Trạm Truyện · truyện gốc · đọc 13 phút · 2.579 từ
Nắp hộp bánh quy thiếc bật ra, kêu khô khốc một tiếng, mẹ tôi đặt hai bàn tay lên miệng hộp, giữ một lúc như thể bên trong là thứ dễ vỡ.
Cái hộp thiếc tróc sơn ở bốn góc ấy mẹ lôi ra từ ngăn dưới cùng chiếc tủ gỗ đầu giường, lúc nắng mới hắt qua khe cửa sổ gian trong. Chiếu trải trên nền nhà cấp bốn xóm Bãi Sau đã ấm lên theo vệt nắng, nhưng mẹ tôi vẫn giữ khư khư từng xấp giấy, chỉ đưa ra từng tập một. Tập nào mẹ cũng phải đặt lên đùi, xòe lòng bàn tay vuốt đi vuốt lại cho thật phẳng phiu rồi mới đẩy sang phía tôi.
— Mẹ cứ để con đếm một thể, không rách đâu mà mẹ lo
. Tôi nói, hai đầu ngón tay chạm nhẹ vào mép tờ phiếu lương mỏng dính, không dám đưa lên miệng thấm nước bọt vì sợ nhòe mực.
— Mày cứ từ từ, giấy cũ nó giòn
. Mẹ tôi đáp, mắt không rời khỏi mấy đường nếp gấp.
Nhìn bàn tay gân guốc của mẹ miết trên mặt giấy nhàu nhĩ, lòng tôi chợt chùng xuống. Cứ đến kỳ lĩnh lương hàng tháng, dưới bóng đèn vàng vọt treo đầu giường, mẹ lại ngồi thu chân trên mép ván, tỉ mỉ vuốt phẳng từng tờ phiếu mỏng như tờ giấy quyến, gấp làm đôi cho ngay ngắn rồi thả vào lòng hộp thiếc này. Xong xuôi mẹ mới tắt đèn đi ngủ, hết năm này sang năm khác, kể cả những mùa đông gió bấc lùa qua khe vách lạnh cóng. Đối với mẹ, mớ giấy in mực xanh đỏ ấy là cả một đời đứng máy, là thứ duy nhất chứng minh mẹ từng làm ở cái xưởng ấy.
Bên cạnh tôi, màn hình điện thoại đặt trên mặt chiếu vẫn sáng, hiển thị bảng quá trình đóng bảo hiểm xã hội, trên đó trống trơn một quãng dài. Tôi đếm từng tờ phiếu, đặt cạnh từng dòng chữ trên màn hình, miệng lẩm nhẩm cộng dồn. Mấy cái thẻ bảo hiểm y tế cũ ép nhựa sờn mép lẫn trong hộp, tôi gạt sang một bên cho khỏi vướng. Đến quá trưa, rồi nắng ngả sang chiều, chồng phiếu cuối cùng cũng đếm xong, chia thành từng tệp buộc dây chun theo năm.
— Đủ hai trăm sáu mươi tư tờ, tròn hai mươi hai năm không thiếu một tháng nào mẹ ạ
. Tôi ngẩng lên nhìn mẹ.
— Tờ nào cũng in rõ dòng trừ tiền bảo hiểm, có chữ ký tay của cô Dịu với dấu đỏ của xưởng
.
Mẹ tôi gật đầu, vẻ mặt có phần nhẹ nhõm:
— Đấy, mẹ bảo mà, làm gì có chuyện thiếu
.
— Nhưng trên hệ thống chỉ ghi nhận có chín năm đầu
. Tôi đặt ngón tay lên tập phiếu dày cộp nằm tách biệt hẳn ra một bên.
— Từ tháng Chín mười ba năm trước cho tới tháng Tám năm nay, tròn một trăm năm mươi sáu tờ này, trên sổ không hề có một tháng nào được đóng
.
Bàn tay mẹ tôi khựng lại trên mặt chiếu. Mẹ đưa tay kéo tập phiếu một trăm năm mươi sáu tờ ấy về phía mình, ngón cái vê vê vào mép giấy.
— Chắc bên xưởng họ kẹt vốn, họ xin nộp gộp, nộp sau thôi con ạ. Chứ tháng nào cô Dịu chẳng trừ tiền của mẹ, bác Nương làm ăn uy tín, đời nào ăn chặn của thợ
.
— Nộp sau gì mà tận mười ba năm hả mẹ?
. Tôi hỏi lại, giọng khô khốc.
Mẹ tôi không đáp, cúi xuống nhặt một tờ giấy viết tay gấp làm tư nằm lọt dưới đáy hộp, nhanh tay nhét tọt vào túi áo cánh trước khi tôi kịp mở miệng hỏi đó là giấy gì. Thằng Tũn ngồi nãy giờ loay hoay xếp lại mấy tập phiếu theo từng năm, buộc dây chun cẩn thận, thấy bà ngoại để riêng tập giấy dày thì nhích lại gần, đặt bàn tay nhỏ xíu đè lên trên cho khỏi gió thổi bay.
Tôi tháo cặp kính cận xuống, kéo gấu áo len lau chậm rãi qua hai mặt kính rồi cúi xuống nhìn hai bàn chân trần của mình trên mặt chiếu. Không phải lỗi máy, cũng chẳng phải nhân viên nhập sót. Một trăm năm mươi sáu tháng tiền của mẹ đã bị trừ đủ trên giấy, mà chưa đồng nào vào đến quỹ bảo hiểm. Biết rõ ngọn ngành rồi, mà giờ không biết đòi ai, đòi bằng cách nào khi tờ giấy viết tay kia mẹ còn giấu kín trong túi áo.
---
Tối hôm đó, tôi mang theo tập phiếu đã photo nháp ra quán nước đầu ngõ gặp Ninh, cô bạn thân của tôi từ hồi còn đi học.
Nghe tôi kể đầu đuôi và bảo sáng mai sẽ cầm thẳng tập giấy sang phòng làm việc của bà Nương hỏi cho ra nhẽ, Ninh với tay nắm lấy cổ tay tôi.
— Khuyên bình tĩnh đã, sang đó bây giờ là dại
. Ninh nói, mắt nhìn thẳng vào tôi.
— Cậu vừa chìa tập phiếu ra, bà ta biết tỏng nhà cậu đang giữ bằng chứng, bà ta tẩu tán hay tìm cách đối phó ngay. Mà cậu sang nói miệng, xong việc cậu chẳng cầm về được lấy một tờ giấy nào làm tin cả
.
— Chứ chẳng lẽ cứ ngồi im nhìn mẹ tớ mất trắng mười ba năm đóng bảo hiểm à?
. Tôi gắt lên, cổ họng nghẹn lại.
— Không ngồi im, nhưng phải đi đường giấy tờ
. Ninh hạ giọng, vạch ra từng bước.
— Cậu viết một cái đơn đề nghị kiểm tra việc đóng bảo hiểm xã hội, mang toàn bộ hai trăm sáu mươi tư tờ phiếu đi photo công chứng làm hai bộ. Nộp một bộ kèm đơn lên cơ quan bảo hiểm, đòi bằng được cái giấy biên nhận có dấu đỏ mang về. Bản gốc thì cất kỹ ở nhà, tuyệt đối không đưa cho ai
.
Tôi im lặng, hai tay xếp lại tập phiếu photo trên mặt bàn nhựa đỏ cho thật bằng mép rồi mới nói, giọng chậm hẳn xuống:
— Làm đơn thế thì bao giờ mới xong? Mẹ tớ đang chờ lương hưu từng ngày
.
— Chậm nhưng chắc, có biên nhận là cơ quan nhà nước họ phải vào cuộc
. Ninh buông cổ tay tôi ra, gật đầu một cái rồi nói thêm.
— Mà này Khuyên, đơn phản ánh một xưởng trốn đóng thì ai cũng đứng tên gửi được. Nhưng một người bị trừ thì khó nói chuyện, nhiều người cùng bị trừ thì sức nặng nó khác hẳn. Cậu thử hỏi xem trong xưởng còn ai bị hụt sổ như bác Cẩm không, rủ họ cùng đứng tên
.
— Thôi Ninh ạ, chuyện nhà tớ để tớ tự lo
. Tôi lắc đầu ngay. Kéo thêm người khác vào lúc này, chẳng mấy chốc cả cái xóm Bãi Sau này sẽ xì xào bàn tán. Mẹ tôi cả đời sĩ diện, mang ơn bà Nương đã cho làm suốt hai mươi hai năm, giờ ầm ĩ lên thì mẹ tôi không còn mặt mũi nào nhìn hàng xóm.
Bà Hến bưng ấm chè ra rót vào hai cái chén sứ, đứng nán lại bên bàn nhìn tập giấy dày cộp trên mặt bàn nhựa một lúc, rồi lẳng lặng quay ra góc quán hạ thêm chồng ghế nhựa xuống cho khách mới tới. Ninh nhìn tôi một lúc rồi thôi, không khuyên thêm câu nào.
Đêm ấy đi bộ về ngõ, tôi đã gạt bỏ ý định sang gặp bà Nương. Tôi có một con đường rõ ràng để đi, chỉ vướng một nỗi: nếu mẹ tôi vẫn một mực bênh chủ xưởng và không chịu ký tên, thì lá đơn này sẽ đứng tên ai.
---
Gần hai tuần sau, tôi xin nghỉ làm buổi chiều, cầm bộ hồ sơ bước vào phòng tiếp nhận của bộ phận một cửa bảo hiểm xã hội cơ sở Hòa Khê.
Hôm trước tôi đã mang toàn bộ hai trăm sáu mươi tư tờ phiếu lương đi photo và chứng thực thành hai bộ dày cộp. Vì mẹ tôi vẫn nhất quyết lắc đầu không chịu đặt bút ký, tôi đành tự viết đơn đề nghị kiểm tra và ký tên mình vào mục người phản ánh.
Qua khe kính quầy giao dịch, anh Liêm, cán bộ tiếp nhận hồ sơ, cầm lá đơn lên đọc lướt qua dòng tên người đứng đơn rồi ngẩng mặt nhìn tôi, tay đã đặt hờ lên mép khe kính như chuẩn bị đẩy tập giấy trả lại.
— Người bị trừ tiền lương là bà Trần Thị Cẩm, sao không phải bà ấy ký đơn mà lại là chị?
. Anh Liêm hỏi, giọng đều đều nhưng dứt khoát.
Tim tôi thót lại, hai tay bấu chặt vào quai chiếc túi vải đang đeo trước ngực, nơi cất giữ bộ hồ sơ photo chứng thực thứ hai. Tôi cố giữ giọng bình tĩnh, nhắc lại rành rọt từng chữ như Ninh đã dặn:
— Thưa anh, mẹ em tuổi cao, lại đang bệnh nên không tiện đi lại. Em nộp đơn này dưới dạng phản ánh một đơn vị sử dụng lao động có dấu hiệu trốn đóng bảo hiểm cho người lao động, theo quy định thì công dân nào phát hiện cũng có quyền gửi đơn phản ánh ạ
.
Anh Liêm nhìn tôi vài giây, đầu bút bi trên tay anh gõ xuống mặt bàn mấy nhịp rồi dừng. Anh kéo tập hồ sơ vào phía trong, tháo kẹp sắt rồi bắt đầu đếm lại từng tệp phiếu lương, đối chiếu từng năm một. Chỉ có tiếng lật giấy sột soạt đều đều trong căn phòng máy lạnh. Lâu đến mức hàng ghế inox sau lưng tôi bắt đầu có tiếng người cựa mình, thở dài sốt ruột. Tôi đứng thẳng lưng, không dám nhúc nhích, chỉ sợ anh hỏi tới bản gốc hoặc bắt bẻ thêm một chi tiết nào đó.
Cuối cùng, anh Liêm cũng đếm xong tệp cuối cùng, gộp gọn lại rồi rút tờ mẫu biên nhận ra ghi chép. Anh đóng dấu, luồn tờ giấy qua khe kính cho tôi và đọc to số biên nhận hai lần:
— Hồ sơ của chị có mã số tiếp nhận là bốn không hai tám, tôi nhắc lại là bốn không hai tám. Thời hạn giải quyết theo quy định là bốn mươi lăm ngày làm việc, có kết quả cơ quan sẽ thông báo
.
Tôi nhận lấy tờ giấy biên nhận mỏng tang, gập cẩn thận kẹp vào sổ tay. Ngồi ở hàng ghế đầu sát lối đi, một người đàn ông mặc áo sơ mi sờn cổ nghển cổ nhìn theo tờ giấy trên tay tôi với vẻ tò mò. Tôi bước nhanh ra khỏi sảnh, trong tay đã có tờ giấy hẹn có số thứ tự đàng hoàng, mở đầu cho quãng chờ bốn mươi lăm ngày làm việc. Tôi chỉ không ngờ tin này ra khỏi cái sảnh ấy nhanh hơn tôi về đến nhà.
---
Tối cùng ngày, về tới gian nhà cấp bốn ở xóm Bãi Sau, tôi mở cánh tủ gỗ đầu giường, đặt chiếc hộp bánh quy thiếc đựng hai trăm sáu mươi tư tờ phiếu gốc vào ngăn trong cùng rồi khóa lại, rút chìa.
Mẹ tôi ngồi ở mép giường, thấy tôi cất kỹ hộp thiếc và cầm tờ giấy biên nhận bước lại gần thì ngước lên hỏi:
— Con đi đâu cả chiều nay thế?
.
— Con mang hồ sơ photo lên cơ quan bảo hiểm nộp đơn đề nghị họ kiểm tra lại quá trình đóng cho mẹ rồi
. Tôi đưa tờ biên nhận ra trước mặt mẹ.
— Có giấy hẹn đàng hoàng rồi mẹ ạ, mẹ cứ yên tâm
.
Mẹ tôi nhìn tờ giấy có dấu đỏ, mặt tái đi. Mẹ đứng phắt dậy, giọng gắt lên:
— Mày tự ý đi nộp đơn từ lúc nào thế hả Khuyên? Mày làm thế này khác nào vạch áo cho người xem lưng, người ta lại chửi nhà mình cái thứ ăn cháo đá bát, nhờ vả người ta bao nhiêu năm giờ quay ra kiện cáo
.
— Con không kiện ai cả, con chỉ nhờ cơ quan chức năng kiểm tra xem tiền của mẹ đi đâu thôi
. Tôi chưa kịp giải thích thêm thì chiếc điện thoại trên bàn sáng màn hình báo có tin nhắn tới.
Tôi mở máy, là tin nhắn của em Yên làm chung tổ may với mẹ tôi hồi trước. Dòng chữ ngắn ngủi hiện lên khiến ngón tay tôi khựng lại: chị Khuyên ơi, chiều nay bác Nương vừa gọi chị Chinh kế toán lên phòng riêng, hỏi gắt xem nhà cái Cẩm mấy hôm nay đi đâu, làm gì.
Tôi ngẩn người, đầu ngón út vô thức vuốt dọc theo mép chiếc tủ gỗ. Chưa đầy một phút sau, chiếc điện thoại cục gạch của mẹ tôi đặt trên đầu giường rung lên bần bật, báo có tin nhắn mới. Mẹ tôi cầm máy lên, nheo mắt nhìn màn hình rồi đưa sang cho tôi:
— Mắt mẹ mờ chữ nhỏ quá, con đọc xem ai nhắn gì giờ này
.
Tôi đón lấy máy, bấm mở hộp thư. Là số của bà Nương. Nội dung chỉ vỏn vẹn hai câu:
— Cái Cẩm dạo này rảnh rỗi quá nhỉ. Khoản tiền hỗ trợ hàng tháng bác cho mẹ con mày từ nay bác cắt, còn món nợ mười ba triệu hai trăm nghìn hồi xưa mày vay chữa bệnh cho chồng, trừ lương bao năm vẫn chưa hết, thì thu xếp trả gọn một lần trong tháng này cho bác
.
Tôi đứng lặng đi. Tờ biên nhận tôi vừa cầm về hồi chiều còn chưa kịp ấm chỗ trong túi, vậy mà tin tức đã bay thẳng tới tai bà Nương nhanh đến mức này.
— Ai nhắn thế con?
. Mẹ tôi hỏi, giọng có phần chột dạ.
— Dạ, bác Nương hỏi thăm sức khỏe mẹ thôi ạ
. Tôi nói dối, ngón tay cái bấm lần từng đốt ngón trỏ cho khỏi run.
Mẹ tôi chưa tin, đứng tần ngần nhìn cái tủ gỗ đã khóa, hai bàn tay kéo vạt áo cánh lau đi lau lại. Ngoài cửa buồng, thằng Tũn đi học thêm về đứng khựng lại từ lúc nào, hai tay xoắn chặt lấy quai chiếc cặp sách, mắt nhìn mẹ một cái rồi nhìn sang bà ngoại, không dám bước vào.
Tôi cất điện thoại vào túi, đầu óc bắt đầu cộng nhẩm số tiền dành dụm ít ỏi trong nhà. Hơn ba chục triệu đồng cất dưới đáy hòm, nếu trả gọn món nợ mười ba triệu hai trong tháng này, số tiền còn lại chẳng đáng là bao. Mẹ tôi vừa bị cắt khoản hỗ trợ hàng tháng, lương hưu thì chưa có, mà quãng chờ bốn mươi lăm ngày làm việc phía trước mới chỉ bắt đầu từ ngày hôm nay. Tôi không biết mình sẽ xoay xở thế nào để vừa trả hết nợ, vừa nuôi cả nhà đi trọn vẹn qua quãng thời gian đằng đẵng ấy.