Mười chín tấm ảnh trong máy màn hình nứt

.

Cậu thanh niên gật đầu, cổ họng nuốt nước bọt nghe rõ tiếng ực.

— Em là Đĩnh, Đào Văn Đĩnh, nhà ở xóm Đìa. Hôm ở sân vận động, thấy chị ngã đau quá nên em đỡ dậy thôi. Đến hôm qua có đứa trong đội nó chuyền nhau cái đoạn phim ở bãi xe, em nhận ra chị ngay

.

— Em bảo em biết chuyện cái nền lăng ở hàng ba ô mười hai ngoài nghĩa trang xã

, tôi nhìn thẳng vào gương mặt rám nắng, lấm tấm mồ hôi của Đĩnh.

— Đội em làm ở đó mấy ngày?

.

Đĩnh mím môi, mắt liếc vội ra phía tấm bạt cửa lán xem có ai đi qua không rồi mới hạ giọng:

— Bốn ngày chị ạ. Đội ông Phổ nhận khoán phần đào móng với lát lại mặt nền chỗ đó. Ngày đầu tiên bọn em đưa máy xúc cỡ nhỏ vào gạt lớp đất mặt, xong rồi anh em nhảy xuống dùng xẻng với máy khoan tay đào sâu thêm để lấy cốt nền

.

Mũi bút của tôi bắt đầu lướt trên mặt giấy, chép nhanh từng chữ một.

— Đào xuống chưa sâu, chừng hơn một gang tay, thì lưỡi xẻng chạm phải vật cứng

, Đĩnh kể tiếp, giọng mỗi lúc một nhỏ đi như sợ chính tiếng nói của mình vọng ra ngoài.

— Bọn em tưởng gặp đá mồ côi nên lôi máy khoan bê tông ra đục. Ai dè bên dưới là nguyên một mảng bê tông trộn đá hộc đổ dày cộp, cứng như gang. Khoan suốt cả buổi sáng mà gãy mất ba mũi khoan, mũi nào mũi nấy tòe đầu, nóng bỏng tay

.

Tôi ngẩng lên:

— Rồi sao nữa?

.

— Ông Phổ nhảy xuống hố săm soi một lúc. Ông ấy lấy búa gõ thử mấy nhát, nghe tiếng đục ngầu rồi bảo anh em dừng tay. Ông ấy tính toán với mấy ông thợ cả là nếu cố phá cái mảng bê tông này thì mất thêm ít nhất ba bốn ngày nữa, mà mũi khoan đục mạnh quá dễ làm vỡ luôn cái tiểu sành nằm ở lớp dưới cùng. Phá ra rồi lỡ động chạm, không kịp ngày tốt để bàn giao cho chủ thì mất hết tiền công

.

Đĩnh dừng lại, hơi thở gấp gáp. Cậu ta cúi xuống, nhìn chằm chằm vào ngón trỏ quấn băng gạc trên đùi mình, hai vai bỗng rụt lại.

— Mà... mà hôm đó em nghỉ giữa chừng, em đau bụng nên xin về trước, chuyện sau đó em chỉ nghe anh em kể lại thôi chị ạ

, Đĩnh nói vội, giọng lạc hẳn đi, chân đã hơi nhổm lên khỏi ghế như sắp bỏ chạy ra khỏi lán.

Tôi biết nếu để cậu ta đứng dậy bước qua tấm bạt kia ngay lúc này, người duy nhất chịu mở miệng kể lại cái hố ấy sẽ không bao giờ quay lại nữa, và tôi mất sạch đường lần. Tôi không gọi giật lại, cũng chẳng níu áo cậu ta. Tôi chỉ bình tĩnh cúi đầu, cầm quyển sổ bìa cứng lên, hạ giọng xuống một bậc, chậm rãi đọc lại từng câu Đĩnh vừa nói lúc nãy.

— Đội ông Phổ làm bốn ngày. Ngày đầu đào xuống hơn một gang tay gặp mảng bê tông trộn đá hộc. Khoan gãy ba mũi khoan. Ông Phổ tính phá tiếp thì mất thêm mấy ngày và dễ vỡ cái tiểu bên dưới, không kịp ngày tốt

.

Tiếng đọc của tôi đều đều, không lên giọng, không thúc ép, lọt thỏm giữa tiếng quạt cây kêu lạch cạch. Đĩnh khựng lại ở tư thế nửa đứng nửa ngồi. Bàn tay đang bám vào mép ghế của cậu ta siết chặt đến nỗi các đốt ngón tay trắng bệch. Ngoài kia, tiếng máy trộn bê tông từ phía cổng công trường vọng vào rì rầm, nặng nề.

Hồi lâu sau, Đĩnh mới buông người ngồi xuống ghế. Cậu ta đưa tay bóp mạnh cái mũ bảo hộ trên đùi, chiếc mũ nhựa cứng kêu lên một tiếng răng rắc.

— Em không nghỉ

, Đĩnh thì thào, mắt đỏ hoe.

— Em đứng dưới hố từ đầu tới cuối. Ông Phổ đứng trên miệng hố tính một lúc rồi hô cả đội đổ đất lấp lại ngay lập tức. Ông ấy bảo nâng cốt nền cao lên, rồi cho thợ cắt đá hoa cương lát đè kín lên trên, làm liền một mạch trọn bốn ngày cho xong. Ông ấy dặn đi dặn lại cả đội là chuyện dưới hố coi như chưa từng thấy, chủ nhà không cần biết, ai hở mồm ra thì tự liệu hồn

.

Tôi nín thở, ngòi bút ghì chặt xuống trang giấy:

— Thế còn cái tiểu thì sao? Ông Phổ báo với bên chủ thế nào?

.

— Chiều ngày thứ tư, lúc lát xong viên đá cuối cùng, ông Phổ đi ra góc tường rào gọi điện thoại

, Đĩnh kể, giọng run run.

— Em đứng ngay sau đống gạch nên nghe rõ mồn một. Ông ấy báo với đầu dây bên kia là đã bốc xong xuôi rồi, hài cốt sạch sẽ, đã mang gửi vào chùa theo ý gia chủ. Suốt bốn ngày làm ở đó, sáng nào tới nơi ông Phổ cũng thu hết điện thoại của cả đội cất vào cốp xe máy, chiều về mới trả. Xong việc, ông ấy phát cho mỗi người một cái phong bì một triệu, bảo là tiền bồi dưỡng thêm cho anh em mua dầu xoa bóp

.

Đĩnh ngừng lại, ngước nhìn tôi:

— Cái phong bì một triệu ấy em vẫn để nguyên dưới đáy hòm tôn ở nhà trọ, em không tiêu một đồng nào. Tiêu tiền đó em thấy lạnh sống lưng lắm chị ạ

.

Nói dứt câu, Đĩnh đột ngột đứng dậy, cầm cái mũ bảo hộ bước thẳng ra ngoài lán, ngồi bệt xuống bậc tam cấp bằng gạch vỡ. Tôi ngồi yên trong lán, không đuổi theo, chỉ nghe tiếng thở dài nặng nhọc của cậu ta hòa vào tiếng gió lùa qua mái tôn. Khoảng hai phút sau, Đĩnh quay đầu nhìn vào trong lán, tay trái thò vào túi quần lao động lôi ra một chiếc điện thoại cũ kỹ, mặt kính vỡ chằng chịt như mạng nhện. Cậu ta chìa chiếc máy qua khe bạt về phía tôi, giọng khàn đặc:

— Chị cầm lấy đi. Em không mở lại cái máy này được nữa

.

---

Tôi đón lấy chiếc điện thoại từ tay Đĩnh. Lớp vỏ nhựa phía sau đã mòn vẹt, trầy xước chằng chịt vết vữa khô, còn mặt kính phía trước thì nứt toác thành từng mảng nhỏ, mỗi lần tôi chạm ngón cái lên màn hình là cảm giác gai gai, cộm cộm dưới da.

— Sáng ngày đầu tiên, lúc ông Phổ ra quán nước đầu cổng gọi điện bảo người mang mũi khoan thay thế tới, cốp xe ông quên chưa khóa, em lén lấy máy ra chụp vội được mấy kiểu

, Đĩnh vén bạt bước trở vào lán, ngồi xổm xuống bên cạnh ghế của tôi, rồi đưa tay giữ lấy cạnh máy trong tay tôi, nhất quyết đòi tự tay mình lật từng tấm một, lật đến đâu thuyết minh đến đấy, chậm rãi như người thợ đang ngồi đếm từng ngày công cuối tháng.

— Chị nhìn đây này, tấm đầu tiên này là lúc bọn em vừa gạt xong lớp đất mặt

, Đĩnh chỉ ngón trỏ quấn băng gạc lên vết nứt chéo giữa màn hình.

— Chỗ đất sẫm màu này là đất mượn đổ từ nơi khác tới, còn chỗ xám trắng lộ ra ở giữa lòng hố kia chính là mặt mảng bê tông

.

Mặt kính nứt hắt ánh sáng màn hình ra thành những vệt lóa nhòe nhoẹt, rất khó nhìn rõ chi tiết bên dưới. Mỗi lần một tấm ảnh mới hiện lên, tôi lại phải kéo vạt áo sơ mi xanh công nhân lên lau nhẹ dọc theo mép kính nứt cho sạch lớp bụi xi măng và mồ hôi tay của Đĩnh. Trong đầu tôi lúc ấy cứ tính tới tính lui, đối chiếu từng mốc thời gian. Nếu lấy được toàn bộ số ảnh này kèm theo thông tin gốc của tệp tin, tôi chỉ cần đặt cái ngày chụp này đứng cạnh cuốn sổ ghi nợ cũ kỹ của bà Ngọ ở quán nước đầu ngõ, mọi thứ sẽ khớp vào nhau như mộng ăn vào lỗ mộng.

— Tấm thứ năm này là lúc gãy mũi khoan thứ hai

, Đĩnh lật tiếp, giọng đều đều.

— Chị thấy ba cái mũi khoan thép nằm xếp hàng trên mép đất kia không? Cái nằm ngoài cùng bị cháy đen đầu đấy. Còn vệt bùn nhão nhoét ở góc dưới bên phải này là chỗ đội em đứng dẫm nát ra, nước ngầm rỉ lên lênh láng

.

Cứ thế, Đĩnh lật hết tấm này sang tấm khác, giải thích từng hòn đá, từng nhát xẻng, từng vết nứt trên lớp bê tông dưới đáy hố. Ngoài cửa lán, nắng chiều đã bắt đầu ngả sang màu vàng sậm, bóng của những giàn giáo sắt đổ dài rạp xuống sân công trường. Tôi nhìn đồng hồ trên điện thoại của mình, chỉ sợ trời tối sập xuống, thợ các tổ khác kéo về lán nghỉ ngơi hoặc Đĩnh bỗng dưng đổi ý đòi lại máy thì công sức cả buổi chiều coi như đổ sông đổ biển.

— Em gửi hết chỗ này qua máy cho chị nhé?

, tôi tranh thủ lúc Đĩnh vừa dừng lời ở tấm cuối cùng, mở sẵn ứng dụng nhận tệp trên điện thoại của mình.

Đĩnh gật đầu, lặng lẽ bấm chọn từng tấm một. Tôi ngồi đếm thầm theo từng tiếng tít nhỏ phát ra từ máy mình: một, hai, ba... cho đến khi đủ mười chín tấm hiện lên trọn vẹn trong thư mục. Tôi mở từng tấm ra kiểm tra lại một lượt. Tấm nào cũng chỉ có đất đào nham nhở, mảng bê tông xám xịt nằm lì dưới đáy hố và mấy mũi khoan gãy vứt chỏng chơ trên bờ đất. Tuyệt nhiên không có bất kỳ một bức ảnh nào chụp cảnh chiếc tiểu sành được nhấc lên khỏi mặt đất. Ít nhất là trong mười chín tấm này, không ai nhấc cái tiểu nào ra khỏi cái hố đó.

Tôi bấm vào phần thông tin chi tiết của tấm ảnh đầu tiên, nhìn dòng chữ nhỏ xíu hiện lên ngày chụp: mười hai tháng Ba năm hai nghìn không trăm hai mươi tư. Tim tôi đập thình thịch. Cái ngày ghi trên dòng thuộc tính ấy trùng khít với trang đầu tiên trong cuốn sổ nợ của bà Ngọ, cái trang ghi chép rành rọt chuyện đội thợ của ông Phổ kéo nhau ra quán bà ngồi uống nước chè chịu suốt bốn ngày liền.

Để cho chắc chắn, tôi giơ điện thoại của mình lên, chụp lại toàn bộ chiếc điện thoại màn hình nứt của Đĩnh đang hiển thị bức ảnh hố móng, rồi chụp thêm một tấm nữa cận cảnh màn hình đang mở dòng thông tin ngày chụp. Làm xong xuôi, tôi tắt màn hình chiếc máy cũ, định đưa trả lại cho Đĩnh.

Đĩnh xua tay, lùi lại nửa bước. Cậu ta nhìn chiếc điện thoại nằm gọn trong lòng bàn tay tôi như nhìn một hòn than nóng.

— Chị giữ lấy đi, coi như em bán đứt cái xác máy này cho chị, không lấy tiền

, Đĩnh nói nhỏ, mắt cụp xuống.

— Máy hỏng rồi, em cũng mới sắm cái khác trả góp hôm qua. Để cái này trong người, đêm nằm em cứ mơ thấy tiếng máy khoan đục vào đá, chịu không nổi

.

Cậu ta quay lưng bước vội ra khỏi lán, hòa vào đám thợ đang lục đục thu dọn đồ nghề cuối buổi. Tôi nắm chặt chiếc điện thoại màn hình nứt trong tay, cảm nhận rõ từng đường gờ sắc nhọn của mặt kính vỡ cấn vào da thịt. Mười chín tấm ảnh đã nằm gọn trong máy tôi, nhưng còn bản gốc trong chiếc máy cũ này nữa. Không biết khi nào người cầm đầu đội thợ kia mới phát hiện ra bí mật dưới đáy hố đã lọt ra ngoài.

---

Sáng hôm sau, sương mù còn giăng mờ mờ trên mấy ngọn cần cẩu tháp thì tôi đã có mặt ở cổng công trường khu mở rộng khối B. Chiếc điện thoại màn hình nứt của Đĩnh được tôi tắt nguồn, bọc kỹ trong một lớp túi nilon mỏng và nhét sâu vào túi áo ngực bên trái. Tôi cố đi thẳng người, như mọi buổi sáng vào chấm công, chỉ mong sao qua được cổng bảo vệ thật nhanh rồi tìm một góc khuất nói riêng với Đĩnh mấy câu trước khi vào ca.

Thế nhưng, vừa bước tới sát bục quẹt thẻ ra vào, bước chân tôi bỗng khựng lại.

Ông Phổ đã đứng chờ sẵn ở đó từ bao giờ. Người đàn ông ngoài năm mươi tuổi mặc chiếc áo bảo hộ màu ghi sẫm bạc màu, hai tay chắp sau lưng, dáng đứng bệ vệ chắn ngang ngay lối đi hẹp dẫn vào máy quẹt thẻ. Cánh thợ thuyền đi làm buổi sáng thấy ông tổ trưởng đứng lù lù ngay cửa thì ai nấy đều tự động dạt sang hai bên, chẳng ai dám chen lên trước.

Tôi dừng lại cách ông Phổ chừng hai bước chân, khẽ gật đầu chào theo phép lịch sự của người làm công ăn lương trong cùng công trường. Ông Phổ không đáp lời chào của tôi. Đôi mắt đục ngầu, hằn những tia máu đỏ của ông nhìn chằm chằm vào khuôn mặt tôi, rồi từ từ trượt xuống chiếc cặp hồ sơ tôi đang kẹp bên sườn.

— Cô Nhạn

, ông Phổ cất tiếng, giọng khàn đục như tiếng đá mài vào nhau.

— Cái lăng ở hàng ba ô mười hai ngoài nghĩa trang xã khởi công từ sáng mười hai tháng Ba, đến chiều mười lăm tháng Ba thì hoàn thành bàn giao mặt bằng, có biên bản nghiệm thu đầy đủ của ban quản lý

.

Ông nói rành rọt từng chữ một, không thừa, không thiếu lấy một từ, mắt vẫn không rời khỏi tôi. Nói xong, ông hơi nghiêng đầu sang phía đám thợ đang đứng lố nhố chờ quẹt thẻ phía sau lưng tôi, nâng giọng lên đủ để tất cả mọi người xung quanh đều nghe thấy:

— Làm nghề xây dựng này, cơm áo gạo tiền là ở cái uy tín. Thợ thuyền đứa nào ăn cháo đá bát, tự ý đi khai linh tinh với chủ cũ về chuyện công trình đã bàn giao thì sau này cả cái đất này không một ai gọi đi làm nữa đâu

.

Không khí quanh cổng công trường bỗng đặc quánh lại. Mấy người thợ đứng gần đó vội vàng cúi gằm mặt xuống, giả vờ chỉnh lại quai mũ bảo hộ hoặc nhìn đi chỗ khác. Tôi hiểu câu răn ở đoạn cuối ấy không nhắm vào một nhân viên văn phòng công trường như tôi. Ông Phổ đang đánh tiếng cho kẻ nào đã tuồn thông tin ra ngoài, và hẳn ông ta đã đánh hơi thấy có người lấy được ảnh từ trong máy của thợ mình.

Cái mùi thuốc lào khét lẹt từ người ông Phổ phả sang làm tôi hơi nôn nao, nhưng tay tôi không hề run. Tôi bình tĩnh đặt chiếc cặp hồ sơ lên bệ sắt của chốt bảo vệ, mở khóa, rút quyển sổ bìa cứng ra ngay trước mắt ông Phổ. Tôi mở một trang trắng, kẹp ngòi bút xuống và ghi lại nguyên văn từng câu ông vừa đọc kèm theo cả mốc giờ phút hiện tại.

Viết xong, tôi ngẩng lên nhìn thẳng vào đôi mắt đục ngầu của ông ta:

— Cảm ơn ông Phổ đã cung cấp thông tin ngày khởi công và hoàn thành hạng mục. Nếu có cơ quan nào cần đối chiếu mấy ngày ấy, tôi sẽ báo lại với ông sau

.

Nói xong, tôi đứng im, không nói thêm câu nào. Ngón tay trỏ bàn tay phải của tôi gõ nhẹ ba nhịp đều đặn lên sườn chiếc cặp hồ sơ bằng nhựa cứng, còn cả bàn tay trái thì tự nhiên đưa lên đặt đè chặt lên túi áo ngực bên trái, nơi chiếc điện thoại màn hình nứt đang nằm im lìm bên dưới lớp vải.

Ông Phổ nhìn chằm chằm vào bàn tay trái đang áp trên ngực áo của tôi trong vài giây, cơ hàm bạnh ra. Có lẽ ông ta nhận ra có sự đối đầu ngầm không hề nao núng từ một cô gái trẻ tuổi hơn mình gần ba chục tuổi, nên không nói thêm gì nữa. Ông hừ nhẹ một tiếng qua kẽ mũi, quay ngoắt người sải bước đi thẳng về phía khu văn phòng ban chỉ huy.

Chờ bóng lưng bè bè của ông Phổ khuất hẳn sau dãy container làm việc, đám thợ mới dám thở phào, lục tục xếp hàng quẹt thẻ. Tôi liếc mắt nhìn sang góc cột sắt bên trái. Đĩnh đang đứng lẫn trong tốp thợ sau cùng, mặt cúi gằm xuống đất, hai bàn tay bóp chặt vành chiếc mũ bảo hộ đến mức gân xanh nổi lên chằng chịt trên mu bàn tay. Cậu ta đã nghe thấy hết từng chữ ông Phổ vừa nói.

Tôi đợi tốp thợ đi qua hết rồi mới bước nhanh tới chỗ Đĩnh. Khi tôi đứng sát bên cạnh, Đĩnh vẫn không dám ngẩng đầu lên, chỉ khẽ liếc mắt nhìn quanh một lượt.

— Đĩnh này

, tôi hạ giọng thật thấp, đủ để chỉ hai người nghe thấy.

— Chị phải nói thẳng để em chuẩn bị tâm lý. Khi chị nộp đơn và chứng cứ lên cơ quan điều tra, chị sẽ buộc phải ghi tên em trong đơn với tư cách nhân chứng

.

Đĩnh khẽ rùng mình, vành mũ bảo hộ trên tay cậu ta hơi méo đi.

— Nhưng chị sẽ đứng tên chính thức là người cung cấp tài liệu

, tôi nói tiếp, giọng chắc nịch.

— Mọi giấy tờ, ảnh chụp chị đều nhận trách nhiệm giải trình trước. Em chỉ cần giữ sức khỏe, đừng đi đâu xa khỏi địa phương trong thời gian này là được

.

Đĩnh im lặng hồi lâu, cổ họng nghẹn lại không nói thành lời. Cuối cùng, cậu ta chỉ khẽ gật đầu một cái thật chậm, không ký vào bất kỳ tờ giấy nào, cũng không hỏi thêm câu gì. Tôi không rút ví, không đưa cho Đĩnh bất kỳ một đồng tiền nào. Tôi hiểu nếu lúc này tôi dúi tiền vào tay cậu ta, dù là với danh nghĩa bồi dưỡng hay cảm ơn, thì chẳng khác nào tôi đang biến sự tử tế và nỗi sợ hãi lương thiện của cậu ta thành một cuộc mua bán giống hệt cách ông Phổ đã dùng cái phong bì một triệu để bịt miệng thợ.

Tôi vỗ nhẹ lên vai áo bảo hộ bạc màu của Đĩnh một cái rồi quay bước đi vào khu văn phòng.

Tối hôm ấy, khi cả xóm trọ đã chìm vào giấc ngủ, chỉ còn tiếng côn trùng rả rích ngoài bụi chuối sau nhà, tôi khóa trái cửa phòng, bật ngọn đèn bàn nhỏ xíu lên. Trên mặt bàn gỗ ép tróc sơn, tôi đặt chiếc điện thoại màn hình nứt của Đĩnh nằm ngay cạnh lá đơn viết tay đã có sẵn chữ ký của người đề nghị khai quật.

Tôi mở lại bức ảnh đầu tiên trong máy, phóng to hết cỡ phần vật thể màu xám trắng nằm lì dưới đáy hố móng. Nhìn cái kết cấu bê tông trộn đá hộc thô ráp, dày cộp ấy, trong đầu tôi hiện ra một điều. Đó không phải là đá tự nhiên, cũng chẳng phải nền móng của công trình cũ nào bị bỏ quên. Tôi tin chắc mảng bê tông ấy chính là cái bệ kiên cố bà nội đã đứng ra thuê người đổ xuống từ năm sang cát, cốt để bảo vệ thứ nằm bên dưới không bao giờ bị xâm phạm.

Bây giờ, muốn làm rõ mọi chuyện, tôi phải tìm cho ra bằng được ít nhất một mảnh vỡ của chính khối bê tông ấy để đem đi đối chiếu. Nhưng mười chín tấm ảnh này chỉ chứng minh được một sự thật duy nhất: đội thợ của ông Phổ đã đào gặp bê tông rồi tự ý lấp đất xây đè lên trên. Vậy khối bê tông ấy thực chất là cái gì, và nếu nó vẫn nằm im lìm nguyên vẹn dưới lớp đá hoa cương kia, thì cái tiểu dán giấy đỏ mà người ta đã bốc lên hôm đó rốt cuộc là từ đâu mà ra?