Bản án và quyển sổ

— Đề nghị bà Phụng trả lời thẳng vào câu hỏi của hội đồng xét xử về điều kiện chăm sóc cháu hiện nay

. Vị chủ tọa ngắt lời, gõ nhẹ cán bút xuống mặt bàn.

Bà Phụng khựng lại, môi mím chặt, thôi không kể chuyện cũ nữa. Ngay lập tức, anh Cương ngồi bên cạnh nhổm người tới trước, mắt nhìn thẳng sang phía tôi, giọng gằn từng tiếng.

— Tôi chỉ hỏi cô một câu thôi: những tối cô chạy đôn chạy đáo đi kiện cáo suốt mấy tháng qua, ai là người đón thằng Tũn ở cổng trường?

Tôi hít sâu một hơi, đặt xấp tài liệu xuống bàn rồi mới trả lời, chậm rãi để từng chữ rõ ràng.

— Tôi đi làm và giải quyết việc giấy tờ, nhưng chưa một buổi chiều nào con tôi phải đứng đợi ở cổng trường quá mười phút. Mẹ tôi là người trực tiếp đưa đón cháu mỗi ngày

.

— Bà ngoại nó đã gần sáu mươi tuổi, sức khỏe đâu mà gánh vác thay mẹ?

Anh Cương vặn lại, tay bẻ khớp từng ngón nghe lách tách.

— Những tối cô về muộn, ai lo cho nó ăn, ai kèm nó học?

— Thưa hội đồng xét xử, xin mời đọc văn bản xác minh của ủy ban nhân dân phường

. Tôi hướng về phía bàn chủ tọa, giọng giữ nguyên nhịp đều.

Vị hội thẩm nhân dân mở tập hồ sơ dày, đọc to từng dòng xác nhận từ địa phương. Trong vòng sáu mươi ngày qua, cháu Lê Minh Triều không buổi nào phải đứng chờ ở cổng trường; người trực tiếp đưa đón là bà Trần Thị Cẩm, riêng những hôm bà ốm thì do chính mẹ cháu xin nghỉ buổi chiều về đón. Phía dưới văn bản có đầy đủ chữ ký xác nhận của giáo viên chủ nhiệm lớp và tổ trưởng tổ dân phố.

Không khí trong phòng xử lặng đi một nhịp. Chủ tọa cho gọi thằng Tũn lên, hỏi riêng cháu mấy câu. Thằng bé mười tuổi bước lên, hai bàn tay nhỏ bé xoắn chặt quai cặp thành một sợi thừng căng cứng.

— Cháu muốn ở với bố hay ở với mẹ?

Vị chủ tọa hạ giọng, nhìn thằng bé.

Thằng Tũn ngước lên, liếc nhanh qua dãy ghế có mẹ tôi đang ngồi rồi đáp, giọng còn hơi run nhưng rành rọt.

— Cháu muốn ở cái nhà có dây phơi áo xanh, vì bà cháu phơi áo ở đấy và chiều nào mẹ cháu cũng về đến đấy

.

Anh Cương ngồi cứng đờ trên ghế, bàn tay đang bẻ khớp dừng hẳn lại. Bà Phụng ngồi cạnh cũng cúi gằm mặt xuống nền gạch.

Hội đồng xét xử hội ý ít phút rồi trở ra, thông báo tạm dừng phiên tòa để xác minh thêm tài liệu và hẹn ngày tuyên án. Tôi bước ra khỏi phòng xử, lòng nhẹ đi được một nửa vì lời của mẹ và của con đã nằm gọn trong hồ sơ vụ án, nhưng bước chân vẫn nặng trĩu. Hạn nộp hồ sơ hưu của mẹ chỉ còn tính bằng ngày, mà quyển sổ bảo hiểm vẫn còn thiếu tháng.

---

Năm hôm sau, tôi cùng mẹ có mặt từ sớm trước quầy kính bộ phận một cửa bảo hiểm xã hội cơ sở Hòa Khê. Mùi giấy mới phả ra từ khe kính, lẫn tiếng máy in kim kêu rè rè phía sau. Tôi đặt bộ hồ sơ lên mặt bàn, ngón út vô thức vuốt dọc theo mép quầy inox lạnh ngắt.

Phía cuối hàng ghế chờ bằng inox, bà Dịu ngồi thu mình trong chiếc áo khoác mỏng, hai tay đặt trên đùi. Bà cũng đến đây để hỏi về quyển sổ bảo hiểm của chính mình.

— Bà Trần Thị Cẩm, sinh năm một nghìn chín trăm sáu mươi tám

. Anh Liêm ngồi sau lớp kính gọi tên, tay mở quyển sổ bìa xanh ra kiểm tra.

— Có tôi ạ

. Mẹ tôi bước tới sát quầy, hai tay đan vào nhau trước bụng.

Anh Liêm lật từng trang, mắt dò theo từng dòng quá trình đóng bảo hiểm. Đến đoạn ghi nhận của xưởng may Nương Phát, anh dừng lại rất lâu, ngón tay trỏ gõ nhẹ lên khoảng trống bị đứt quãng năm tháng. Tôi nín thở, chỉ sợ năm tháng bị bỏ trống ấy vẫn còn treo lơ lửng trên sổ của mẹ.

— Bà Nương chủ xưởng mới nộp bổ sung phần tiền truy đóng của bà Cẩm hôm kia rồi, hai trăm hai mươi triệu cả gốc lẫn lãi chậm đóng, chắc muốn được cơ quan chức năng tính là có thiện chí khắc phục hậu quả

. Anh Liêm vừa nói vừa lật tìm trong tập giấy tờ kẹp kèm theo hồ sơ. Anh rút ra bản sao biên bản buổi làm việc tại sân phường hôm trước, đối chiếu kỹ dòng xác nhận của người làm chứng.

— May là có lời xác nhận của bà Lã Thị Dịu đây khớp với bảng chấm công cũ, nên năm tháng này được khôi phục đầy đủ

.

Ở cuối hàng ghế inox, bà Dịu nghe nhắc tới năm tháng ấy thì khẽ giật mình. Bà quay lưng lại phía quầy kính, lúi húi cuộn sợi thước dây thợ may vẫn mang theo người vào cổ tay cho khỏi rơi.

Anh Liêm đóng dấu cộp một tiếng dứt khoát xuống trang cuối, rồi đọc to số biên nhận hai lần trước cả hàng ghế đang chờ.

— Xác nhận quá trình đóng bảo hiểm xã hội của bà Trần Thị Cẩm đủ hai trăm sáu mươi bốn tháng, tương đương hai mươi hai năm. Mời gia đình nhận lại sổ để hoàn tất thủ tục hưởng chế độ

.

Anh đẩy quyển sổ qua khe kính. Mẹ tôi run run đưa hai tay đón lấy, ôm chặt quyển sổ vào ngực như ôm một món đồ dễ vỡ. Từ con số chín năm còm cõi ban đầu, quyển sổ giờ đã tròn trịa hai mươi hai năm công tác.

Một bà cụ ngồi ở hàng ghế đầu nãy giờ vẫn dõi theo, thấy vậy liền chống gậy đứng dậy, nghiêng người nhìn quyển sổ trong tay mẹ tôi.

— Cô cho tôi mượn ngó nhờ một tí, xem cái sổ đủ năm người ta đóng dấu trông nó thế nào

. Bà cụ nói, giọng khàn đục.

Mẹ tôi đưa quyển sổ cho bà cụ xem. Ở phía cuối dãy ghế, bà Dịu vẫn ngồi im, ánh mắt lướt qua trang giấy có dòng xác nhận của chính mình. Chính nét mực ấy của bà đã giữ lại trọn vẹn năm tháng cho người đàn bà mà chưa đầy một năm trước bà từng thẳng tay đuổi khỏi mâm giỗ chồng mình.

Cầm quyển sổ đủ tháng trong tay bước ra khỏi cổng cơ quan bảo hiểm, tôi vẫn chưa thể thở phào. Ngày kia tòa mới tuyên án, và cuối tuần này thằng Tũn vẫn theo lịch về bên nhà nội.

---

Hai hôm sau, trời hửng nắng nhẹ trên bậc tam cấp tòa án. Phiên tuyên án diễn ra nhanh hơn tôi tưởng. Hội đồng xét xử tuyên giữ nguyên người trực tiếp nuôi dưỡng cháu Lê Minh Triều là tôi, anh Cương có quyền và nghĩa vụ thăm nom con theo lịch đã thỏa thuận.

Tôi vừa bước ra tới bậc thềm, anh Cương đã sải bước vượt lên đứng chắn ngang lối đi, mặt sầm lại.

— Lịch đón con cuối tuần cô vẫn giữ nguyên chứ?

Anh hỏi, giọng cộc lốc.

— Anh cứ đón cháu đúng giờ theo quyết định của tòa, tôi không cản

. Tôi đáp thẳng, ánh mắt không né tránh.

— Tôi hỏi lại lần nữa, cuối tuần này tôi qua đón thằng Tũn, cô có lấy lý do gì để khất không?

Anh Cương gằn giọng, hai vai căng cứng.

— Tôi nói một lần là đủ rồi, anh Cương

.

Bà Phụng đứng ngay cạnh, ánh mắt nhìn chằm chằm vào đứa cháu nội đang đứng nép bên hông tôi. Thằng Tũn đứng giữa bố và mẹ, hai tay nó buông thõng khỏi quai cặp, không còn xoắn chặt như hôm trước nữa. Bà Phụng thở hắt ra một tiếng, thò tay vào túi áo móc chiếc khăn tay vải xô ra gấp làm tư, rồi lặng lẽ quay người đi trước ra phía cổng tòa.

Tôi đứng nhìn theo bóng lưng hai mẹ con họ khuất dần sau cánh cổng sắt. Việc của mẹ con tôi tạm yên, nhưng danh sách ba mươi bảy người công nhân cũ ở xưởng Nương Phát vẫn còn nằm nguyên trong cặp hồ sơ.

— Xong việc nhà cậu rồi, đừng tự dồn mình vào góc nữa

. Ninh bước tới nắm nhẹ lấy cổ tay tôi, siết một cái.

Tuần sau, nắng chiều trải vàng ấm trên khoảng sân gạch đỏ xóm Bãi Sau. Gió từ bãi sông thổi lên mát rượi, làm mấy chiếc áo xanh trên dây phơi khẽ lay động. Tôi ngồi xuống chiếc ghế gỗ thấp ngoài hiên.

Mẹ tôi từ trong nhà bước ra, trên tay cầm tờ quyết định hưởng lương hưu mới nhận từ phường về. Mức lương hưu hằng tháng của mẹ được ký duyệt là ba triệu bốn trăm hai mươi nghìn đồng. Mẹ đặt quyển sổ bảo hiểm xuống bàn, kéo vạt áo nâu lau đi lau lại lòng bàn tay mình dù tay mẹ lúc ấy hoàn toàn khô ráo.

— Khuyên ơi...

Mẹ gọi khẽ, giọng hơi lạc đi.

— Có phải từ tháng này mẹ có lương hưu thật rồi không con?

— Thật rồi mẹ ạ. Tháng nào mẹ cũng ra phường lĩnh tận tay, không ai giữ của mẹ được nữa

. Tôi nhìn mẹ mỉm cười mà sống mũi cay xè.

Trên chiếc bàn gỗ đặt giữa hiên nhà, bản án của tòa nằm ngay ngắn cạnh tờ quyết định hưởng lương hưu và quyển sổ ghi đủ hai trăm sáu mươi bốn tháng. Bên cạnh xấp giấy tờ ấy là chiếc hộp thiếc cũ kỹ đã tróc sơn ở góc, bên trong vẫn còn xếp ngay ngắn những tấm phiếu lương còn lại sau khi đã nộp bản gốc kỳ lệch.

Tôi nhìn mẹ đang vuốt phẳng mép quyển sổ bìa xanh. Mẹ tôi cuối cùng cũng có được một con số lương hưu để dưỡng già, dù hai mươi hai năm cúi lưng bên bàn máy may thì chẳng bao giờ quay lại được nữa. Phần việc của gia đình tôi đã khép lại, nhưng ngoài kia, ba mươi bảy người bạn thợ của mẹ vẫn chưa một ai được ghi đủ tháng trên sổ. Và người đứng tên làm ra cái sự lệch sổ suốt bao năm qua, đến tận hôm nay vẫn đều đặn lĩnh bảy triệu tám trăm nghìn đồng tiền lương hưu mỗi tháng.