Cái hộp thiếc đặt lên bàn tòa

.

Anh Cương bẻ nốt khớp ngón út bên bàn tay trái, đặt hai tay lên mặt bàn, giọng đều đều:

— Tôi giữ nguyên yêu cầu, thưa tòa. Cô ấy không có thu nhập ổn định, lại thường xuyên bỏ con ở nhà cho bà ngoại để đi đâu tới khuya mới về. Tôi không yên tâm giao con cho cô ấy

.

Tôi nhìn xuống xấp giấy tờ đặt trước mặt mình, những mép giấy đã hơi quăn vì mấy đêm liền tôi lật đi lật lại. Ngoài chồng phiếu lương của mẹ tôi cất trong chiếc hộp bánh quy thiếc ở nhà, tôi chẳng còn tờ giấy nào khác để chứng minh mười chín buổi tối tôi về muộn ấy là đi làm việc gì. Cổ họng tôi khô rát. Tôi không nói thêm câu nào, chỉ lặng lẽ thu gọn mấy tờ đơn từ trước mặt, gõ nhẹ xuống mặt bàn cho bằng mép rồi nhét vào cặp.

Vị thẩm phán thở dài, kéo tờ biên bản hòa giải không thành về phía mình, ký xoẹt một đường rồi gập hồ sơ lại. Cô thư ký đứng dậy thu dọn tài liệu, ánh mắt lướt qua vẻ mặt căng cứng của tôi rồi nhanh chóng cúi xuống ôm chồng sổ bước ra.

Ngoài hành lang lát đá hoa mát lạnh, gió từ khoảng sân lớn của Tòa án nhân dân khu vực Hòa Khê lùa vào làm bay lất phất mấy sợi tóc mai trên trán tôi. Bà Phụng đi trước, gót giày nhựa gõ cồm cộp, anh Cương sải bước theo sau không ngoái đầu lại. Tôi vừa bước qua bậc cửa thì một bàn tay nắm chặt lấy cổ tay tôi kéo nép vào sát bức tường vôi vàng.

Ninh đứng đó, trán lấm tấm mồ hôi, mắt nhìn trừng trừng vào chiếc cặp da tôi đang ôm trước ngực.

— Cậu điên rồi à Khuyên?

. Ninh hạ giọng, hơi thở gấp gáp,

— Lúc nãy tớ ngồi ngoài hành lang nghe loáng thoáng bà Phụng nhắc tới chuyện mất việc. Cậu định lôi cái vụ bảo hiểm của mẹ cậu ra trước tòa thật đấy à?

.

Tôi nhìn xuống bàn tay Ninh đang siết cổ tay mình, rồi ngước lên nhìn cánh cửa gỗ nặng nề của phòng xử án phía cuối hành lang. Mọi thứ trong đầu tôi lúc này cứ đặc quánh lại, chỉ có hình ảnh thằng Tũn lầm lũi cúi đầu mỗi khi nghe người lớn nhắc tới chuyện bố mẹ chia đôi. Tôi hít một hơi sâu, trả lời Ninh chậm rãi hơn hẳn mọi khi:

— Tớ không còn thứ gì khác để giải thích những buổi tối tớ vắng nhà nữa, Ninh ạ. Nếu không nói rõ, người ta sẽ tin lời mẹ con anh Cương

.

— Cậu nói ra thì được cái gì? Cái hộp giấy tờ của mẹ cậu liên quan đến bao nhiêu người ở công ty cũ, cậu mang lên bàn tòa khác gì tự vạch áo cho người xem lưng, rồi người ta lại xới tung chuyện cậu bị cho nghỉ việc lên

. Ninh buông tay tôi ra, ánh mắt lướt từ chồng giấy trong cặp tôi sang cánh cửa phòng xử án đang đóng kín,

— Nghe tớ, đừng mang vụ bảo hiểm vào tòa này, dại lắm

.

Tôi không đáp, chỉ gật nhẹ một cái rồi quay bước đi về phía cổng. Cái hộp bánh quy thiếc nằm trong ngăn tủ gỗ đầu giường ở nhà mẹ tôi, nặng trĩu và lạnh ngắt, nhưng lúc này nó là thứ duy nhất tôi có thể bám vào.

---

Ngày mở phiên xử, trời Hòa Khê âm u như sắp đổ mưa rào.

Trong phòng xử án rộng thênh thang, tiếng quạt trần quay vù vù trên cao càng làm không khí thêm nặng nề. Tôi ngồi ở dãy bàn bên trái, đối diện với anh Cương, bà Phụng và một người đàn ông mặc vest xám ngồi cạnh hai mẹ con họ. Phía hàng ghế cuối cùng sát cửa ra vào, bà Hến ngồi thu mình, hai bàn tay đan chặt đặt trên đầu gối, thi thoảng lại ngước nhìn lên bục cao.

Phần trình bày phía nguyên đơn bắt đầu bằng giọng bà Phụng. Bà đứng dậy, tay cầm một tờ giấy kẻ ngang viết chi chít chữ, đọc rành rọt từng ngày, từng giờ của mười chín buổi tối tôi về nhà khi đèn ngõ đã lên từ lâu.

— Thưa hội đồng xét xử, tôi sang thăm cháu vào các buổi tối này, lần nào cũng chỉ thấy hai bà cháu lủi thủi ăn cơm với nhau, còn mẹ cháu thì biệt tăm tới tận chín, mười giờ đêm mới vác mặt về

. Bà Phụng đặt tờ giấy xuống bàn, quay sang nhìn tôi bằng ánh mắt sắc lạnh,

— Làm mẹ mà bỏ bê con cái như thế, thử hỏi có xứng đáng nuôi con không?

.

Vị luật sư bên anh Cương tiếp lời ngay sau đó. Ông ta giơ cao một xấp bản sao hồ sơ bảo hiểm của mẹ tôi, giọng vang khắp phòng xử:

— Thưa hội đồng xét xử, đây là bằng chứng cho thấy trong thời gian qua, bà Trần Thị Khuyên đã tự ý sử dụng thời gian và thiết bị của công ty để làm việc riêng cho người thân, dẫn đến việc bị tạm hoãn hợp đồng lao động không hưởng lương. Một người vừa mất nguồn thu nhập chính, vừa sao nhãng việc chăm sóc con cái như vậy, đề nghị hội đồng xem xét giao cháu Lê Minh Triều cho thân chủ tôi trực tiếp nuôi dưỡng

.

Vị chủ tọa nhìn xuống bàn tôi, giọng trầm hẳn xuống:

— Bị đơn Trần Thị Khuyên, chị giải thích thế nào về những buổi tối vắng nhà mà phía nguyên đơn vừa nêu? Trong những tối đó, cháu bé ở đâu?

.

Nỗi sợ lớn nhất của tôi rốt cuộc cũng ập tới. Tôi cúi đầu, mở khóa chiếc cặp da đặt dưới chân, bê lên mặt bàn chiếc hộp bánh quy thiếc hình chữ nhật đã tróc sơn ở bốn góc. Nắp hộp in hình mấy bông hồng đỏ thẫm ngày xưa, giờ bạc phếch và lấm tấm vết gỉ sắt. Tôi đặt hai ngón tay lên mép nắp, bật nhẹ một tiếng cách.

Bên trong là hai trăm sáu mươi tư tờ phiếu lương của mẹ tôi, xếp ngay ngắn từng xấp mỏng, giấy đã ngả màu vàng sậm, mép giấy mềm nhũn vì qua tay quá nhiều lần.

Nhìn cái nắp hộp tróc sơn ấy, sống mũi tôi bỗng cay xè. Tôi nhớ lại buổi sáng hôm mẹ tôi lôi cái hộp này từ ngăn dưới cùng của chiếc tủ gỗ đầu giường ra đặt lên chiếu. Dưới vệt nắng sớm hắt qua khe cửa sổ, bàn tay gân guốc của mẹ tôi run run vuốt từng tờ giấy mỏng dính, giọng khàn đặc bảo tôi rằng từ ngày đi làm công nhân may tới lúc nghỉ hưu, tháng nào mẹ cũng giữ lại tờ phiếu lương này, hai mươi hai năm tròn, không sót một tờ nào, vậy mà giờ người ta bảo mẹ không có tên trong sổ sách.

Tôi ngẩng lên nhìn hội đồng xét xử, cố giữ cho giọng mình không run:

— Thưa hội đồng, mười chín buổi tối đó tôi không đi chơi bời hay bỏ mặc con. Tôi ngồi ở quán nước của bà Hến đầu ngõ tra sổ bảo hiểm hộ mấy chục người cùng xưởng với mẹ tôi, rồi đi đưa đơn tận nhà từng người, vì ai cũng bị trừ tiền mà không vào sổ y như hai trăm sáu mươi tư tờ phiếu lương này của mẹ tôi, tờ nào cũng là căn cứ giải quyết chế độ hưu trí cho bà. Không mất một tờ nào cả

.

— Vậy trong suốt thời gian chị ngồi đếm giấy tờ ở quán nước đó, cháu bé ở đâu?

. Một vị hội thẩm nhân dân ngồi bên cạnh chủ tọa hỏi gặng, ánh mắt nhìn thẳng vào tôi.

Tôi khựng lại. Mọi lời lẽ chuẩn bị sẵn trong đầu bỗng chốc tan biến. Tôi đưa tay ấn mạnh nắp hộp thiếc xuống, nghe đánh cách một tiếng khô khốc. Tôi không muốn con mình phải bước lên bục kia, đứng giữa hai hàng người lớn đang soi mói từng cử chỉ của nó.

Nhưng quy định của tòa không cho phép tôi im lặng. Khi vị chủ tọa gọi tên Lê Minh Triều, thằng Tũn từ hàng ghế chờ lững thững bước lên đứng cạnh tôi. Thằng bé mặc chiếc áo trắng cũ đã sờn cổ, hai bàn tay nhỏ xíu nắm chặt lấy quai chiếc cặp sách đeo chéo trước ngực, xoắn đi xoắn lại như người ta bện thừng.

Vị chủ tọa chồm người qua mặt bục gỗ, giọng dịu hẳn:

— Cháu Triều này, bác hỏi thật nhé. Những buổi tối mẹ cháu đi làm về muộn mà bà nội cháu vừa kể, cháu ở nhà với bà ngoại hay cháu đi đâu?

.

Thằng Tũn ngước nhìn lên bục cao, rồi liếc nhanh sang phía bố và bà nội đang ngồi bên kia bàn. Nó nuốt nước bọt, giọng nhỏ nhưng rõ mồn một:

— Dạ thưa bác, những tối mẹ ngồi tra sổ ở quán nước bà Hến đầu ngõ thì cháu đi cùng mẹ ạ. Tối nào mẹ đi đưa giấy từng nhà thì cháu ở nhà với bà ngoại

.

Cả phòng xử lặng phắc, chỉ còn tiếng quạt trần quay đều trên đầu. Bà Phụng ngồi bên kia bàn khựng lại, bàn tay run run móc chiếc khăn tay vải xô trong túi áo ra, gấp làm tư rồi đặt lên đùi.

Vị chủ tọa hỏi tiếp:

— Ra quán nước bà Hến thì cháu làm gì ở đó?

.

— Cháu ngồi cạnh mẹ chép tên ạ

. Thằng Tũn vẫn xoắn chặt quai cặp, mắt liếc về phía chiếc hộp thiếc trên bàn tôi,

— Các bác đến nhờ mẹ tra sổ, mẹ đọc tên bác nào thì cháu chép tên bác ấy vào vở ô li cho mẹ. Chép xong bà Hến lại cho cháu một cái kẹo lạc để cháu ngồi làm bài tập

.

Ở hàng ghế cuối, bà Hến khẽ gật đầu theo từng câu thằng bé nói, đôi mắt già nua nheo lại đầy vẻ thương cảm.

Anh Cương ngồi bên kia bỗng nhổm người dậy, mặt đỏ bừng, hướng về phía thằng Tũn hỏi giật giọng:

— Con nói thật đi, có phải mẹ con dặn con nói thế không? Những tối đó con ở đâu?

.

— Anh Cương, đề nghị anh giữ trật tự, hội đồng đang hỏi cháu bé

. Vị chủ tọa gõ nhẹ chiếc búa gỗ xuống bàn.

Anh Cương ngồi phịch xuống ghế, lầm bầm lặp lại đúng câu mình vừa hỏi, hai hàm răng nghiến chặt. Vị chủ tọa quay sang tôi, nhìn chiếc hộp thiếc đóng kín nắp rồi lại nhìn sang thằng Tũn đang đứng nép bên hông mẹ. Ông ghi chép rất lâu vào cuốn sổ trước mặt, rồi ngẩng lên tuyên bố tạm nghỉ phiên tòa để hội đồng xem xét thêm các tình tiết mới, chưa tuyên án ngay trong buổi sáng hôm nay.

Bước ra khỏi cửa phòng xử, thằng Tũn không chạy nhảy như mọi ngày. Nó đi sát rạt bên cạnh tôi, bàn tay nhỏ xíu níu lấy vạt áo tôi, ngước lên nhìn tôi bằng đôi mắt mở to, đầy vẻ hoang mang của một đứa trẻ mười tuổi vừa hiểu ra rằng người ta đang tìm cách kéo nó ra khỏi mẹ.

---

Tối hôm đó, căn nhà nhỏ ở xóm Bãi Sau chìm trong tiếng dế kêu rả rích ngoài bờ rào.

Tôi ngồi bên chiếc bàn gỗ giữa nhà, trước mặt là cuốn sổ chi tiêu bọc bìa ni lông cũ kỹ và chiếc hộp bánh quy thiếc. Tôi lật từng trang sổ, cộng đi cộng lại mấy khoản tiền còn lại sau khi đã trừ tiền án phí, tiền sao chụp hồ sơ và tiền xe đi lại mấy buổi lên tòa. Chỉ còn hơn sáu triệu để hai mẹ con cầm cự qua những ngày tới, trong khi hợp đồng vẫn treo đó, chưa biết ngày nào tôi mới được gọi trở lại.

Bên cạnh cuốn sổ là chiếc hộp thiếc đựng đủ hai trăm sáu mươi tư tờ phiếu lương của mẹ tôi và tờ biên bản phiên xử sáng nay còn thơm mùi mực in. Chồng giấy tờ này có thể giúp mẹ tôi đòi lại quyền lợi sau hơn hai chục năm đứng máy, nhưng đặt lên bàn tòa, nó lại vô tình trở thành bằng chứng cho thấy tôi đã bỏ bê con suốt mười chín buổi tối. Giấy tờ cứu được quyển sổ của mẹ, nhưng chẳng tờ giấy nào nói hộ được rằng tôi vẫn luôn ở bên con, từng giờ từng phút.

Tiếng nước chảy róc rách ngoài bể mưa vừa dứt, mẹ tôi bước vào nhà, trên tay bưng rổ rau muống mới nhặt. Thằng Tũn đang ngồi ở bậc thềm cửa, thấy bà ngoại liền chạy lại ôm ngang lưng bà, giọng lí nhí:

— Bà ơi, sáng nay mẹ mang cái hộp đựng giấy của bà ra tòa, mở ra cho các bác ngồi trên cao xem đấy bà ạ

.

Mẹ tôi sững người, rổ rau trên tay suýt tuột xuống đất. Bà đặt vội rổ rau xuống góc phản, bước lại gần bàn gỗ.

Thằng Tũn vẫn đứng nép cạnh chân bà, ngước mặt lên hỏi nhỏ:

— Bà ơi, có phải bố đòi đưa con về ở với bố phải không bà? Con không muốn về bên nội đâu, con chỉ ở với mẹ thôi

.

Mẹ tôi không trả lời cháu ngay. Bà kéo vạt áo bộ đồ hoa mặc nhà lên lau đi lau lại hai bàn tay vốn đang khô ráo, ánh mắt dừng lại trên chiếc hộp thiếc đặt giữa bàn lâu hơn hẳn mọi lần. Những nếp nhăn nơi khóe mắt bà hằn sâu dưới ánh đèn vàng. Bà nhìn cái hộp, rồi lại nhìn sang tôi đang ngồi lặng thinh bên cuốn sổ chi tiêu.

Tôi cúi gằm nhìn xuống đôi bàn chân trần của mình trên nền gạch mát lạnh. Ngoài bậc thềm, thằng Tũn ngồi thụp xuống, lúi húi tháo ra rồi lại buộc vào dây chiếc giày vải đã buộc sẵn từ chiều.

Tôi cầm chiếc điện thoại đặt cạnh cuốn sổ, mở danh bạ, lướt ngón tay tới tên Ninh. Màn hình sáng lên dòng số quen thuộc. Tôi nhìn chằm chằm vào nút gọi màu xanh một lúc lâu, rồi khẽ thở dài, úp sấp chiếc điện thoại xuống mặt bàn.

Ngoài kia, gió đêm từ bãi sông thổi vào lồng lộng, mang theo hơi lạnh của một mùa sắp sang. Phiên tòa chưa ngã ngũ, quyền nuôi con vẫn còn treo đó, và tôi chợt nhận ra rằng, chặng đường phía trước để giữ thằng Tũn ở lại bên mình, tôi không thể cứ lầm lũi đi một mình như bấy lâu nay nữa.