nghe, rồi đưa bút để bà điểm chỉ ngón tay trỏ vào góc dưới trang giấy. Xong xuôi, Khanh rút từ trong cặp ra một tờ giấy phô tô có đóng dấu treo, đưa cho tôi:

— Đây là bản sao biên bản thu giữ quyển sổ bìa xanh sáng nay, chị Nhạn giữ lấy để theo dõi

.

Tôi đón lấy tờ giấy bằng cả hai tay, mép giấy mỏng manh mà nghe nặng trĩu. Khanh đứng dậy chào bà nội tôi rồi rảo bước ra chiếc xe công vụ đỗ đầu ngõ.

Tôi dìu bà đứng lên, định rút ví trả tiền nước thì bà Ngọ từ trong quầy đã lật đật bước ra. Bà lão chủ quán dúi vào tay tôi một gói giấy báo vuông vức buộc dây chun đỏ, mùi lạc rang và mật mía thơm lừng tỏa ra qua lớp giấy cũ.

— Con cầm lấy gói kẹo lạc này mang về cho bà ăn cho đỡ xót ruột, sáng giờ bà con đi từ sớm chưa có gì vào bụng rồi

, bà Ngọ nói, rồi dùng hai bàn tay nhăn nheo đẩy tay tôi với tờ tiền trở lại,

— Tiền nong gì tầm này, giữ sức mà lo cho xong việc của ông đi con

.

Tôi cất gói kẹo lạc vào túi xách, kẹp tờ biên bản phô tô vào ngăn giữa ngay cạnh những giấy tờ cũ, rồi dìu bà nội chậm rãi bước ra khỏi bóng râm của tán bàng. Trên giấy tờ, không còn dòng nào chống đỡ cho chuyện mộ ông nội tôi đã di dời. Mọi giấy tờ dựng lên cho chuyện di dời đều đã bị bóc trần. Nhưng bước chân tôi trên mặt đường bê tông nóng rát vẫn chẳng thể nhẹ nhõm hơn chút nào. Thứ duy nhất chưa ai nhìn thấy lúc này chính là khoảng đất tối tăm nằm bên dưới nền lăng kia. Cơ quan điều tra liệu có kịp ra quyết định mở nền lăng trước ngày rằm tháng Bảy hay không, và khi lớp đất đá ấy được lật lên, bên dưới sẽ còn nguyên cái bệ xi măng của bà tôi, hay chỉ là một khoảng trống rỗng? Nếu dưới đó trống không, tôi sẽ mất trắng cả công việc đang làm, mất cả chốn dung thân, và mất luôn cả chỗ nằm yên nghỉ của ông bà cùng một lúc.