Tám triệu một chữ ký

Tôi ngước mắt nhìn xuyên qua khe cổng sắt lần nữa. Tấm bảng gỗ sơn đen treo ngay đầu chuyền may số một hiện ra rõ mồn một dưới ánh đèn ống, trên mặt bảng vẫn còn chi chít những con số viết bằng phấn trắng ghi chỉ tiêu sản lượng của từng tổ. Nhìn hàng chữ phấn ấy, tôi bỗng nhớ lại cái năm mình còn học cấp hai, những chiều được mẹ dẫn vào xưởng may Nương Phát ngồi chờ mẹ lĩnh lương tháng. Hồi đó xưởng còn nhỏ, mái lợp fibro xi măng nóng hầm hập, mẹ mặc chiếc áo bảo hộ bạc màu sờn vai, vừa lấy vạt áo lau mồ hôi trán vừa chỉ tay lên chính tấm bảng gỗ này mà khoe với tôi, bảo tổ của mẹ tháng nào cũng vượt chỉ tiêu, thưởng chuyên cần không thiếu một xu. Giọng mẹ lúc ấy đầy tự hào, cứ đinh ninh cái xưởng này là chỗ nuôi cả nhà được đến già.

Một bà bán rau dắt chiếc xe đạp thồ đi ngang chỗ tôi đứng. Bà liếc xấp giấy trên tay tôi, tặc lưỡi, lầm bầm câu gì đó về chuyện kiện tụng với mất việc rồi dắt xe đi thẳng. Tôi không đáp, chỉ siết chặt tập hồ sơ vào ngực.

Tôi đứng đó gần hai tiếng đồng hồ, hai bàn chân tê dại trong đôi dép nhựa. Bóng tối đổ ập xuống phủ kín con đường đất, chỉ còn ánh đèn từ ba dãy đèn ống trong xưởng hắt ra tạo thành những vệt sáng dài trên mặt đất. Cuối cùng, tiếng lách cách của ổ khóa cổng cũng vang lên, nhưng người bảo vệ chỉ hé một cánh cửa nhỏ phía hông xưởng. Từng tốp thợ lặng lẽ bước ra, không tiếng cười đùa, không ai gọi nhau í ới như mọi ngày. Họ đi nhanh, cúi gằm mặt và rẽ ngoặt sang con đường tắt men theo bờ mương để về xóm, cố tình tránh đi qua đoạn cổng chính nơi tôi đang đứng.

Tôi vội vàng bước tới, gọi với theo:

— Chị Hạnh ơi, cô Dịu ơi, đợi em một chút, em có cái này đưa cho các chị...

.

Mấy người phụ nữ quen mặt ở tổ của mẹ khựng lại một nhịp khi nghe tiếng tôi gọi. Họ quay đầu nhìn sang, ánh mắt chạm phải tập giấy trên tay tôi thì vội vàng cúi gằm xuống, đưa tay kéo vội chiếc khẩu trang vải lên che kín quá sống mũi rồi rảo bước nhanh hơn. Tôi sững người lại. Ban đầu tôi đoán có lẽ họ ngại vì chuyện mẹ con tôi vừa làm ầm ĩ với chủ xưởng, nhưng nhìn cái cách họ rẽ vội vào lối mòn tối om như tránh tà, lòng tôi bỗng lạnh toát. Họ không phải ngại, họ đang né tôi.

Từ trong cổng, ông Thiện dắt chiếc xe đạp cũ kỹ ra khỏi cổng, tiếng vành xe lạch cạch xé sự im lặng nặng nề. Hôm ở quán bà Hến ông bảo làm cho hết tháng là về quê, vậy mà đã sang tháng Mười Hai ông vẫn chưa đi. Ông dắt xe tới sát chỗ tôi đứng, không lên yên, chỉ chống một chân xuống đất, ánh mắt mệt mỏi nhìn thẳng vào xấp giấy trên tay tôi rồi buông gọn một câu:

— Cô về đi

.

Nói dứt lời, ông đạp mạnh bàn đạp, lao thẳng vào màn đêm mà không ngoái đầu lại lấy một lần. Tôi đứng chôn chân giữa khoảng tối trước cổng xưởng, xấp giấy photo trên tay bỗng trở nên nặng trĩu. Tôi gập xấp giấy photo lại, nhét vào trong vạt áo khoác.

---

Rời khỏi cổng xưởng, tôi đi thẳng về đầu ngõ vào xóm Bãi Sau, ghé vào quán nước chè của bà Hến. Bình thường giờ này, cái quán nhỏ lợp mái tôn fibro xi măng của bà lúc nào cũng rôm rả tiếng thợ may ngồi uống chén nước chè xanh, ăn cái kẹo lạc trước khi về nhà cơm nước. Vậy mà tối nay, mấy chiếc bàn nhựa đỏ xếp dọc vỉa hè trống trơn, chồng ghế nhựa vẫn xếp cao sát vách tường, chưa ai hạ xuống chiếc nào.

Thấy tôi bước vào, bà Hến đang ngồi bên chiếc ấm tích liền vội vàng úp nắp giỏ cói ủ kín cái ấm tích, dù hơi nước vẫn còn phả ra ở vòi.

— Cháu chào bà. Tối nay thợ xưởng Nương Phát không ai ghé quán hả bà?

, tôi vừa hỏi vừa kéo một chiếc ghế nhựa trên cùng đặt xuống đất rồi ngồi phịch xuống.

Bà Hến tránh ánh mắt của tôi, tay lóng ngóng cầm cái ấm tích rót nước vào chiếc chén sành đặt trên bàn. Tay bà run, nước chè nóng tràn ra ngoài, đọng đầy cái đĩa lót bên dưới. Bà vội vàng lấy chiếc giẻ lau bàn thấm nước, giọng lí nhí:

— Tối nay chẳng ai ngồi cả. Chắc người ta mệt nên về thẳng nhà hết rồi

.

Tôi nhìn chằm chằm vào vũng nước chè trên mặt bàn nhựa đỏ, biết thừa bà Hến đang nói dối. Cả xóm thợ Bãi Sau, tin gì cũng chạy qua cái quán nước đầu ngõ này, chuyện gì xảy ra trong xưởng may chỉ cần năm phút sau là bà Hến nắm rõ như lòng bàn tay. Tôi ngồi lì trên ghế, không đụng tới chén nước, ngón tay cái vô thức bấm mạnh vào từng đốt ngón trỏ cho tới khi đầu ngón tay tê rần. Bà Hến đứng tần ngần một lát, rồi bỗng nhiên đẩy cả chồng ghế nhựa sát vào vách tường một cái rầm, quay sang nhìn tôi, giọng khẩn khoản pha chút xua đuổi:

— Thôi cháu về đi kẻo mẹ chờ, tối muộn rồi, bà cũng dọn hàng đây

.

Tôi hiểu. Bà Hến sợ cái quán nước nhỏ này của bà bị vạ lây, sợ dính dáng tới chuyện kiện tụng của mẹ con tôi rồi mất hết khách thợ trong xưởng.

Đúng lúc tôi vừa đứng dậy, chiếc điện thoại trong túi quần bỗng rung lên bần bật. Tôi rút máy ra nhìn màn hình, là tin nhắn của em Yên, đứa thợ trẻ cùng tổ với mẹ tôi. Dưới tin nhắn là một đoạn ghi âm dài hơn hai mươi phút, kèm một dòng chữ:

— Chị nghe rồi xóa đi, em còn con nhỏ

.

Tim tôi thắt lại một nhịp. Tôi vội vàng bấm tắt màn hình, úp sấp chiếc điện thoại xuống đùi, không dám mở ngay tại quán của bà Hến. Tôi gật đầu chào bà một tiếng rồi quay lưng bước vội vào con ngõ tối dẫn sâu vào xóm Bãi Sau. Trong túi quần, chiếc điện thoại dường như nóng ran lên qua lớp vải. Tôi khum bàn tay giữ chặt lấy nó qua lớp vải, rảo bước nhanh hơn.

---

Về tới nhà, tôi không bước vào trong ngay mà ngồi bệt xuống bậc thềm sân gạch đỏ trước căn nhà cấp bốn. Bóng đêm trùm lên khoảng sân nhỏ, chỉ có ánh đèn vàng vọt từ ngọn đèn đường đầu ngõ hắt vào một góc tường. Tôi cắm tai nghe vào điện thoại, vặn mức âm lượng nhỏ nhất, ngón tay hơi run khi bấm nút phát đoạn ghi âm của em Yên.

Trong tai nghe vang lên tiếng ồn ào đặc trưng của một đám đông đang xì xào bàn tán, tiếng ghế nhựa kéo lê ken két trên nền xi măng, rồi tiếng gõ thước gỗ xuống mặt bàn cắt vang lên chát chúa. Ngay sau đó, giọng bà Nương cất lên, không còn vẻ run rẩy hay than vãn như chiều hôm ký cam kết, mà đanh thép và đầy vẻ bi phẫn:

— Hôm nay tôi họp cả xưởng để nói cho các anh các chị biết một sự thật. Xưởng Nương Phát này đang đứng bên bờ vực phá sản rồi. Thanh tra vừa vào làm việc, truy thu bảo hiểm của xưởng sáu tỷ bảy. Khách hàng nghe tin xưởng bị kiện tụng nên rút hết đơn hàng mùa đông, đất đai ở đây cũng sắp bị thu hồi. Cái xưởng này sập, tất cả mọi người ở đây mất bát cơm, tất cả là vì mẹ con nhà cái Cẩm đi kiện!

.

Cả đoạn băng lặng đi mất mấy giây, chỉ còn tiếng quạt trần quay vù vù trên đầu, rồi tiếng xì xào bùng lên như ong vỡ tổ. Tôi cắn chặt môi dưới, cảm giác như có ai đó đang bóp nghẹt lấy lồng ngực mình. Tiếng giấy sột soạt và tiếng đếm phong bì nghe rõ mồn một, như ngay sát chỗ em Yên ngồi.

Bà Nương lại lên tiếng, giọng dịu xuống nhưng rành rọt từng chữ một:

— Tôi thương anh em gắn bó với xưởng bao nhiêu năm nay nên cố vay mượn, gom góp được chút tiền mặt cuối cùng. Trên bàn cắt này là bốn mươi chiếc phong bì, mỗi phong bì tám triệu đồng, kèm theo tờ giấy nhận tiền mặt thanh lý mọi chế độ cũ. Ai ký vào giấy này thì cầm tám triệu về ngay hôm nay, xưởng vẫn còn cầm cự chạy nốt hàng để mọi người có việc làm đến hết năm. Còn ai không ký, cứ theo mẹ con nhà cái Cẩm mà đi đòi bảo hiểm trên giấy, tới lúc xưởng đóng cửa thì tự đi mà tìm việc khác

.

Tiếng bàn tán lại rộ lên. Giữa những tiếng xôn xao đầy hoang mang ấy, tiếng của bà Dịu, tổ trưởng tổ cắt, vang lên to và rõ ràng át cả tiếng mọi người:

— Tổ cắt chúng tôi ký hết! Làm thợ thì cần tiền tươi thóc thật nuôi con chứ hơi đâu mà chờ mấy cái tờ giấy trên trời rơi xuống!

.

Tiếng ghế kéo lê trên nền xi măng, rồi tiếng bút bi vạch lên mặt giấy. Rồi tôi nghe thấy tiếng thở dài khe khẽ của em Yên ngay sát máy ghi âm, giọng em nhỏ xíu nhưng vẫn đủ để người thư ký ngồi bàn cắt nghe thấy:

— Cho em ký với ạ, con em đang ốm nằm viện, em cần tiền ngay...

.

Sau giọng em Yên là tiếng gọi tên lần lượt từng người một vang lên đều đều: Nguyễn Thị Hạnh, Trần Văn Minh, Lê Thị Đào... Từng cái tên quen thuộc trong xóm Bãi Sau lần lượt đáp lời

— Có

, tiếng sột soạt của tờ giấy nhận tiền bị kéo qua kéo lại, tiếng cảm ơn lí nhí khi cầm phong bì.

Tôi ngồi lặng trên bậc thềm gạch đỏ, vặn lại đoạn băng nghe đi nghe lại tới ba lần. Mỗi lần nghe, tôi lại lấy cây bút bi chép từng cái tên được gọi vào mặt sau của tờ giấy kết luận kiểm tra. Chép xong một lượt, tôi đặt bút xuống, dùng hai tay xếp tờ giấy cho thật thẳng mép rồi lại cầm bút lên, chép lại từng cái tên một cách chậm rãi và nắn nót hơn, như thể cố tự lừa dối mình rằng biết đâu mình nghe nhầm một vài người. Mồ hôi lạnh rịn ra trên trán tôi. Tôi tự nhủ trong đầu rằng cái tờ giấy nhận tiền mặt kia hoàn toàn không có giá trị pháp lý gì cả, nó không thể thay thế cho những tháng đóng bảo hiểm xã hội bị nợ của họ, sáng mai tôi sẽ đi gõ cửa từng nhà, giải thích cặn kẽ cho từng người hiểu.

Nhưng khi cái tên cuối cùng chép xong, trên mặt giấy vừa đủ bốn mươi, đôi tay tôi bỗng buông thõng xuống đầu gối.

Một tiếng động khẽ vang lên phía sau lưng khiến tôi giật mình quay phắt lại. Mẹ tôi đã đứng ở ngưỡng cửa từ lúc nào. Ánh sáng từ trong nhà hắt ra, soi rõ hai gò má gầy và những vết nhăn quanh miệng mẹ. Mẹ nhìn chiếc tai nghe tôi đang cầm trên tay, nhìn tờ giấy chi chít bốn mươi cái tên đặt trên bậc thềm, rồi nhìn thẳng vào mắt tôi. Rõ ràng mẹ đã đứng đó từ lâu và nghe trọn vẹn đoạn cuối.

Mẹ không hỏi tôi một câu nào, cũng không than thở lấy một lời. Mẹ lặng lẽ quay người bước ra khoảng sân tối, đi tới bên dây phơi quần áo bằng thép căng ngang góc vườn, đưa đôi tay ram ráp gỡ xuống từng chiếc áo bảo hộ đã khô cong từ chiều, dù trời đã tối mịt và sương đêm bắt đầu xuống lạnh buốt. Nhìn tấm lưng gầy guộc của mẹ lầm lũi giữa bóng tối, tôi chợt hiểu mẹ đã biết tất cả. Mẹ biết cả bốn mươi con người ở cái xưởng ấy đều đã nhận tiền và ký tên, chỉ còn lại duy nhất một mình mẹ đứng ngoài cuộc.

Tôi nhìn xuống bộ hồ sơ trên tay, cả tập giấy ấy giờ chỉ còn đứng tên một người, là mẹ tôi, và nhìn tờ giấy ghi đủ bốn mươi cái tên vừa nhận phong bì. Bốn mươi con người ấy vừa cầm tám triệu đồng tiền mặt từ tay bà Nương, nhưng ngày mai, ngày kia, mẹ tôi vẫn sống ngay trong cái xóm Bãi Sau chật hẹp này, vẫn đi chung một con ngõ, vẫn ngồi ăn giỗ chung một mâm cỗ với họ. Tám triệu đồng và chữ ký tối nay của họ, rồi mẹ con tôi sẽ phải trả bằng cái gì?