Mười một tờ ủy nhiệm chi

. Tôi hạ giọng thật chậm, mắt nhìn thẳng xuống mũi giày của mình.

— Em chỉ muốn hiểu rõ cái câu chị nhắn bỏ dở hồi tháng Tám thôi. Hôm qua chị nhắn thêm một dòng, bảo sổ sách bên ngoài không khớp với tiền thực nộp, nghĩa là sao hả chị?

.

Chị Chinh khựng tay bấm máy. Tiếng lạch cạch tắt ngấm, để lại mùi vôi tường ẩm và tiếng quạt trần quay lạch xạch trên cao. Cách chỗ chúng tôi ngồi vài bước chân, một người đàn ông mặc áo sơ mi sờn cổ đang đứng trước bảng niêm yết lịch xét xử, thỉnh thoảng lại liếc xéo sang phía hai người đàn bà đang chụm đầu vào nhau. Chị Chinh thoáng thấy ánh nhìn ấy, bàn tay đang đặt trên đùi khẽ giật nhẹ, chị với tay rút một cây bút bi đỏ ra khỏi hộp nhựa rồi lại cắm phập xuống, mắt dõi theo từng cử động của người đàn ông kia cho đến khi ông ta quay lưng bước đi hướng khác.

— Tên chị nằm chình ình dưới mục người lập biểu trong toàn bộ đống hồ sơ đó

. Chị Chinh thở hắt ra một hơi dài.

— Người ta ký duyệt ở trên, nhưng nét chữ đầu tiên chạy trên mặt giấy là của chị. Em bảo chị không sợ sao được?

.

Chị không đợi tôi đáp, bàn tay trái thò vào chiếc túi vải tối màu đặt bên hông, lôi ra một tập giấy dày cộp bọc trong phong bì màu nâu. Chị cầm cả tập, gõ mạnh mép giấy xuống mặt ghế gỗ một tiếng cộp khô khốc rồi đẩy trượt sang phía tôi.

Cái tiếng gõ dứt khoát ấy bất chợt kéo tôi tuột ngược về những chiều cuối tháng cách đây mấy năm, cái dạo tôi hay chạy xe qua cổng xưởng may đón mẹ tan ca. Hồi đó, cứ tầm năm giờ chiều là chị Chinh lại ôm một xấp phiếu lương ngồi ngay chiếc bàn kê sát cửa phòng bà Nương để phát cho từng tổ. Tôi đứng nép bên rào sắt nhìn vào, thấy mẹ mình bước tới, hai tay khum khum đỡ lấy tờ giấy mỏng tang từ tay chị Chinh, cẩn thận gấp làm bốn rồi nhét gọn vào túi áo bảo hộ sờn bạc. Mắt mẹ lướt nhanh qua mấy dòng chữ in các khoản khấu trừ ở nửa dưới tờ phiếu, mẹ vẫn cười, còn quay sang dặn mấy bà cùng tổ nhớ giữ kỹ để cuối năm đối chiếu.

— Em cầm lấy mà xem đi, xem xong thì tự biết đường mà tính

. Giọng chị Chinh đưa tôi về lại cái hành lang đá hoa lạnh ngắt.

Tôi cầm lấy chiếc phong bì, rút tập giấy bên trong trải ngay lên đầu gối. Tôi rà mắt dò theo từng dòng chữ và từng ngày ký đóng dấu đỏ chót. Trên cùng là bản sao của mười một tờ ủy nhiệm chi mang tên xưởng, góc dưới đóng dấu xác nhận chuyển khoản của ngân hàng rõ mồn một. Tháng nào xưởng cũng trích tiền chuyển đi đều đặn không thiếu một kỳ, con số tổng cộng khớp với khoản tiền đã trừ trên phiếu lương của công nhân, nhưng danh sách đính kèm bên dưới lại là một tệp tên hoàn toàn khác.

Kẹp ngay sau tập ủy nhiệm chi là bốn tờ khai điều chỉnh lao động. Tôi lật từng trang, bàn tay khẽ siết chặt mép giấy khi nhìn thấy tờ khai báo tăng mức đóng cho Phạm Thị Nương và Phạm Thị Điệp được ký trong cùng một buổi chiều, nét bút bi xanh nghiêng nghiêng giống hệt nét chữ trên tờ khai báo giảm của mười chín công nhân khác ký cùng ngày hôm đó. Kẹp ở dưới cùng là bản chụp hai bản hợp đồng lao động, kê khai hai chị em bà Nương là công nhân may trực tiếp đứng máy của xưởng. Ở dòng đại diện người sử dụng lao động, chữ ký ngoằn ngoèo bên dưới lại mang tên chồng bà Nương, người đứng tên giám đốc trên giấy tờ của xưởng, dù đã nằm liệt nửa người suốt tám năm trời nay.

Tôi ngước lên, bắt gặp ánh mắt chị Chinh đang nhìn trân trối vào tập giấy trên đùi tôi. Chị biết chỗ giấy chị giấu bấy lâu giờ đã sang tay tôi. Không nói thêm một lời nào, chị Chinh thu chiếc máy tính cầm tay bỏ vào túi, đứng bật dậy rồi bước nhanh về phía dãy phòng tiếp nhận hồ sơ ở cuối hành lang, để lại tôi ngồi một mình với chồng chứng từ nặng trĩu trên đầu gối.

Chừng này giấy đã đủ để nói ra việc xưởng làm hay chưa.

---

Chiều hôm đó, nắng xiên qua khung cửa kính mờ của phòng làm việc tại trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh, hắt những vệt sáng dài lên chồng hồ sơ xếp cao trên bàn của Ninh.

Ninh đọc rất chậm, từng trang ủy nhiệm chi và tờ khai điều chỉnh lao động được nó lật qua kẽ tay không phát ra tiếng động. Gương mặt xương xương của nó không động gì, chỉ có cặp lông mày hơi nhíu lại mỗi khi đối chiếu ngày tháng ký giữa hai tập giấy. Đọc xong trang cuối cùng, Ninh đặt tập giấy xuống, gõ nhẹ đầu bút lên mặt kính bàn rồi ngước nhìn tôi.

— Cậu lấy đâu ra được đống này thế?

. Ninh hỏi, giọng tỉnh khô.

— Đây là chứng từ nộp tiền của ngân hàng. Nếu chỉ dựa vào một mình chồng phiếu lương của mẹ cậu với mấy bà trong xóm, có cãi đến sang năm cũng không bao giờ chạm tới được

.

— Có người trong xưởng đưa cho tớ

. Tôi đáp ngắn gọn, hai tay đan vào nhau đặt trên đùi.

— Cậu xem giúp tớ, chừng này giấy tờ đã đủ để viết đơn tố giác chưa?

.

Ninh không trả lời ngay. Nó kéo tập giấy lại gần, đặt bàn tay lên trên rồi nhìn thẳng vào mắt tôi:

— Đơn tố giác thì phải nộp trước ngày pháp nhân của xưởng chính thức chấm dứt. Nếu để họ hoàn tất thủ tục giải thể, đóng mã số thuế xong xuôi rồi mới nộp, lúc đó mọi chuyện lại rẽ sang một hướng khác, rắc rối hơn nhiều

.

Tôi gật đầu, nhẩm lại số tuần còn lại cho tới cái mốc xưởng bàn giao mặt bằng mà tôi đã ghi sau tờ lịch ở nhà.

— Nhưng cái khó không nằm ở đống chứng từ này

. Ninh nói tiếp, giọng trầm hẳn xuống.

— Một người bị hại đứng tên thì cơ quan chức năng người ta vẫn tiếp nhận hồ sơ bình thường. Nhưng ngay buổi làm việc đầu tiên, điều tra viên chắc chắn sẽ hỏi cậu một câu: bốn mươi người còn lại trong danh sách bị cắt giảm kia đâu?

.

Tôi im lặng. Câu hỏi này của Ninh, tôi đã lường trước từ lúc bước chân ra khỏi cổng tòa án sáng nay. Chuyện người đứng tên cùng mẹ tôi, Ninh đã nhắc đi nhắc lại từ cái tối đầu tiên ở quán bà Hến. Tôi cúi xuống cầm lại tập ủy nhiệm chi, thong thả xếp từng tờ cho thật bằng mép rồi mới ngước lên, đáp chậm rãi hơn lúc trước:

— Tớ biết chứ. Cậu sợ đơn lẻ loi thì lực mỏng, người ta dễ gạt sang chuyện tranh chấp dân sự thông thường

.

Ninh thở dài, rút một tập giấy nhớ màu vàng trên bàn, hí hoáy viết mấy con số điều luật lên đó rồi dán chặt vào góc màn hình máy tính. Nó vươn tay qua khoảng trống giữa bàn, nắm lấy cổ tay tôi siết nhẹ một cái rồi mới nói tiếp:

— Tớ sợ cậu lại lầm lũi đi một mình như dạo trước. Có chứng từ gốc đối chiếu rồi, cậu về gõ cửa thêm một lượt nữa xem sao. Chỉ cần thêm một hoặc hai người chịu ký tên vào đơn thôi, sức nặng của lá đơn này sẽ khác hẳn

.

Bàn tay Ninh giữ cổ tay tôi lại thêm vài giây. Nó biết tôi cứng đầu, nhưng nó cũng biết tôi không còn đường lùi. Tôi rút tay về, cất tập giấy vào cặp, gật đầu nhận lời sẽ đi gõ cửa thêm một lượt nữa ngay khi trời tối.

Chẳng biết lượt này có ai chịu mở cửa nói chuyện với tôi quá ba câu hay không.

---

Hai tối sau, ngọn đèn vàng vọt ngoài hiên hắt ánh sáng nhờ nhờ xuống khoảnh sân gạch đỏ nhà tôi, nơi mẹ tôi đang đứng lặng bên chiếc bàn gỗ cũ.

Trước lúc tôi dắt xe ra ngõ, mẹ đứng nhìn không rời tờ ủy nhiệm chi có con dấu đỏ của xưởng mà tôi vừa trải ra cho mẹ xem. Mẹ không biết đọc hết những thuật ngữ kế toán rắc rối in trên đó, nhưng cái tên của mẹ nằm trong danh sách bị gạch bỏ và con số tiền chuyển đi mỗi tháng thì mẹ nhận ra ngay. Ngón cái mẹ cứ vê mãi vào đầu ngón trỏ, rồi mẹ lặng lẽ kéo vạt áo cánh nâu lên, lau đi lau lại lòng bàn tay.

— Đây là giấy tờ chính tay xưởng họ lập rồi đem ra ngân hàng nộp tiền đấy mẹ ạ

. Tôi nói khẽ, tay thu gọn tập giấy bỏ vào chiếc phong bì nâu.

— Mẹ cứ ở nhà nghỉ ngơi, con đi qua mấy nhà trong xóm xem có ai chịu đứng tên cùng mẹ không

.

Mẹ chỉ khẽ gật đầu, đôi mắt đục mờ nhìn theo bóng tôi dắt xe qua cổng.

Tôi kẹp chặt chiếc phong bì sát nách, men theo những con ngõ nhỏ quanh co của xóm Bãi Sau. Gió đêm thổi lùa qua các khe tường ẩm mốc, mang theo mùi cống rãnh lẫn mùi dầu máy của xóm thợ. Tôi lần lượt gõ cửa sáu ngôi nhà quen thuộc trong xóm, rồi chạy xe vòng ra tận hai dãy nhà trọ lụp xụp nằm khuất sau lưng xưởng. Chỗ nào đèn cũng tắt sớm, hoặc có mở cửa thì người ta cũng chỉ đứng nép sau cánh cổng sắt, lắc đầu bảo chuyện qua rồi, giờ chẳng ai muốn dính dáng đến kiện tụng lôi thôi nữa.

Căn phòng trọ cuối dãy của em Yên vẫn hắt ánh đèn tuýp trắng lờ mờ qua khe cửa sổ. Tôi gõ nhẹ ba tiếng lên cánh cửa tôn. Mất một lúc lâu, tiếng chốt cửa mới lạch cạch mở ra một khe hẹp vừa đủ lọt nửa khuôn mặt. Vừa nhận ra tôi, em Yên vội vàng đưa tay kéo chiếc khẩu trang vải lên che kín sống mũi, ánh mắt láo liên nhìn dọc hành lang vắng ngắt.

— Em Yên ơi, chị có thêm giấy tờ chứng minh xưởng rút tiền bảo hiểm của mình rồi...

. Tôi chưa kịp dứt câu, em Yên đã lắc đầu nguầy nguậy, giọng nghèn nghẹt sau lớp vải khẩu trang:

— Chị Khuyên về đi, em đã ký giấy bên kia rồi, giờ em không dính dáng gì nữa đâu

.

Cánh cửa tôn khép sập lại ngay trước mũi tôi, tiếng chốt khóa cài vào nghe khô khốc. Tôi đứng lặng vài giây trước cánh cửa im ỉm, kẹp lại chiếc phong bì cho chặt hơn dưới cánh tay rồi quay xe hướng về nhà bà Dịu ở đầu xóm.

Bà Dịu không đóng cửa. Bà ngồi ngay chiếc ghế đẩu ngoài hiên, dưới ánh đèn đường vàng đục, tay thoăn thoắt cuộn sợi thước dây mềm vào cổ tay. Thấy bóng tôi dựng xe ngoài cổng, bà chẳng buồn ngước lên, giọng cộc lốc:

— Cô Khuyên lại đi vận động đấy à? Tôi nói thật, cô về đi cho tôi nhờ. Tổ cắt bên này người ta vẫn giữ việc cho tôi làm nốt đến hết tháng Mười, tôi còn phải kiếm miếng cơm qua ngày, không theo cô đi kiện cáo được đâu

.

Sợi thước dây quấn chặt lấy cổ tay gầy guộc của bà Dịu hết vòng này đến vòng khác, siết đến khi hằn cả vệt đỏ. Tôi không nói thêm câu nào, khẽ gật đầu chào rồi dắt xe đi thẳng ra đầu ngõ.

Quán nước của bà Hến vẫn sáng đèn, nhưng khách khứa đã vãn gần hết, chỉ còn mấy người thợ vừa tan ca ngồi uống nước chè xanh ở hai bộ bàn ghế nhựa góc trong. Thấy tôi bước vào, bà Hến đang ngồi bên bếp than vội vàng kéo chiếc ấm tích còn đang bốc khói nghi ngút nhét sâu vào trong chiếc giỏ cói ủ ấm, dù nước bên trong vừa mới sôi sùng sục. Ánh mắt bà liếc nhanh về phía hai bộ ghế đầy thợ tan ca đang quay lưng lại, rồi mới quay sang nhìn tôi với vẻ dè chừng. Tôi hiểu, bà sợ mất mấy bàn khách quen.

Tôi chọn một chiếc bàn nhựa màu đỏ nằm khuất hẳn ở góc ngoài cùng, sát mép rãnh nước, quay lưng lại với đám đông bên trong. Tôi đặt lên đó chiếc phong bì đựng bản sao mười một tờ ủy nhiệm chi, bốn tờ khai điều chỉnh lao động, tờ giấy ủy quyền có chữ ký của mẹ và chiếc hộp thiếc đựng đủ hai trăm sáu mươi tư phiếu lương cũ.

Màn hình điện thoại sáng lên giữa khoảng tối mờ mờ của góc quán. Tôi mở ứng dụng ghi chú, ngón út vô thức vuốt đi vuốt lại dọc mép bàn nhựa trầy xước, rồi bắt đầu gõ từng dòng cho bản nháp đơn tố giác. Ở mục người tố giác, tôi gõ tên mình. Xuống đến mục người bị hại, tôi khựng lại một nhịp, rồi gõ nắn nót từng chữ cái tên mẹ tôi. Chỉ một cái tên duy nhất. Tôi tự nhủ, dù có một mình, việc này tôi cũng phải làm cho trọn vẹn.

Ngoài kia, đám thợ tan ca lục tục đứng dậy trả tiền nước rồi lặng lẽ dắt xe đi ngang qua sau lưng tôi, không một ai ngoái đầu nhìn lại. Giấy tờ thì đã đủ. Chỉ chỗ người bị hại là vẫn một cái tên.