Chỗ bát hương không còn ở đấy

Tôi vừa ghi vội mấy con số vào sổ, vừa giơ điện thoại lên chụp thẳng bốn mặt nền lăng và chụp cả dãy mộ bên cạnh để làm vật đối chiếu thì một cái bóng đen đổ ập xuống che khuất màn hình.

Ông Ích, trưởng ban quản trang của nghĩa trang xã, từ phía nhà ban quản trang đi tới, tay cầm chùm chìa khoá leng keng, đứng chắn ngang trước mặt tôi. Ông nhìn bàn tay tôi đang đặt trên mép đá, liếc xuống cái điện thoại trên tay rồi dừng lại ở cuốn sổ tay mở sẵn, vẻ mặt đang nhàn nhạt bỗng sầm xuống, hai lông mày nhíu lại.

— Cháu đo mộ nhà người khác làm gì đấy?

, ông Ích hỏi, giọng khàn đặc mùi thuốc lào.

Tôi nén cục tức dâng lên tận cổ, ghi vội vào sổ câu ông vừa hỏi, rồi mới đứng lên nhìn thẳng vào mặt ông.

— Bác Ích, đây là hàng ba ô mười hai, phần mộ của ông nội cháu là Vũ Văn Doãn. Sao bây giờ lại thành cái lăng đá này?

.

Ông Ích chép miệng, khoanh hai tay trước ngực, mắt nhìn lảng sang phía hàng phi lao.

— Mộ ông Doãn gia đình làm đơn xin di dời từ tháng Ba rồi, việc xong xuôi cả rồi, nghe đâu hài cốt gửi tạm trên chùa chờ ngày tốt mới đưa về quê mới. Cháu là con cháu trong nhà mà không biết à?

.

— Bà nội cháu đứng ngay đây, ba mươi năm nay bà cháu vẫn ra đây thắp hương, không hề biết chuyện di dời nào cả

, tôi nói, tay siết chặt cây bút bi.

— Bác cho cháu xem cái đơn gia đình mà bác vừa nói, cả sổ theo dõi của nghĩa trang nữa

.

Ông Ích hừ một tiếng trong mũi, quay lưng đi thẳng về phía căn nhà cấp bốn lợp ngói đỏ cạnh cổng nghĩa trang, buông lại một câu cộc lốc:

— Vào nhà ban quản trang, đứng ngoài này nắng nôi nói chuyện gì

.

Tôi đỡ bà nội đứng dậy, dìu bà đi theo sau ông Ích, bàn tay còn lại siết chặt cuốn sổ tay trong túi áo khoác.

---

Căn phòng của ban quản trang nhỏ hẹp, mùi ẩm mốc quyện với mùi nước chè đặc quánh. Ông Ích kéo ghế ngồi xuống sau chiếc bàn gỗ cũ kỹ có đặt sẵn bộ ấm tích sứt vòi, thò tay vào ngăn kéo lôi ra một cuốn sổ bìa xanh dày cộp bọc ni lông cẩn thận, quyển sổ mộ chí ghi tên người nằm theo từng hàng từng ô của cả nghĩa trang.

Tôi đứng sát mép bàn, mắt dán chặt vào từng trang giấy ông lật. Ông Ích không đưa sổ cho tôi mà giữ khư khư trước ngực, lật tới trang ghi hàng ba rồi dùng ngón tay trỏ đen nhẻm dò xuống.

— Đây nhé, tôi đọc cho hai bà cháu nghe cho rõ

, ông Ích hắng giọng, đọc to từng chữ.

— Hàng ba, ô mười hai, tên người mất Vũ Văn Doãn, ghi chú: di dời ngày mười hai tháng Ba

.

Vừa dứt câu, ông Ích gập cuốn sổ đánh sập một tiếng, vuốt phẳng lớp vỏ ni lông rồi đẩy vào góc bàn, không cho tôi kịp giơ điện thoại lên chụp. Tôi chỉ kịp liếc qua trang giấy trong tích tắc ấy, nhưng chừng đó đủ để tôi thấy dòng chữ ghi ngày di dời viết bằng thứ mực khác, nhạt hơn hẳn phần chữ phía trên, nét xô lệch như viết vội.

Tôi nuốt nước bọt, giữ chặt cái phát hiện ấy trong bụng, đứng im không nhúc nhích, chỉ có ngón tay trỏ bàn tay phải gõ ba nhịp khẽ khàng lên mặt bàn gỗ. Bà nội tôi đứng bên cạnh, hai tay bám chặt lấy thành ghế, môi bà mấp máy mấy lần mới bật ra được tiếng nói run run:

— Tôi là vợ ông ấy, tôi chưa từng ký vào cái đơn nào cả, sao các ông dám tự ý động vào mộ chồng tôi?

.

Ông Ích hẳn đã thấy mắt tôi dừng hơi lâu trên trang sổ, nên khựng lại một nhịp, không nhìn tôi nữa mà cúi xuống rót hai chén nước chè đặc, đẩy một chén ra trước mặt bà nội tôi.

— Bà nói thế khó cho ban quản trang chúng tôi quá

, ông Ích hạ giọng, tay xoay xoay cái chén sứ.

— Đơn xin di dời có đầy đủ chữ ký của con trai trưởng trong nhà, thủ tục hợp lệ thì chúng tôi mới cho làm, chứ ai dám tự tiện đào mồ cuốc mả nhà người ta. Thôi giờ hành chính cũng hết rồi, có gì bà về bảo con cháu trong nhà họp lại với nhau cho rõ ràng

.

Tôi nhìn sắc mặt bà nội bắt đầu tái nhợt, hai bên thái dương nổi gân xanh, sợ bà đứng thêm một lúc nữa là choáng. Tôi vội đỡ lấy vai bà, chào ông Ích một tiếng khô khốc rồi dìu bà bước ra khỏi cửa. Lưng áo tôi ướt đẫm mồ hôi lạnh. Hai chén nước chè đặc vẫn còn nguyên trên mặt bàn gỗ.

---

Ra tới gốc cây đại cổ thụ đứng rìa hàng ba, bà nội tôi không bước nổi nữa, đành ngồi bệt xuống cái rễ cây nổi gồ lên khỏi mặt đất. Gió lùa qua tán đại, rắc lác đác mấy bông hoa trắng xuống vạt áo nâu của bà.

Tôi ngồi xổm xuống cạnh bà, vừa lo lắng nhìn sắc mặt bà, vừa muốn mở miệng hỏi cho ra nhẽ xem bác Lẫm, con trai trưởng của bà, có bao giờ nhắc với bà chuyện di dời mộ ông nội hay không. Nhưng nhìn đôi vai gầy của bà run lên từng chặp, tôi lại nuốt ngược câu hỏi vào trong, sợ chỉ cần thêm một câu chạm vào nỗi đau này, bà sẽ ngã vật ra ngay dưới gốc cây.

Bà nội tôi không nhắc gì tới chuyện cái lăng đá hay lá đơn nữa. Bà cúi xuống, lặng lẽ nhặt từng cánh hoa cúc vàng bị rơi vãi dưới chân, tỉ mỉ xếp lại vào bó hoa đã hơi héo. Bàn tay bà run run vuốt thẳng từng cánh hoa, giọng bà chợt trầm xuống, đều đều như đang kể lại một chuyện cũ đã thuộc lòng tự bao giờ.

— Năm bảy chín, ông nhà bà đi biên giới về, mang theo một mảnh đạn pháo găm sâu trong xương đùi phải, to bằng đúng hạt ngô nếp

, bà nói, mắt nhìn xa xăm về phía dãy mộ cuối nghĩa trang.

— Hồi ấy thuốc men thiếu thốn, bác sĩ bảo gắp ra thì sợ liệt chân nên đành để nguyên vậy sống chung với nó. Tới năm sang cát cho ông, tự tay bà lấy nước mưa pha rượu rửa từng khúc xương, thấy cái mảnh đạn đen sì ấy vẫn găm chặt vào đốt xương đùi không suy suyển. Bà không nỡ gỡ ra, cứ để nguyên thế xếp vào tiểu cho nó theo ông sang bên kia

.

Tôi ngồi im bên cạnh, tay vô thức xoay đi xoay lại cuộn hương vòng trong lòng bàn tay, nghe lại câu chuyện mảnh đạn mà bà vẫn kể mỗi lần nhắc tới ông. Nắng bắt đầu hắt qua kẽ lá đại, rọi xuống khuôn mặt chằng chịt nếp nhăn của bà. Tôi nhìn lại cái lăng đá đen sừng sững cách đó mấy bước chân, trong bụng tôi nảy ra một ý: ở ngay đầu cổng nghĩa trang có quán nước bà Ngọ ngồi bán suốt ngày, kiểu gì bà ấy chẳng nhìn thấy cái lăng này mọc lên như thế nào.

---

Lúc hai bà cháu dìu nhau ra tới đầu cổng, nắng đã lên quá ngọn phi lao. Tôi dìu bà nội ngồi xuống chiếc ghế nhựa đỏ đặt dưới mái hiên quán nước bà Ngọ, gọi hai cốc nước vối.

Bà Ngọ đang lúi húi lau lại mấy cái cốc thuỷ tinh, thấy sắc mặt bà nội tôi trắng bệch thì vội vàng bưng khay nước lại, kéo thêm cái ghế đẩu ngồi sát bên cạnh hỏi han. Tôi đặt cuốn sổ tay lên đùi, tay trái vẫn cầm hai cuộn hương vòng chưa thắp, lựa lời hỏi nhỏ:

— Bà Ngọ ơi, cái lăng đá đen mới dựng ở hàng ba ô mười hai là làm từ bao giờ thế bà? Hôm nay cháu đưa bà ra thắp hương mà không thấy mộ ông cháu đâu nữa

.

Bà Ngọ khựng tay lau cốc, liếc nhanh ra phía cổng nghĩa trang rồi hạ giọng, mắt lảng đi như không muốn dính vào chuyện nhà người ta.

— Ối dào, bà già rồi, mắt mũi kèm nhèm ngồi trong quán suốt, có để ý chuyện ngoài ấy đâu mà nhớ

.

Nói rồi bà Ngọ đứng dậy, quay sang rót nước cho mấy ông khách vừa dựng xe máy ngoài bờ rào duối. Mấy người đi tảo mộ về ghé uống nước nghe loáng thoáng câu chuyện, liếc nhìn tôi đang cầm bút ghi chép trên cuốn sổ tay đặt trên đùi giống hệt cán bộ đi điều tra, liền quay sang bàn nhau rằng nhà bà Bông chắc đang có chuyện mồ mả.

Tôi không nói thêm gì, chỉ lặng lẽ ngồi chờ. Mãi tới khi bà nội tôi uống hết nửa cốc nước vối, hơi thở đã dần đều lại, bà Ngọ mới quay trở lại ghế, kéo thấp chiếc nón lá che ngang mặt, giọng nhỏ hẳn đi như tiếng gió lùa qua rào duối.

— Thấy bà Bông mệt thế này tôi mới nói thật cho hai bà cháu biết

, bà Ngọ thì thào, mắt vẫn canh chừng ra phía nhà ban quản trang.

— Cái lăng đá ấy là do một đội thợ lạ mặt từ nơi khác về dựng hồi giữa tháng Ba, họ làm thông trưa thông tối đúng bốn ngày là xong. Mấy hôm ấy xe tải chở đá khối, xi măng chạy rầm rập qua cổng suốt, nhưng tôi ngồi bán hàng từ sáng sớm tới tối mịt, tuyệt nhiên không thấy một lượt xe nào chở tiểu cốt từ trong nghĩa trang đi ra cả

.

Bàn tay cầm bút của tôi khựng lại trên trang giấy. Tôi đếm nhẩm trong đầu ba thứ vừa thu thập được từ sáng tới giờ: nền lăng cao hơn hàng mộ cũ một gang tay, thời gian dựng chỉ vỏn vẹn bốn ngày, và không có một lượt xe nào chở tiểu ra khỏi cổng. Tôi tin ông nội tôi chưa hề được dời đi đâu cả, rằng cái lăng đá hoa cương kia đang đè thẳng lên trên phần mộ của ông, nhưng trong tay tôi chưa có thứ gì chứng được điều ấy.

Bà Ngọ thở dài một tiếng, ánh mắt dừng lại ở gói kẹo lạc tôi đặt trên mặt bàn nhựa.

— Mà kể cũng lạ, cái lăng to thế mà chẳng thấy người nhà ra trông nom. Nhìn gói kẹo lạc này lại nhớ ông Doãn nhà bà, hồi còn sống cứ phiên chợ nào ông ấy cũng ghé hàng tôi mua hai gói kẹo lạc dồi chia đều cho hai thằng con trai, đứa nào cũng có phần không thiếu một hạt

.

Câu nói của bà Ngọ kéo tuột tôi về những buổi chiều mùa đông năm xưa, mỗi lần bố tôi đi làm về muộn qua đầu ngõ, trong túi áo khoác sờn vai lúc nào cũng có sẵn một gói kẹo lạc bọc giấy báo, bố bảo ông nội ngày trước dặn đi đâu về cũng phải có quà cho con. Bố tôi đã giữ đúng cái nếp nhà ấy cho tới tận ngày bố mất.

Tôi gập cuốn sổ tay lại, kẹp chặt vào nách, một tay đỡ bà nội đứng dậy. Ngoài cổng nghĩa trang, nắng tháng Ba đã gắt lên trên những mái ngói đỏ của nhà ban quản trang. Trong đầu tôi cứ dội lại hai điều ngược nhau: quyển sổ theo dõi của nghĩa trang ghi rõ mộ ông nội tôi đã di dời theo đơn của gia đình, còn bà nội tôi ngồi ngay đây thì nói chưa từng ký vào tờ giấy nào. Vậy lá đơn gia đình ấy rốt cuộc là do ai ký, và trong cái gia đình này còn thiếu chữ ký của ai nữa?