Cái bát úp ở đầu bàn

.

Nói xong, ông lại buông đũa, ngửa cổ nhìn ra cổng sắt.

Cơm nước xong xuôi, ông Tám đứng dậy bưng bát cơm đầy khi nãy đổ ngược vào nồi gang, đậy vung lại. Tôi lặng lẽ gom mâm bát mang ra giếng. Rửa sạch bọt xà phòng, tráng qua hai lượt nước giếng trong vắt, tôi đem chiếc bát sứt ấy úp lại chỗ cũ ở đầu bàn, miệng bát vừa vặn che khuất vết mực tím loang lổ trên mặt gỗ. Không biết ông dọn cái bát ấy là để đợi thằng bé năm nào trốn học đi câu, hay đợi cái đứa đã biệt tích ngót chục năm trời.

---

Tối hôm ấy, gió ngoài vườn chuối thổi vào hiên mang theo mùi bùn non ngai ngái. Ông Tám ngồi trên chiếc ghế nhựa đỏ, hai tay loay hoay xoay cái núm đài radio đã quấn chặt băng dính đen quanh thân. Tiếng rè rè rẹt rẹt vang lên giữa đêm vắng.

Thấy tôi bê ấm nước vối ra, ông ngẩng phắt đầu lên, mắt chong chong nhìn thẳng vào mặt tôi:

— Thằng Minh hôm nay đi đâu mà giờ chưa về?

.

Tim tôi thắt lại một nhịp. Tôi đặt ấm nước xuống sàn gạch, ngón tay trỏ gõ hai nhịp lên cạnh ghế nhựa rồi dừng hẳn. Nếu kể chuyện nó đã lớn, chuyện nó bươn chải xứ người, chắc chắn ông sẽ nổi cơn lôi đình rồi đuổi tôi ra khỏi cửa ngay trong đêm.

Tôi nhìn xuống khoảng sân tối om, hạ giọng:

— Hôm nay thầy giáo chọn nó đi thi hát trên huyện bác ạ. Đường xa quá, xe cộ lại hiếm nên thầy giữ nó ngủ lại nhà thầy một đêm, mai mới về

.

— Thi hát à?

. Ông Tám hỏi dồn, cái núm radio trên tay ngừng xoay.

— Nó hát bài gì?

.

— Bài chú bộ đội đi trong rừng ấy bác

. Tôi bịa bừa một cái tên.

— Chiều nay xe khách trên huyện đông người quá, chạy chậm rì rì, mãi tối mịt mới tới nơi

.

Ông Tám gật đầu từng cái một, rất chậm. Khóe miệng nhăn nheo của ông khẽ giật giật rồi nở một nụ cười lẩm cẩm. Ông cúi xuống, thò tay dời đôi dép tổ ong dưới đất, xoay mũi dép hướng thẳng ra phía cổng sắt, rồi lầm lũi chống gối đứng dậy đi vào nhà trong.

Đêm đầu tiên trôi qua êm thấm bằng một lời nói dối vụng về. Nhưng tôi biết, từ tối mai, tôi sẽ phải nhớ từng chi tiết để chắp nối cho vừa vặn câu chuyện này.

---

Sáng hôm sau, nắng vừa rọi tới mép sân xi măng nứt nẻ thì có tiếng lạch cạch của xe máy ngoài cổng. Hạnh bước vào, tay xách chiếc túi y tế màu xanh sẫm quen thuộc. Hạnh là con gái dì Tư quán nước đầu xóm, kém tôi hai tuổi, giờ làm y sĩ ở trạm y tế xã, sáng nào cũng sang đo huyết áp cho cha tôi. Chị ngồi xuống mép giường quấn băng đo huyết áp vào bắp tay ông Tám, nhưng ánh mắt chị cứ chốc chốc lại liếc về phía tôi đang lúi húi quét mạng nhện ở góc nhà.

Bóp bóng cao su xong, Hạnh ghi chép mấy dòng vào sổ rồi xách túi đi thẳng ra sân. Chị đứng đợi ở chỗ gốc cây ổi, hai mắt đỏ hoe. Tôi ngập ngừng bước ra, chưa kịp mở miệng thì chị đã gọi giật:

— Anh Minh!

.

Tôi giật bắn mình, liếc vội vào hiên nhà, hạ giọng khẩn thiết:

— Nhỏ tiếng thôi Hạnh, anh xin em đấy

.

Hạnh cắn chặt môi, nước mắt rơm rớm:

— Mấy năm nay em tìm anh mãi mà không được. Sao anh về mà lại làm cái trò này?

.

Từ trong nhà, tiếng ông Tám vọng ra:

— Cô Hạnh đo xong chưa, vào uống chén nước vối đã rồi hẵng đi!

.

— Cháu xong rồi bác ơi, cháu đi ngay đây ạ

. Hạnh cất giọng đáp vào trong, rồi quay lại nhìn trừng trừng vào tôi, giọng gằn từng tiếng.

— Được rồi, em không nói cho bác biết. Nhưng với một điều kiện: anh phải ở lại đây, lần này không được bỏ đi nữa. Anh mà đi mất tăm lần nữa là em nói hết đấy

.

Tôi gật đầu lia lịa. Bóng Hạnh dắt xe ra khỏi cổng khuất dần sau rặng tre, để lại trong tôi một nỗi hoang mang đặc quánh. Chị đã tìm tôi bằng cách nào giữa cái đất này suốt ngần ấy năm trời?

---

Đến đêm thứ tư, sau khi dọn xong mâm cơm, tôi lại ngồi đối diện với ông Tám bên bàn gỗ. Ánh đèn tuýp mờ mờ rọi xuống vết sứt của chiếc bát úp.

— Thằng bé thi hát xong rồi, hôm nay nó về bằng xe của trường bác ạ

. Tôi vừa rót nước vừa kể, giọng cố tỏ ra bình thản.

Bàn tay đang cầm cái radio của ông Tám khựng lại. Ông ngẩng lên, nhìn thẳng vào mắt tôi, giọng lạnh tanh:

— Hôm trước chú bảo cái xe trường nó hỏng máy rồi cơ mà?

.

Sống lưng tôi lạnh toát. Tôi quên mất mẩu chuyện vụn vặt mình vừa thêm vào hai hôm trước. Ngón tay trỏ tôi lại gõ hai nhịp xuống mặt bàn, mắt dán chặt vào cái bát úp ở đầu bàn để giữ bình tĩnh:

— Dạ, xe trường sửa xong chạy được nửa đường lại hỏng tiếp bác ạ. Thằng bé phải đứng chờ ở ngã ba rồi xin đi nhờ xe khách của huyện mới về được tới đầu làng

.

Ông Tám nhìn tôi chằm chằm một lúc lâu, rồi lặp lại câu tôi vừa nói, giọng chậm hơn nửa nhịp:

— Đi nhờ xe khách à

...

Ông gật đầu, ngón tay lại xoay xoay núm radio tìm đài. Đợi ông vào giường nằm, tôi vội vã lấy mẩu giấy báo cũ và chiếc bút bi cắn dở trong ba lô, ghi vội từng tình tiết: xe trường hỏng ở ngã ba, đi nhờ xe khách, về lúc chập tối. Tôi gấp nhỏ mảnh giấy, giắt cẩn thận vào túi áo ngực. Nếu ông già lẫn này còn nhớ dai hơn cả một người tỉnh táo, thì chỉ cần một chi tiết lệch đi, toàn bộ bức màn sẽ rách toạc.

---

Chiều mấy hôm sau, tôi đi chợ xóm mua được bao gạo năm cân, ít cá khô với mấy vỉ thuốc huyết áp cho ông Tám. Vừa bước tới cổng sắt han rỉ, một bóng người cao lớn đã đứng sừng sững chắn ngang lối đi. Bác Bảy, anh trai của cha tôi, mặt hầm hầm, tay chống nạnh nhìn tôi từ đầu đến chân.

— Mày ở đâu chui ra đây? Ai cho mày ở cái nhà này?

. Bác Bảy quát lớn, ngón tay trỏ chọc thẳng vào túi cá khô trên tay tôi.

— Tiền đâu ra mà mua sắm đống này? Có phải mày dỗ ngon dỗ ngọt để bòn rút tiền của thằng Tám không?

.

Cơn tức nghẹn ứ lên tận cổ họng, nhưng nhìn gương mặt quen thuộc đầy nếp nhăn ấy, tôi chỉ biết nuốt ngược vào trong. Bác Bảy mà nhìn kỹ mặt tôi thêm vài giây nữa thì mọi chuyện coi như xong. Tôi cúi gầm mặt, hạ giọng thật thấp:

— Cháu là người làm thuê, người ta thuê cháu về đây nấu cơm dọn dẹp cho bác Tám thôi ạ

.

— Người làm thuê cái nỗi gì! Nhà này làm gì có tiền thuê người!

. Bác Bảy xỉa ngón tay thẳng ra ngoài ngõ.

— Cái ngữ ăn nhờ ở đậu, tao còn lạ gì. Mày liệu hồn đấy!

.

Bác hầm hầm quay lưng bỏ đi về phía quán nước chè đầu ngõ. Tôi đứng chôn chân bên cánh cổng sắt, tay siết chặt quai bao gạo. Đêm đó, dưới ánh đèn le lói, tôi lấy thêm một tờ giấy học trò, cẩn thận chép lại từng khoản từ hôm về đến nay: gạo một trăm tám mươi nghìn, cá khô với mắm một trăm hai mươi nghìn, thuốc huyết áp một trăm năm mươi nghìn, dầu với pin năm mươi nghìn, vừa tròn năm trăm nghìn, đồng nào cũng từ túi tôi; rồi kẹp chung vào túi áo cùng mảnh giấy ghi lời nói dối.

---

Sáng hôm sau, tiếng giày da nện cồm cộp trên bậc thềm xi măng làm tôi giật mình. Ông Chiến, trưởng xóm Trại, tay cắp cuốn sổ bìa da màu đen bước vào hiên. Ngay sau lưng ông là bác Bảy, mặt mày vênh váo, đầu gật gù theo từng bước đi của ông cán bộ.

— Anh là người tạm trú ở đây đúng không?

. Ông Chiến mở phắt cuốn sổ tay, giọng đều đều đọc to.

— Theo quy định, công dân ở nơi khác đến lưu trú quá ba ngày phải xuất trình giấy tờ tùy thân và có người đứng ra bảo đảm ký tên vào đây

.

Bác Bảy đứng sau lưng bồi thêm một câu:

— Đấy, mày đưa giấy tờ ra xem mày là đứa nào!

.

Cái căn cước công dân của tôi đang nằm im lìm trong đáy ba lô, trên đó ghi rõ họ tên Trần Văn Minh, con trai của ông Trần Văn Tám. Nếu đưa ra bây giờ, ông Chiến sẽ biết, bác Bảy sẽ biết. Bác Bảy sẽ rêu rao khắp làng, rồi cha tôi sẽ lại nổi điên khóa trái cửa, và chiếc bát úp ở đầu bàn sẽ vĩnh viễn bị ném ra ngoài đường.

Tôi bấm chặt mười đầu ngón tay vào lòng bàn tay đến mức đau nhói, cúi đầu nói:

— Dạ báo cáo bác, giấy tờ cháu để quên ở chỗ làm cũ chưa kịp lấy về. Bác cho cháu khất mấy hôm, cháu nhờ người gửi về rồi mang ra ủy ban nộp ngay ạ

.

Ông Tám từ trong nhà lật đật bước ra, ngơ ngác nhìn ông Chiến rồi lại nhìn sang bác Bảy:

— Có chuyện gì thế các chú?

.

Không ai buồn trả lời ông. Ông Tám bối rối nhìn quanh, rồi lại lầm lũi cúi xuống mép hiên, thò tay dời đôi dép tổ ong cho hai mũi dép quay thẳng tắp ra phía cổng ngõ.

Ông Chiến liếc nhìn tôi một cái đầy nghi ngại, cầm bút gạch một nét dài vào cuốn sổ:

— Được rồi, tôi cho anh bảy ngày, hết ngày hai sáu là hạn chót. Không có giấy tờ thì mời anh rời khỏi địa bàn

.

Nói xong, ông Chiến gấp sổ quay lưng đi thẳng, bác Bảy cũng lững thững bám theo sau, vừa đi vừa nói với sang quán nước chè đầu ngõ. Tôi đứng chôn chân bên bậc thềm, nhìn theo bóng hai người khuất dần. Quay đầu nhìn vào gian nhà khách mờ tối, chiếc bát sứt vẫn nằm úp lặng lẽ ở góc bàn gỗ, như một dấu tích duy nhất chứng minh tôi từng tồn tại trong căn nhà này.