Bát cơm úp xuống

Cái cổng sắt xanh rỉ sét kêu ken két mỗi lần gió biển thốc qua, hắt bụi vào cái sân trát xi măng lồi lõm dính đầy vảy cá khô. Bà Thoa đứng ở ngoài đó từ lúc nào, đôi dép nhựa sờn quai quệt xuống nền đất sạt sạt, đầu ngẩng cao nhìn thẳng vào gian nhà ngang nơi bố tôi đang ngồi. Bác ta không bước vội, thong thả vén lại cái khăn quàng cổ sờn cũ rồi mới đặt chân lên thềm nhà. Tôi đứng chết trân giữa sân, tay vẫn khư khư bưng cái bát cơm cúng đã se khô từ sáng, mắt không dám rời mấy ngón tay đang bấm vào mép bát đến trắng bệch. Bà Thoa dừng lại trước cái bàn nhựa đỏ, đưa ngón tay cái sần sùi quẹt một đường lên mặt bàn chỗ không có bụi, rồi phủi mạnh hai bàn tay xuống phía nền nhà như vừa chạm phải thứ ghẻ lở. Chồng bà, ông Hoành máy trưởng, đi cùng chuyến tàu với bố tôi, chết ngoài biển cái năm người ta báo tàu chìm ngoài khơi, xác chẳng bao giờ dạt được vào tới bờ, dăm ba cái giỗ chạp qua đi, cái tiếng khóc đòi chồng của bác cũng khô đi thành cái giọng nhọn hoắt như dao cau mài vào đá. Bác nhìn đăm đăm vào cái bóng người đang tựa lưng vào vách tường cũ, khóe môi giật giật mấy nhịp rồi nhổ toẹt ra sân một bãi nước bọt đục ngầu, hất hàm nói lớn đủ để mấy cái bóng đang ngóng cổ ngoài ngõ nghe thấy.

Nhà người ta chết thì lo hương khói cho tử tế, còn cái thứ rúc xó chui rúc về đây làm gì cho rách việc, chồng tôi chết từ đời nào rồi, chuyện nhà ai nhà nấy tự lo lấy.

Nói xong, bà Thoa quay gót đi thẳng, cái lưng gù cắm cổ bước qua vách ngõ, kéo theo cả một đám đàn bà buôn cá ngoài chợ đầu mối lục tục tản ra như ong vỡ tổ. Chân tôi chùng xuống, tưởng chừng cái nền sân sụt đi nửa tấc. Đúng lúc ấy, cái gánh cá nặng trịch bị quăng huỵch xuống đất ngay sát cổng làm văng cả nước tanh lòm vào gót chân tôi. Bà Mót chống hai tay lên cái hông to bè, thở hắt ra một hơi nồng nặc mùi mắm tôm và mồ hôi chua lét, mắt đảo một vòng qua cái sân vắng ngắt rồi dừng phắt lại ở người tôi. Bà hỏi khoản tiền mâm giỗ tôi vay bà ba hôm trước tính sao, tiền hàng ngày nào cũng thiếu một khúc, rồi dằn giọng bảo đừng tưởng bố về rồi là xù được nợ. Tôi siết chặt cái bát cơm vào bụng, sống lưng lạnh toát, chỉ biết lí nhí trong cổ họng hứa nay mai trả đủ, mắt dán chặt vào đôi chân bác đang giậm dịch, sắp nhấc gánh đi tiếp. Bà Mót khinh khỉnh hất cằm, vác đòn gánh lên vai, tiếng cọc cạch của đôi quang tre xa dần theo nhịp bước nặng nề ngoài ngõ chợ. Cả cái xóm Cồn này chưa bao giờ buông tha cho một ai khốn khó, họ nhìn nhà tôi như nhìn cái mụn nhọt lâu ngày chưa vỡ, chỉ chực nó mưng lên rồi vỡ toang ra cho khuất mắt. Sân nhà vãn sạch người, chỉ còn lại gió lộng từ biển thổi thốc vào ngách cửa, mang theo vị mặn chát đắng ngắt dính vào sống mũi.

---

Tôi lật ngược cái bát cơm cúng đã nguội ngắt trên bàn thờ xuống mâm, xới một bát mới đầy vun, hạt gạo trắng ngần dính chặt vào mép đũa còn vương mùi khói nhang. Bố ngồi đó, cái đầu cúi gằm xuống sát ngực, hai bàn tay thô ráp bấu chặt lấy gối như sợ cái nhà này trượt chân rơi xuống biển. Tôi đặt bát cơm nóng hổi trước mặt ông, kéo chiếc ghế nhựa ngồi sát bên, liên tục gắp miếng thịt ba chỉ luộc thả vào bát cho ông. Ăn đi bố, cơm nóng đây rồi, con mới xới lúc nãy. Bố cầm đôi đũa tre gắp vội một gắp nhét vào miệng, hàm răng khô khốc nhai trệu trạo như đang nghiền những mảnh vỏ ốc khô, cổ họng giật cục mấy nhịp mà miếng cơm vẫn nghẹn lại ở đấy, nuốt không trôi. Cái hồi mẹ còn sống, mỗi bận ông đi biển dài ngày mấy tháng trời, ngày nào mẹ cũng dọn một mâm cơm có phần của ông rồi úp cái bát lên để giữ ấm cho tới lúc tàu cập bến. Giờ thì mẹ đã nằm dưới mấy thước đất bùn lạnh lẽo ngoài nghĩa địa cát, cái bát úp đã được lật ngửa lên, nhưng người ngồi trước mặt tôi lúc này lại giống như một cái bóng mượn tạm hình hài của bố, xa lạ và câm lặng đến rợn ngợp. Thằng Tèo đứng ở góc cửa buồng từ bao giờ, nó kéo xốc cái cổ áo phông cáu bẩn lên che kín nửa khuôn mặt, đôi mắt láo liên nhìn chằm chằm vào hai hàm răng đang nhai mãi không xong của ông. Tôi thấy cổ họng mình nghẹn đắng, vội vàng đẩy bát canh mướp đắng sang phía ông, lòng thầm nghĩ nếu bố cứ ngồi thế này mãi, cái nhà rách nát này lấy đâu ra gạo để xới qua ngày mai.

---

Cái hộp sắt đựng bánh quy cũ kỹ nằm sâu trong góc tủ bật mở ra, đáy hộp trống trơn không còn lấy một tờ tiền lẻ, chỉ có một con nhện chui vội vào kẽ hở bên mép. Tôi đậy nắp hộp lại thật khẽ, tiếng kim loại va vào nhau nghe khô đanh trong gian nhà chật chội tối om mùi mắm muối. Thằng Tèo đứng tựa vào khung cửa bếp, ngón tay gõ nhịp liên hồi lên mặt bàn gỗ mòn vẹt cạnh, mắt dán thẳng vào mặt tôi không chớp. Tiền học thêm tháng này cô giáo thu rồi đấy, chị đưa đi để em nộp, không thì mai em bị đuổi ra khỏi lớp. Tôi quay phắt người sang cái chậu vo gạo đặt bên bể nước, đôi bàn tay đỏ ửng vì nước lạnh khuấy đều những hạt gạo trắng đục đang xoay tít trong chậu. Chị lo được, em cứ đến lớp đi, tháng này lương ở trường vừa khéo đến kỳ lĩnh, để chiều nay chị ghé qua lấy rồi đưa cho em. Tôi nói dối mà mắt không dám nhìn thẳng vào thằng bé, tiếng tay khuấy nước rào rào xé toạc cái không gian đặc quánh mùi ẩm mốc của góc bếp chái nhà. Thằng Tèo đứng nhìn bàn tay đang run rẩy trong chậu gạo của tôi một lúc lâu, rồi nó quay lưng bỏ đi thẳng ra hướng bờ kè lộng gió, không thèm chào một tiếng. Nó biết tôi đang gạt nó, giống như cái cách mà người lớn trong cái xóm này vẫn thường gạt nhau để qua ngày giỗ chạp nghèo hèn.

---