Trạm Truyện · truyện gốc · đọc 16 phút · 3.268 từ
Tiếng nắp phích bật khẽ rồi dòng nước sôi rót vào cái ấm tích ủ trong giỏ cói nghe ro ro, hơi nước bốc lên làm mờ cả cặp kính lão bà Hến đang đeo. Tôi ngồi ở cái bàn nhựa đỏ sát mép vỉa hè đầu ngõ vào xóm Bãi Sau, trước mặt là chồng giấy nháp gập tư và chiếc điện thoại màn hình đã nứt toả chân chim ở góc dưới. Mới hai tuần sau hôm tôi một mình lên nộp đơn, mà cứ chiều tan ca, lúc thợ xưởng Nương Phát lũ lượt dắt xe từ ngoài đường lớn rẽ vào ngõ, cái bàn nhựa này lại thành chỗ dừng chân.
Ban đầu chỉ có hai ba người tò mò ghé lại uống chén nước chè xanh rồi hỏi thăm tình hình mẹ tôi, tiện thể nhờ tôi mở ứng dụng bảo hiểm xã hội trên điện thoại xem hộ sổ sách thế nào. Qua mấy hôm, người này rỉ tai người kia, chiều nay đã thành một đám người đứng lố nhố quanh bàn, người vẫn còn đeo tạp dề vải, người kẹp chiếc cặp lồng nhôm dưới nách. Thằng Tũn đi học về, ngồi ghé trên chiếc ghế đẩu cạnh tôi, nắn nót chép tên từng người vào quyển vở ô li theo lời tôi đọc.
Em Yên dắt đứa con nhỏ lếch thếch đi tới, tay rút sẵn tấm căn cước công dân đặt lên mặt bàn nhựa.
— Chị Khuyên bấm hộ em cái, mấy hôm nay nghe các chị trong tổ xì xào mà em ruột gan cứ nóng như lửa đốt
.
Tôi cầm căn cước của Yên, gõ từng con số vào ô tra cứu. Mạng chiều ở đầu ngõ hơi chậm, vòng tròn nhỏ xoay mấy lượt mới hiện ra bảng quá trình đóng. Tôi nhìn cột thời gian trên màn hình, ngón tay đang giữ mép điện thoại bỗng khựng lại. Con số tháng đóng thực tế hụt đi mấy chục tháng so với quãng thời gian Yên vẫn kể với tôi là em vào xưởng may từ hồi chưa lấy chồng. Tôi xoay màn hình về phía Yên.
Yên cúi xuống nhìn, đôi mắt mở trừng trừng, môi mấp máy nhưng không thành tiếng. Đứa con nhỏ của Yên đang ngồi bệt dưới chân, ngoan ngoãn nghịch mấy viên sỏi bên rãnh nước, thế mà Yên bỗng cúi gập người, bế xốc thằng bé lên ngang hông, ôm ghì vào ngực chặt đến mức thằng bé giãy lên một tiếng.
— Sao lại thế này hả chị, tháng nào lĩnh lương kế toán cũng trừ tiền bảo hiểm của em đủ cả mà
. Giọng Yên run bần bật, tay vẫn giữ chặt lấy con.
Tôi chưa kịp trả lời thì một tiếng phanh xe đạp kít lên chói tai ngay sát mép bàn. Bà Dịu chống chân xuống đất, chiếc thước dây vải màu vàng còn vắt vẻo trên cổ, hai tay bà chống ngang hông, mắt quét một lượt qua đám thợ đang đứng quanh bàn rồi dừng lại trên mặt tôi.
— Con Khuyên, mày làm cái trò gì ở đầu ngõ thế này
. Bà Dịu gắt lên, giọng oang oang át cả tiếng xe cộ ngoài đường lớn.
— Mẹ mày nghỉ việc rồi thì thôi, sao mày cứ ngồi đây bới móc chuyện xưởng làm gì cho anh em hoang mang. Xưởng này nuôi sống cả cái xóm Bãi Sau này bao nhiêu năm nay, ăn ở phải có trước có sau chứ
.
Mấy người thợ đang cầm sẵn căn cước trên tay bỗng rụt cả lại, người thì nhét vội vào túi áo, người lấm lét nhìn bà Dịu rồi nhìn sang tôi. Mấy bà bán rau ngồi ở góc chợ tạm bên kia đường cũng ngó cổ sang, chụm đầu vào nhau. Tôi thấy hai bên thái dương mình nóng ran. Điều tôi sợ nhất không phải là lời bà Dịu mắng, mà là ánh mắt dè chừng của những người xung quanh, sợ họ coi tôi là đứa rảnh rỗi đi bới chuyện của xưởng để rồi mẹ tôi mang tiếng ăn cháo đá bát.
Tôi lặng im một lúc, hai tay gom chồng giấy nháp trên bàn, vỗ nhẹ các mép cho thẳng thớm rồi mới ngẩng lên nhìn bà Dịu, giọng chậm hẳn lại.
— Cháu chỉ tra hộ khi mọi người nhờ thôi cô ạ. Ai muốn biết tiền lương hàng tháng của mình trừ đi đâu thì tự xem trên điện thoại, cháu không thêm bớt được con số nào
.
Bà Dịu hừ một tiếng, định nói thêm nhưng bà Hến đã bưng khay nước chè đặt đánh cạch xuống bàn, rút cái ấm tích khỏi giỏ cói rót thêm một chén đầy. Nhìn cái giỏ cói ủ ấm sờn quai của bà Hến, tự nhiên tôi nhớ tới những buổi trưa nắng gắt hồi tôi mới học cấp hai. Hồi đó, trưa nào mẹ tôi cũng cùng tổ may ngồi bệt dưới bóng cây xà cừ trước cổng xưởng, mở những chiếc cặp lồng nhôm méo mó ra ăn cơm chung. Bữa nào nhà tôi chỉ có rau muống luộc với mấy con cá khô, bà Dịu ngồi cạnh lại gắp sang bát mẹ tôi miếng trứng rán hay mấy miếng thịt kho tàu, bảo mẹ tôi ăn lấy sức mà đạp máy cho kịp hàng xuất. Hồi ấy, cả tổ coi nhau như chị em ruột thịt trong nhà.
Bà Dịu đứng trân trân nhìn cái màn hình điện thoại trên tay Yên, rồi nhìn sang vẻ mặt tái mét của mấy người đứng cạnh. Môi bà mím chặt lại, mấy nếp nhăn ở đuôi mắt xô vào nhau. Một lúc lâu, bà Dịu thò tay vào túi áo cánh, rút ra tấm căn cước đã sờn góc, ném nhẹ xuống mặt bàn nhựa.
— Đâu, mày bấm thử cái của cô xem nào, cô làm ở đấy từ ngày mới dựng xưởng, xem có thiếu lấy một ngày không
.
Tôi cầm căn cước của bà Dịu lên, nhập mã số. Sáu bảy người đứng quanh bàn tự nhiên nín thở, không ai bảo ai đều nhích lại gần hơn một bước. Màn hình hiện ra. Tôi nhìn cột tổng thời gian đóng, rồi đưa mắt nhìn lên mặt bà Dịu. Con số trên đó cũng hụt đi cả trăm tháng, mốc dừng y hệt sổ của mẹ tôi.
Tôi không nói gì, chỉ đặt chiếc điện thoại nằm ngửa trên mặt bàn nhựa đỏ. Bà Dịu cúi xuống nhìn. Cái lưng bà hơi khom lại, bàn tay vừa rút căn cước ra từ từ buông thõng xuống bên sườn. Trước mặt sáu bảy người thợ cùng tổ, bà Dịu im bặt, không một lời thanh minh hay gắt gỏng nào thoát ra nữa. Bà đứng chết lặng mất mấy nhịp thở, rồi lẳng lặng cầm lại tấm căn cước, tháo chiếc thước dây trên cổ cuộn tròn vào cổ tay, dắt xe đạp lầm lũi đi thẳng vào trong ngõ.
Không ai dám nói một câu nào sau lưng bà. Mãi tới khi bóng bà Dịu khuất hẳn sau khúc cua đầu xóm, mấy người thợ đứng xem mới bắt đầu lúi húi thò tay vào túi, rút căn cước của mình ra đưa về phía tôi. Tôi cầm từng tấm thẻ trên tay mà lòng nặng trĩu, tự hỏi trong cái xưởng hơn bốn chục con người kia, còn bao nhiêu người nữa cũng đang bị hụt sổ như thế.
---
Mười ngày sau buổi đầu tiên ấy, chiều cuối cùng tôi ngồi ở bàn nhựa đỏ quán bà Hến, trời sầm tối nhanh hơn mọi bận. Danh sách trong quyển vở của thằng Tũn đã kín gần hết hai trang giấy, nhưng vẫn còn vài người ở tổ cắt và tổ là chưa ghé. Tôi muốn tra cho hết những người còn lại và chụp đủ vào máy, trước khi mọi người sợ mà không dám ghé quán nữa.
Ngoài mép vỉa hè, ông Thiện đứng dựa bên chiếc xe đạp cũ, cách cái bàn nhựa của tôi chừng ba bốn bước chân, nhất quyết không chịu lại gần. Ông rút cái giẻ lau dính vết dầu máy từ túi quần ra, cứ thế lau đi lau lại hai bàn tay đã rửa sạch từ lúc tan ca.
— Chú làm cho hết tháng này rồi cũng xin nghỉ về quê với bà nhà chú thôi Khuyên ạ
. Ông Thiện nói vọng vào, mắt nhìn ra ngoài đường lớn chứ không nhìn tôi.
— Già rồi, sức đâu mà theo kiện tụng với đơn từ, chú không dính vào mấy chuyện này đâu
.
Tôi chưa kịp mở lời khuyên thì Yên từ trong ngõ đi ra, thấy ông Thiện đứng đó liền bước tới, nói nhỏ mấy câu gì đó. Ông Thiện lắc đầu một cái, nhưng rồi tay vẫn ngập ngừng thò vào túi áo ngực, rút tấm căn cước đưa cho Yên. Yên cầm sang đặt lên bàn cho tôi. Tôi vừa bấm xong dãy số thì màn hình hiện lên khoảng trống mấy năm trời không có dữ liệu đóng. Tôi ngẩng lên định gọi, ông Thiện đã dắt xe quay đầu, đạp vội về phía cuối xóm, không ngồi lại xem con số của chính mình ra sao.
Đến khi người thợ cuối cùng rời đi, tôi mở thư mục lưu trữ trên điện thoại ra kiểm tra lại một lượt. Hết mười ngày, trong máy tôi đã có đủ ảnh chụp quá trình đóng bảo hiểm của bốn mươi mốt người trong xưởng Nương Phát, kèm theo bốn mươi mốt dòng tin mọi người tự nhờ tôi tra hộ. Tôi lướt ngón tay qua từng tấm ảnh, sống lưng bỗng lạnh toát. Tất cả bốn mươi mốt người, không trừ một ai, đều bị hụt tháng đóng, và lạ lùng hơn cả là mốc thời gian dừng đóng của họ lại trùng khít với nhau đến từng tháng.
Yên ngồi bên cạnh tôi, thò tay vào chiếc ví giả da cũ kỹ, rút ra một tấm thẻ bảo hiểm y tế còn mới nguyên của năm nay, giơ lên trước ánh đèn vàng vọt của quán bà Hến. Mặt Yên ngơ ra, giọng đầy vẻ không hiểu nổi.
— Chị Khuyên nhìn xem, thẻ bảo hiểm y tế năm nào xưởng cũng phát tận tay cho bọn em đi khám bệnh, sao trên điện thoại lại báo là dừng đóng từ mấy năm trước được nhỉ. Vô lý thế
.
Tôi cầm tấm thẻ y tế trên tay Yên, nhìn dòng chữ in ngày cấp vẫn còn sắc nét mà trong đầu rối như tơ vò. Bốn mươi mốt con người ở cái xưởng này giờ đều đã biết họ chung một cảnh ngộ. Ngay lúc đó, điện thoại tôi để trên bàn rung lên một hồi dài, tên Ninh hiện sáng trên màn hình. Tôi bấm nghe, đầu dây bên kia giọng Ninh vang lên.
— Khuyên à, tớ nghe bên xóm Bãi Sau bảo cậu tra ra hết sổ của cả xưởng rồi đúng không. Đây là lúc tốt nhất để in mẫu đơn cho từng người cùng đứng tên đấy. Cậu gom chữ ký ngay đi, có tập thể đứng ra thì bên bảo hiểm xã hội họ mới giải quyết nhanh
.
Tôi nhìn sang Yên đang ngơ ngác cất lại chiếc thẻ y tế vào ví, rồi nhìn vào cái ngõ tối om trước mặt. Nếu bây giờ tôi in đơn và rủ cả bốn mươi người cùng ký, câu chuyện sẽ phình to ra, tuột hẳn khỏi tay tôi. Hơn nữa, tôi sợ nhiều người trong xưởng ký tên chỉ vì nể mẹ con tôi, đến khi xưởng gây khó dễ hay cắt việc, họ mất miếng cơm manh áo lại quay ra oán trách mẹ tôi.
Tôi ấn ngón cái vào từng đốt ngón trỏ cho tay đỡ run.
— Để tớ làm hồ sơ của mẹ tớ cho xong đã Ninh ạ. Mọi người còn phải đi làm kiếm cơm, tớ không muốn kéo cả xưởng vào lúc này
.
Đầu dây bên kia im lặng mất mấy giây, chỉ nghe tiếng Ninh thở ra một hơi rất khẽ trước khi cúp máy. Tôi cất điện thoại vào túi, ngước nhìn lên khoảng trời chập tối trên nóc xưởng Nương Phát phía đầu đường. Chuyện sổ sách hụt tháng giờ không còn là bí mật của riêng nhà tôi nữa, cả xưởng đã biết hết rồi, không biết tới đây bà Nương sẽ tính nước cờ gì.
---
Gần nửa tháng sau chiều cuối cùng ấy, một chiều gió heo may bắt đầu thổi lạnh qua đầu ngõ xóm Bãi Sau, bà Nương tự mình tìm tới quán nước bà Hến.
Tôi vừa đón mẹ từ trạm y tế phường về, hai mẹ con còn chưa kịp bước qua bậc cửa ngõ thì đã thấy chiếc xe tay ga bóng loáng của bà Nương dựng ngay trước quán. Bà Nương ngồi ở chính cái bàn nhựa đỏ mọi khi tôi vẫn ngồi, trên người mặc bộ đồ lụa màu gụ phẳng phiu, cổ đeo sợi dây chuyền vàng sáng loáng. Thấy mẹ con tôi, bà Nương không đứng dậy, chỉ hất nhẹ cằm về phía bà Hến đang lúi húi sau quầy.
— Bà Hến rót cho tôi hai chén nước chè đặc, loại mới hãm trong ấm tích ấy nhé
.
Bà Hến vội vàng bưng ấm tích ra, nhưng có lẽ vì thấy bà Nương đích thân tới tận cái ngõ nghèo này nên tay bà hơi luống cuống, rót nước tràn cả ra chiếc đĩa sứ lót dưới đáy chén. Nước nóng chảy loang ra một vệt trên mặt bàn, bà Hến đứng nguyên tại chỗ, cái ấm tích vẫn cầm khư khư trên tay, không dám nhúc nhích. Bà Nương khẽ nhíu mày, đợi cho bớt nóng rồi mới lấy mu bàn tay gạt vệt nước ấy xuống mép bàn rồi chỉ sang hai chiếc ghế trống đối diện.
— Cái Cẩm ngồi xuống đây, cả cháu Khuyên nữa. Bác xuống tận đây là để nói chuyện tình nghĩa với hai mẹ con
.
Mẹ tôi khép nép ngồi xuống mép ghế, hai bàn tay đặt lên đầu gối. Tôi ngồi sát bên cạnh mẹ, tay giữ chặt quai chiếc túi vải đeo chéo đặt trên đùi. Trong đó là cọc tiền tôi đã đếm riêng ra từ khoản dành dụm dưới đáy hòm, để sẵn từ cái tối biết tin bà Nương đánh tiếng đòi nốt món nợ cũ. Cũng tối ấy, mẹ mới chịu lấy ra tờ giấy gấp tư mẹ nhét vội vào túi áo hôm đếm phiếu. Đấy là mảnh giấy mẹ tự chép lại món vay để nhớ mà trả. Rồi mẹ kể cho tôi nghe tờ giấy vay bác Nương còn giữ đề ngày mười bốn tháng Chín, cái năm bố tôi mổ.
Bà Nương nhìn mẹ tôi, giọng bỗng chùng xuống, ngọt nhạt và thong thả.
— Cẩm này, em làm với bác từ ngày xưởng mới có vài cái máy khâu, tình nghĩa chị em bao nhiêu năm nay chẳng lẽ lại dứt bỏ vì mấy tờ giấy vô tri. Em cứ bảo con nó rút cái đơn trên bảo hiểm xã hội ấy về đi. Bác cho em hẳn ba mươi triệu, gọi là tiền xưởng hỗ trợ tuổi già cho em dưỡng bệnh, còn món nợ cũ hồi chồng em đi mổ, bác xóa luôn cho, không tính toán một đồng nào hết
.
Mẹ tôi cúi gằm mặt nhìn xuống mặt bàn nhựa đỏ loang lổ vệt nước chè. Tôi thấy hai đầu ngón tay cái của mẹ bắt đầu vê vào nhau liên hồi, đốt ngón tay trắng bệch ra. Ba mươi triệu đồng lại còn được xóa nợ, với một người đàn bà cả đời chỉ biết cắm mặt bên bàn máy khâu như mẹ tôi, đó là một khoản tiền quá lớn. Mẹ khẽ mấp máy môi, hai vai nhổm lên một chút như sắp gật đầu đồng ý.
Tim tôi thắt lại. Nếu mẹ cầm số tiền ấy rồi ký giấy rút đơn, toàn bộ công sức mấy tuần nay sẽ đổ sông đổ bể, và cái quyền đòi lại công bằng cho những năm tháng lao động của mẹ sẽ tuột khỏi tay tôi mãi mãi. Không đợi mẹ kịp mở miệng, tôi kéo khóa chiếc túi vải trên đùi, lấy ra một xấp tiền buộc dây chun ngay ngắn, đặt thẳng xuống giữa mặt bàn nhựa.
— Cháu cảm ơn bác đã có lòng, nhưng chuyện hồ sơ của mẹ cháu thì cháu vẫn để cơ quan chức năng người ta làm việc cho rõ ràng
. Tôi nhìn thẳng vào mắt bà Nương, giữ cho giọng mình thật đều.
— Còn hôm nay, cháu xin phép trả dứt điểm cho bác mười ba triệu hai trăm nghìn tiền mẹ cháu vay hồi bố cháu đi mổ. Cháu trả đủ một lần, và xin bác trả lại cho nhà cháu tờ giấy biên nhận viết tay đề ngày mười bốn tháng Chín của mười ba năm trước
.
Không khí quanh cái bàn nhựa đỏ bỗng đặc quánh lại. Bà Nương sững người mất một nhịp, ánh mắt sắc lẻm từ xấp tiền trên bàn liếc xéo lên mặt tôi. Không nói một lời, bà Nương thò tay kéo xấp tiền về phía mình, ngón tay đeo nhẫn vàng lật đếm từng tờ một, chậm rãi và kỹ lưỡng. Đếm xong đủ số, bà mở chiếc ví cầm tay, rút ra một tờ giấy kẻ ngang đã ngả màu vàng ố, gấp làm tư, đẩy trượt qua mặt bàn về phía tôi.
— Được, cháu giỏi lắm
. Bà Nương cất giọng lạnh tanh, mắt đã quay ra ngoài đường.
— Cô cứ việc theo đuổi cái hồ sơ của cô đi, xưởng này cũng có đầy đủ sổ sách của xưởng
.
Nói xong, bà Nương đứng phắt dậy, bước thẳng ra chiếc xe tay ga dựng ngoài lề đường, máy xe rồ lên một hồi rồi lao đi mất hút.
Tôi cầm tờ giấy biên nhận viết tay lên, kiểm tra lại nét chữ ký của mẹ tôi ở góc dưới rồi gấp gọn, kẹp chung với tập tài liệu trong túi. Mẹ tôi ngồi bên cạnh, thở phào một hơi thật dài, hai bàn tay thôi không còn vê vào nhau nữa. Tôi tiễn mẹ vào trong ngõ rồi đứng lại một mình nơi đầu ngõ xóm Bãi Sau lúc trời đã chập tối hẳn.
Trong túi vải bên hông tôi lúc này có tờ giấy vay nợ đã được trả xong, có dữ liệu đóng bảo hiểm của bốn mươi mốt con người, và có cả tờ giấy biên nhận hồ sơ của bảo hiểm xã hội cơ sở Hòa Khê. Mẹ tôi hết nợ rồi, từ nay sẽ không còn sợi dây nào trói buộc được tay mẹ nữa, và tôi vẫn tin chỉ cần một mình tôi đi tiếp con đường này là đủ. Nhưng khi gió chiều thổi lạnh qua gáy, câu nói của bà Nương lúc dắt xe ra lại vang lên trong đầu tôi: xưởng này cũng có đầy đủ sổ sách của xưởng. Hạn bốn mươi lăm ngày làm việc sắp hết mà phía cơ quan vẫn chưa có hồi âm, còn phía xưởng lại khẳng định họ có sổ sách riêng, không biết tới đây kết luận kiểm tra sẽ ngả về bên nào.