Giọng trong loa

— Chú Thiện

, mẹ tôi khẽ thốt lên, giọng bà run rẩy như sợi chỉ mảnh,

— chú uống chén nước rồi về kẻo muộn, giờ này đường đông lắm

.

— Tôi ngồi đây một lát, chị Cẩm

, ông Thiện đáp, giọng ông trầm và vang, cố tình nói đủ lớn để cả quán nước đều nghe rõ mồn một.

Tôi ngồi im, giữ nguyên ngòi bút trên trang giấy, lòng thắt lại. Mấy lần trước gặp ở đầu ngõ, hễ tôi vừa mở lời hỏi han chuyện xưởng, ông chỉ lẳng lặng rút miếng giẻ lau dầu trong túi quần ra, lau kỹ từng kẽ tay rồi dắt xe đạp đi thẳng. Lần này, đôi vai rộng của ông ngồi chắn ngang tầm mắt đám thợ tổ cắt, quay hẳn lưng về phía họ.

— Chị Cẩm còn nhớ cái loa sắt hình nón treo trên cột cờ trường mình hồi xưa không

, ông Thiện nhìn thẳng vào mẹ tôi, không hề tránh né ánh mắt dò xét từ mấy bàn bên cạnh.

Mẹ tôi ngẩn người, ngón tay cái ngừng vê. Bà chớp mắt, vẻ ngơ ngác hiện rõ trên khuôn mặt sạm nắng.

— Cái loa... ở Trường Trung học phổ thông Bãi Sau ấy hả chú

.

— Phải. Ba mươi sáu năm trước rồi

, ông Thiện khẽ gật đầu, khóe miệng nhếch lên một nét cười nhạt.

— Hồi đó tôi học lớp mười hai, còn chị hai mươi mốt tuổi, làm lao công kiêm trông phòng phát thanh của trường

.

Tôi sững sờ nhìn mẹ, rồi lại nhìn sang ông Thiện. Chuyện này tôi chưa từng nghe mẹ nhắc tới bao giờ. Mẹ tôi khẽ cắn môi, bàn tay dưới gầm bàn dần buông lỏng vạt áo tôi ra.

— Chiều hôm ấy tan học, tôi viết một lá thư tay, nhờ chị chuyển giúp cho cô bạn ngồi bàn đầu lớp tôi

, ông Thiện kể tiếp, giọng đều đều như đang đọc lại một trang sách cũ.

— Chị cầm phong thư vào phòng phát thanh để dọn dẹp, thế nào lại gạt nhầm cái công tắc nguồn. Cái loa sắt trên cột cờ rè lên một tiếng, rồi giọng chị vang khắp sân trường, đọc rành rọt từng chữ một trong lá thư của tôi

.

Cả quán nước im phăng phắc. Ngoài đường, tiếng xe máy chạy qua cũng như lùi ra xa tít. Tôi thấy bà Hến khẽ đặt chiếc ấm tích xuống cạnh giỏ cói, đôi mắt già nua nheo lại nhìn chằm chằm vào ông Thiện.

— Cả sân trường lúc đó đứng im như phỗng

, ông Thiện nhìn xuống mũi đôi dép tổ ong bám đầy bụi đất dưới chân.

— Tôi đứng ngay dưới chân cột cờ, mặt nóng bừng, chỉ biết cúi gằm xuống nhìn mũi dép của mình. Từ hôm sau, tôi bỏ thi, đi học nghề sửa máy. Còn chị thì nghỉ làm ở trường, nghe đâu ở nhà trông đứa con gái đầu lòng

.

Mẹ tôi ngồi im phăng phắc, đôi vai gầy khẽ run lên. Bà cúi mặt nhìn vào cốc nước chè nguội ngắt, không nói một lời nào.

— Mười tám năm trước, ngày đầu tiên tôi bước chân vào cái xưởng may này xin làm thợ máy, vừa nghe chị cất tiếng gọi tổ trưởng ở dãy máy trong, tôi đã nhận ra ngay

, ông Thiện ngẩng lên, ánh mắt kiên định lạ thường.

— Giọng chị không lẫn đi đâu được. Tôi giữ kín chuyện đó suốt mười tám năm trời ngồi chung một mái xưởng. Cho tới tuần trước, lúc tôi đang dắt xe ra cổng, chị gọi giật lại nhờ xem hộ cái máy cũ bị kẹt ổ chao. Cái giọng chị gọi tên tôi chiều hôm ấy, y hệt giọng trong cái loa sắt năm nào

.

Tôi ngồi lặng đi, cổ họng nghẹn lại. Mấy tuần qua tôi cứ thắc mắc mãi, giờ thì vỡ ra cả. Tôi hiểu vì sao ông Thiện lại có mặt ở đây chiều nay, ngay trước mắt toàn bộ đám thợ tổ cắt này.

---

Ông Thiện khẽ hắng giọng, rồi bất chợt cất tiếng hát khẽ nửa câu dân ca cũ, thứ giai điệu mộc mạc ngày xưa hay phát trên đài trường mỗi giờ ra chơi. Hát được vài chữ, ông im.

Bàn tay ông thô ráp, lằn những vết sẹo nhỏ do sắt cứa, thò vào túi ngực áo bảo hộ, rút ra một quyển sổ bìa mềm đã sờn mép, giấy bên trong ngả vàng. Ông đặt quyển sổ lên mặt bàn nhựa, nhưng không buông ra ngay mà úp hẳn bàn tay to bản lên trang bìa, giữ chặt lấy nó.

Tôi nín thở nhìn chằm chằm vào quyển sổ nằm dưới lòng bàn tay ông. Trong đầu tôi nhẩm tính thật nhanh số chuyến xe tải tôi đã ghi chép được suốt mấy buổi chiều ngồi chầu chực ở đầu ngõ này. Tim tôi đập thình thịch. Tôi từ từ xếp lại mấy tờ giấy nháp ghi biển số cho thật ngay ngắn, bằng mép, đặt gọn sang một bên, chờ đợi khoảnh khắc ông nhấc tay lên.

Mẹ tôi ngồi bên cạnh, mặt tái nhợt. Bà vô thức kéo vạt áo sơ mi lên lau đi lau lại hai lòng bàn tay, dù tay bà lúc này khô ráo chẳng có lấy một giọt mồ hôi.

— Tôi biết mấy anh em tổ cắt đang nghe

, ông Thiện không quay đầu lại, nhưng giọng ông đanh thép, từng tiếng một dội vào vách tường quán nước.

— Cả xưởng này đều biết ngày xưa lúc tôi thất nghiệp, lang thang ngoài bến xe, chính bà Nương giám đốc đã nhận tôi vào làm thợ máy. Cái ơn đó, tôi mang nặng suốt mười tám năm, chưa bao giờ quên

.

Bàn tay ông Thiện ấn mạnh xuống bìa quyển sổ, các khớp ngón tay hơi trắng bệch ra.

— Tôi đã làm trọn cái nghĩa của người thợ với bà ấy rồi. Nhưng chuyện gì cũng có giới hạn của nó. Tôi dừng lại ở đây, không ký nhận thêm bất cứ một chuyến hàng nào nữa

.

Dứt lời, ông Thiện từ từ nhấc bàn tay lên khỏi quyển sổ bìa mềm, đẩy nhẹ nó về phía tôi.

Phía sau lưng ông, ở hai bộ bàn ghế sát tường, một tiếng ghế kéo rít lên. Hai người thợ trẻ trong tốp tổ cắt vội vàng đứng dậy, lặng lẽ móc túi lấy tờ tiền lẻ đặt xuống đĩa lạc rồi dắt xe ra, nổ máy phóng đi thẳng, không dám ngoái lại. Bốn người thợ lớn tuổi hơn vẫn ngồi im tại chỗ, nhưng chẳng ai còn cầm chén nước nữa. Cả bốn người đều nhìn không rời quyển sổ bìa mềm vừa được đẩy sang phía mẹ con tôi.

Tôi run rẩy đưa tay chạm vào quyển sổ bìa mềm. Bìa giấy mỏng tang, ẩm hơi mồ hôi từ túi áo ông Thiện, nhưng khi cầm lên lại thấy nặng trĩu. Tôi mở trang đầu tiên. Từng dòng chữ viết tay bằng bút bi xanh, nét còn rõ. Đó là sổ bàn giao máy móc xuất xưởng.

— Tất cả mười bốn chuyến xe

, ông Thiện nói nhỏ hơn một chút, đủ để mẹ con tôi và bốn người thợ bàn bên nghe thấy.

— Kèm đầy đủ ngày giờ, biển số xe tải. Tổng cộng năm mươi tư chiếc máy may công nghiệp và hai máy cắt vải khổ lớn đã được chở ra khỏi xưởng hơn một tháng nay. Phần lớn đều đi vào lúc nửa đêm về sáng

.

Tôi lật nhanh từng trang sổ, mắt lướt qua những dòng chữ ký ngoằn ngoèo ở cột cuối cùng.

— Tôi là thợ máy duy nhất trong xưởng biết tháo lắp dàn máy này

, ông Thiện thở ra một hơi dài, đôi vai trùng xuống.

— Chính tay tôi tháo từng con ốc, và cũng chính tôi ký nhận bàn giao từng chuyến xe một

.

Mẹ tôi nhìn sang ông Thiện, đôi mắt bà đỏ hoe nhưng không rơi giọt nước mắt nào. Bà khẽ nhích chiếc ghế nhựa của mình xích lại gần phía ông hơn một chút. Giữa quán nước chật chội, trước ánh nhìn sững sờ của bốn người thợ tổ cắt, mẹ tôi không còn ngồi co rúm một mình nữa. Bên cạnh bà lúc này có thêm một cái ghế kê sát.

---

Chập tối, đèn đường ngoài đầu ngõ bật sáng, thứ ánh vàng vọt hắt những vệt bóng dài vào trong quán. Khách khứa đã vãn hẳn, bốn người thợ tổ cắt cũng vừa lặng lẽ ra về, chẳng ai chào ai.

Bà Hến đi ra đi vào, cầm từng chiếc ghế nhựa trống dập mạnh xuống nền xi măng, rồi chồng ghế lên nhau thành từng cột cao. Tiếng nhựa va nhau lộp cộp.

— Thôi, các bác các cô thu dọn rồi về sớm đi cho tôi còn dọn hàng

, bà Hến giục, giọng có phần gắt gỏng, đôi mắt liên tục liếc ra phía đầu ngõ.

— Ngồi bày giấy tờ ra đây làm gì cho thiên hạ người ta dòm ngó

.

Tôi không đáp, tâm trí dồn hết vào cuốn sổ bàn giao máy và mấy tờ giấy nháp ghi biển số xe của mình. Tôi chỉ sợ xưởng tẩu tán nốt chỗ còn lại trước khi mình kịp nộp đơn. Cái lo ấy cứ thúc trong ngực. Tôi đặt ngón trỏ lên từng dòng biển số xe tải trong sổ của ông Thiện, rồi dò sang cột biển số tôi và thằng Tũn đã chép được mấy chiều nay.

— Hai chín C, bảy bốn năm, không tám

, tôi lẩm bẩm, ngón tay cái vô thức bấm vào từng đốt ngón trỏ, bấm đến hằn vết móng. Khớp.

Chuyến thứ mười ba. Khớp.

Chuyến thứ mười hai. Khớp.

Từng con số, từng chữ cái trên giấy nháp của tôi đều trùng khít với những chuyến xe xuất xưởng ban đêm mà ông Thiện đã ghi lại. Mẹ tôi ngồi bên cạnh, khẽ đưa tay cầm lấy quyển sổ bìa mềm từ tay tôi, lật giở từng trang giấy mỏng. Ngón tay bà miết nhẹ lên dòng chữ ghi tên hai chiếc máy cắt vải khổ lớn.

— Ngày đầu tiên mẹ xin vào xưởng này, cũng đứng ngay cạnh hai cái máy cắt đó

, mẹ tôi cất giọng nhỏ nhẹ, ánh mắt nhìn xa xăm ra khoảng tối ngoài ngõ.

— Hồi ấy xưởng mới mở, mái fibro thấp lè tè, máy may kê sát nhau chạy rào rào suốt ngày đêm. Mẹ đứng lọt thỏm giữa mấy hàng máy, tiếng kim chạy, tiếng mô tơ gầm lên điếc đặc cả tai. Tổ trưởng đứng cách có ba bước chân, gọi khản cả cổ mà mẹ chẳng nghe thấy gì, tiếng người cứ lẫn hết vào tiếng máy móc

.

Mẹ tôi khép quyển sổ lại, đặt nhẹ lên bàn. Cái xưởng may từng ồn ào, náo nhiệt suốt hai mươi hai năm của mẹ, giờ đây chỉ còn lại một cái vỏ rỗng tuếch.

Tôi dò mắt xuống dòng ghi chép cuối cùng ở trang cuối quyển sổ bàn giao. Nhìn con số tổng kết số lượng máy đã xuất đi, tôi thấy sống mũi mình cay xè. Tôi lặng lẽ tháo chiếc kính cận xuống, kéo gấu áo sơ mi lên lau chậm rãi hai mắt kính, cúi gằm mặt nhìn xuống đôi dép của mình để mẹ và con trai không thấy mắt tôi đang đỏ. Trong cái xưởng rộng lớn ấy, giờ chỉ còn sót lại vài chiếc máy cũ kỹ nằm chỏng chơ. Cái khoản mẹ con tôi dốc sức đi đòi bấy lâu nay, hóa ra chẳng còn mấy.

— Mẹ ơi, mình về đi mẹ, muộn rồi

, thằng Tũn khẽ lay cánh tay tôi, giọng nó cũng chùng xuống theo cái im lặng của người lớn.

Tôi đeo kính lại, hít một hơi thật sâu cho lồng ngực bớt nặng. Tôi cẩn thận xếp quyển sổ bàn giao máy của ông Thiện, chiếc phong bì đựng bản sao mười một tờ ủy nhiệm chi, cùng tờ giấy ủy quyền có chữ ký của mẹ đặt chồng lên nắp chiếc hộp thiếc đựng đủ hai trăm sáu mươi bốn phiếu lương gốc.

Đủ cả rồi. Mấy thứ bằng chứng quan trọng nhất để tôi hoàn thiện bộ đơn tố giác đã nằm trọn trong tay tôi.

Tôi vòng cả cánh tay ôm chặt lấy chồng hồ sơ và chiếc hộp thiếc vào sát lồng ngực. Lúc này tôi mới cảm nhận rõ sức nặng của chúng. Hai cánh tay tôi ôm khư khư mà vẫn thấy không chắc, như thể chỉ cần sơ sẩy một chút là tất cả sẽ tuột rơi xuống đất.

— Tũn, con cầm hộ mẹ cái túi vải kia nhé

, tôi bảo con trai, giọng khàn đặc.

Ngoài đầu ngõ, một người đàn ông mặc áo sơ mi tối màu đang đạp xe chầm chậm đi ngang qua. Thấy ánh đèn quán hắt ra, người ấy bóp phanh, cho xe chậm hẳn lại. Đôi mắt gã lướt nhanh qua chồng giấy tờ dày cộp và chiếc hộp thiếc tôi đang ôm chặt trước ngực, dừng lại vài giây, rồi gã đạp mạnh bàn đạp, rẽ ngoặt về phía cổng xưởng may.

Tôi đứng sững lại ở bậc thềm quán nước, nhìn theo bóng lưng gã khuất dần sau khúc cua. Tôi biết, câu chuyện ông Thiện giao sổ chiều nay đã chạy về tới cổng xưởng trước cả bước chân của ba người chúng tôi. Và cái hộp thiếc tôi đang ôm trước ngực đây, bộ phiếu lương gốc duy nhất nằm cả trong đó, không biết đôi tay này của tôi có đủ sức giữ nổi nó qua những ngày sắp tới hay không.