Bốn mươi năm tóc, một buổi trưa

Ngón tay tôi khựng lại giữa mớ bọt xà phòng trắng xoá. Khoa đang xả nước ở bồn bên cạnh lập tức tắt vòi, quay ngoắt sang nhìn tôi trân trân. Chị Hoài đứng ở bàn cắt số một cũng ngừng kéo, liếc vội qua rồi kéo vạt tạp dề lau hai bàn tay dính tóc vụn.

Tôi gượng cười, giọng lạnh tanh:

— Mày nhìn gà hoá cuốc. Mẹ tao không bao giờ cắt tóc ở tiệm lạ

.

— Thật mà cô chủ!

Diễm giơ cả hai tay lên thề:

— Bác mặc cái áo bà ba màu mỡ gà rách một bên vai áo, tay xách cái giỏ đệm quấn dây kẽm chứ ai. Dì Sáu Thơm còn đứng trước cửa phủi tóc trên vai cho bác nữa!

Bà khách nằm dưới bồn hé mắt, nhìn ngược lên mặt tôi. Ánh nhìn soi mói của người ta như một cái tát nổ đom đóm giữa ban ngày. Cả cái chợ Cầu Ván này ai chẳng biết tôi mở tiệm tóc mười năm nay, tay nghề có tiếng, vậy mà mẹ ruột lại lén đi cắt ở một cái tiệm xập xệ đầu chợ.

Tôi không nói thêm nửa lời, lột phăng đôi bao tay cao su mỏng dính. Hai ngón tay búng vào nhau tanh tách cho nước văng bớt, rồi tôi đưa hai bàn tay sạch tinh vào dưới vòi nước xối xả dù trên da chẳng dính chút bọt nào.

Chị Hoài không đợi tôi mở miệng, bước nhanh sang thế chỗ bên mép bồn:

— Chị Thảo cứ về đi, để em gội nốt cho bà Tư

.

— Cảm ơn chị Hoài

.

Tôi giật phắt cái khăn bông vắt trên vai ném lên kệ, quay lưng bước thẳng ra cửa tiệm giữa cái nhìn sững sờ của mấy đứa học việc.

---

Nắng trưa dội thẳng xuống mặt đường nhựa khét lẹt. Tôi rảo bước thật nhanh về phía hẻm Cây Sộp, bàn tay thọc sâu vào túi tạp dề, vô thức siết chặt lấy cái lược sừng chuốt bóng lộn. Cạnh lược mòn vẹt cấn vào lòng bàn tay tôi đau buốt.

Cái lược này bố tôi mua cho mẹ từ hồi hai người mới cưới. Mấy mươi năm qua, trưa nào mẹ cũng ngồi bên lu nước sau nhà gội đầu bằng bồ kết nướng. Tóc mẹ dày và đen nhánh, dài phủ qua thắt lưng, mỗi lần gội xong mẹ vắt nghiêng sang một bên vai làm ướt đẫm một vệt áo bà ba. Tôi là thợ tóc, bao lần nài nỉ tỉa bớt cho mẹ đỡ nặng đầu, mẹ chỉ cười xoa đầu tôi bảo tóc này là vóc người, bốn mươi năm nay chưa từng cắt quá một gang tay.

Thế mà vừa quẹo vào đầu hẻm Cây Sộp, bóng lưng quen thuộc phía trước khiến chân tôi chôn chặt xuống mặt đường.

Người phụ nữ đang còng lưng đẩy chiếc xe bánh chuối qua bóng râm cây trứng cá. Dưới vành nón lá tả tơi, mái tóc phủ quá thắt lưng mọi ngày đã biến mất, thay vào đó là cái gáy gầy guộc phơi ra trơ trọi, mấy sợi tóc ngắn cũn cỡn lỉa chỉa vương trên cổ áo mỡ gà.

Tôi toan bước tới gọi giật lại, nhưng chiếc xe bánh chuối bỗng khựng lại một nhịp.

Mẹ dừng xe ngay cạnh cái thùng xốp kê trên hai viên gạch đỏ của ông Lộc. Ông Lộc bán vé số ngẩng đầu lên khỏi xấp vé, hai người nhìn nhau không nói lời nào. Một người đàn ông đi xe máy ghé lại chìa tờ tiền mua vé số, đứng chờ thối lại. Tôi ngậm chặt miệng, nuốt ngược cục tức vào trong ngực, đứng nép sau thân cây chờ cho chiếc xe bánh chuối lăn bánh khuất hẳn vào khúc quanh mới cất bước đi tiếp.

---

Cánh cửa sắt nhà cấp bốn khép hờ. Trong gian bếp nhỏ, mẹ đang ngồi xổm bên thau nhôm, tay cầm cái vá nhựa vét từng mảng bột bánh chuối còn sót lại.

Tôi đứng tựa lưng vào khung cửa, thở dốc:

— Sao mẹ cắt tóc?

Mẹ không ngẩng lên, cái vá nhựa cạo vào đáy thau kêu soàn soạt:

— Nóng quá thì cắt cho gọn

.

— Cắt tóc sao mẹ không ra tiệm con? Mẹ ra đầu chợ cho người ta cắt làm gì để con bé Diễm nó thấy nó đồn ầm lên cả chợ?

— Tiệm con khách đông, mẹ vào ngồi vướng chân vướng tay

. Mẹ dằn cái vá xuống thành thau, giọng đều đều:

— Dì Sáu cắt có bốn mươi nghìn. Rẻ

.

— Con lấy tiền của mẹ bao giờ mà mẹ tính đắt với rẻ?

Giọng tôi run lên, lồng ngực thắt lại vì cay đắng:

— Bốn mươi năm nay mẹ giữ tóc, giờ mẹ cắt cụt ngủn thế này mà không bàn với con một tiếng? Ai xúi mẹ?

Mẹ buông thau bột, đứng dậy đi về phía lu nước. Mẹ quay lưng về phía tôi, đưa tay múc một gáo nước lạnh rót đầy cái ly thuỷ tinh rồi quay lại đưa cho tôi. Cái gáy trơ trọi của mẹ lộ rõ dưới ánh đèn tuýp vàng vọt, mấy vết đồi mồi nổi lốm đốm.

— Uống miếng nước đi rồi chuẩn bị nấu cơm chiều

.

Mẹ nói ngắn gọn như thể vừa đi chợ mua mớ rau con cá, rồi lách qua người tôi đi thẳng lên nhà trên.

---

Bữa cơm tối chỉ có đĩa cá nục kho quéo và tô canh chua cá lóc nấu với bạc hà. Bé Na ngồi đối diện tôi, hai tay ôm chén cơm và từng hạt một, đôi mắt tròn xoe thỉnh thoảng lại lấm lét nhìn sang mái tóc ngắn củn của bà ngoại. Không khí trong nhà nặng như chì, chỉ có tiếng muỗng đũa chạm vào đáy chén lách cách.

Chờ bé Na hớp xong miếng canh cuối, úp cái chén không xuống mâm, mẹ mới buông đũa. Mẹ rút miếng khăn giấy lau mép, nhìn thẳng vào mặt tôi:

— Mẹ tính rồi. Mẹ sẽ lấy ông Lộc bán vé số đầu hẻm

.

Tai tôi ù đi. Miếng cơm trong miệng bỗng đắng ngắt.

— Mẹ nói cái gì?

— Mẹ lấy ông Lộc

. Mẹ nhắc lại từng chữ, giọng rành rọt không một chút ngập ngừng:

— Mẹ muốn làm mâm cơm hai bên gia đình, rồi ra uỷ ban phường ký tờ giấy đăng ký kết hôn. Phải làm cho xong trước đám giỗ bố con lần thứ ba, ngày mười tám tháng Tám

.

Bé Na giật mình nhìn bà, rồi lại nhìn sang tôi, hai bàn tay con bé co rúm lại trên đùi.

— Bà... bà sắp cưới hả bà?

— Na, đi lên gác học bài

. Tôi gằn giọng, mắt không rời khỏi gương mặt bình thản đến đáng sợ của mẹ.

Con bé Na không dám cãi, vội vã đứng dậy xỏ dép, lủi nhanh lên cầu thang gỗ. Tiếng bước chân con bé giẫm trên ván sàn kêu cọt kẹt rồi im bặt.

Gian phòng khách chỉ còn lại hai mẹ con. Tôi nhìn mẹ, thấy lòng mình sôi lên sùng sục:

— Mẹ bị người ta lừa rồi đúng không? Ông ấy có cái gì? Một thân một mình ngồi bán vé số đầu hẻm, nhà cửa không có, mẹ rước về đây làm gì? Bố con ngày xưa vất vả nuôi cả cái nhà này, mồ chưa xanh cỏ mà mẹ đòi làm mâm cơm cưới trước ngày giỗ bố?

Mẹ không đáp, chỉ ngồi yên nhìn tôi, ánh mắt trũng xuống, khô khốc. Cái vẻ im lặng chịu trận ấy như dầu đổ vào lửa.

Tôi bật dậy khỏi ghế, bước thẳng đến bức tường chính giữa phòng khách. Bức ảnh cưới khổ lớn lồng trong khung gỗ chạm trổ treo ngay ngắn bên cạnh bàn thờ bố tôi. Tôi kiễng chân, hai tay dỡ mạnh tấm ảnh cưới xuống. Bụi trên nóc khung ảnh bay ra làm tôi sặc sụa.

Tôi vớ lấy cái khăn lau bàn ướt nhẹp trên kệ, cắm cúi lau lên mặt kính. Tôi chà mạnh qua gương mặt bố đang cười rạng rỡ bên cạnh mẹ thời con gái tóc dài quá lưng, chà tới chà lui chỗ mặt kính đã sáng loáng không còn một hạt bụi nào mà tay vẫn không dừng lại được. Nước từ mép khăn ướt rỉ ra, chảy thành vệt dài trên mặt kính như vệt nước mắt.

Mẹ vẫn ngồi nguyên bên bàn ăn, hai bàn tay gầy guộc đan vào nhau đặt trên mặt bàn, mắt đăm đăm nhìn tấm ảnh cưới nằm trơ trọi trong tay tôi.

Tôi đứng chết trân giữa phòng khách, hơi thở đứt quãng, tấm ảnh cưới nặng trĩu trên tay và cái khăn ướt sũng nước bắt đầu nhỏ giọt xuống sàn nhà. Cơn giận nghẹn ứ nơi cổ họng hoá thành một nỗi hoang mang lạnh toát. Mẹ không tới tiệm con gái mà tự đi cắt tóc ở tiệm người ta. Tôi không biết ai đã bày ra chuyện này, ai đưa mẹ đi, và trong cái hẻm Cây Sộp này đã có bao nhiêu người biết trước tôi.