Ông đứng ngoài cổng mà nói

Ra giêng, xưởng nhận lại được vài đơn nhỏ. Chủ yếu là sửa bàn ghế cũ hoặc đóng thêm tủ bát cho mấy nhà trong ngõ. Tiền công không nhiều nhưng cũng đủ giữ cho lò lửa trong bếp nhà tôi không tắt hẳn. Đơn sáu mươi bộ bàn ghế của ông Tô Kiến Nghiệp vẫn còn đóng dở, hẹn giao đợt đầu sau rằm tháng hai. Tôi vẫn ra làm mỗi ngày, tay cưa tay bào đều như trước Tết. Chỉ có điều xưởng vắng tiếng người ghé qua hỏi thăm hơn hẳn mọi năm, và cái then cửa vẫn kêu ken két như mọi năm, chưa ai rảnh tay tra thêm dầu. Tôi định bụng để ra giêng xong xuôi mấy đơn gấp rồi tháo bản lề ra xem, nhưng ngày nào cũng có việc chen ngang, rốt cuộc chưa động tay tới. Mấy hôm đầu năm tôi còn dọn lại đống mùn cưa chất cao trong góc sân từ hồi trước Tết, quét dọn lại chỗ để đồ nghề cho gọn. Làm việc gì cũng chậm hơn thường lệ vì tay chân còn ngại cử động sau mấy ngày nghỉ.

Vào một buổi sáng, tôi đang đục dở một cái ngăn kéo thì nghe tiếng ông Ôn Kiến Hoa gọi ngoài cổng. Giọng ông lớn, đủ để mấy nhà hai bên nghe thấy. Ông không bước vào sân, đứng hẳn ngoài cổng, hai tay chắp sau lưng, nói vọng vào: - Cậu Phó ra đây tôi hỏi cho rõ. Mười hai vạn nhà cậu hứa hôm ăn hỏi, cậu định để đó tới bao giờ? Tôi đặt cái đục xuống bàn, lau tay vào vạt áo, ra đứng ở ngưỡng cửa xưởng, không bước hẳn ra ngoài.

Ông Ôn nhắc lại nguyên văn, giọng đanh từng chữ: - Hôm ăn hỏi mùng tám tháng hai, nhà bên ấy hứa mười hai vạn, có người ngồi nghe đàng hoàng, bà cả gật đầu rồi. Tôi đáp, giọng giữ đều: - Bố cháu mất tháng sáu ba năm trước, còn cái câu bác nhắc là nói ở hôm mùng tám tháng hai, hôm đó cháu không có mặt ở bàn ăn hỏi. Ông Ôn khoát tay một cái: - Tôi không cần biết ai có mặt hay không có mặt. Tôi chỉ cần biết bên nhà cậu đã có người gật đầu hôm đó. Tôi hỏi lại ông một câu, rằng ai gật đầu thì bác phải hỏi đúng người đó chứ sao lại hỏi cháu. Ông không đáp thẳng, chỉ lặp lại đúng câu vừa nói, giọng còn gằn hơn trước.

Mấy nhà hàng xóm ngõ Trúc Loan đã ra đứng ở cửa nhìn sang. Có người còn bế cả đứa nhỏ ra xem. Có bà cụ ngồi ngay bậc cửa nhà đối diện chống tay lên gối nhìn sang không chớp mắt, tay vẫn cầm dở cái rổ rau đang nhặt, thỉnh thoảng nhặt một cọng bỏ vào rổ mà mắt không rời khỏi chỗ tôi với ông Ôn đứng. Tôi mời ông vào sân cho đỡ đứng ngoài đường, đẩy cánh cửa xưởng cho rộng thêm. Then cửa kêu ken két, tôi phải đẩy hai lần cánh gỗ mới bật ra hẳn. Ông Ôn nhìn vào trong sân một cái rồi lắc đầu, đứng nguyên chỗ cũ ngoài cổng, không vào, bảo đứng đây nói cho xong chuyện, khỏi cần vào nhà ai làm gì.

Ông nói tiếp, giọng hạ xuống một bậc nhưng vẫn rõ từng chữ: - Tôi nói cho cậu biết trước, mùng tám tháng hai này tròn ba năm cái ngày ấy. Hôm đó tôi lại sang, đòi trước mặt ai cũng được, không riêng gì cậu. Tôi không đáp lại câu đó, chỉ đứng yên nhìn ông. Trong bụng nhẩm tính còn mười ngày nữa là tới ngày ông vừa nhắc. Ông quay người bước đi, dáng đi thẳng, không ngoái lại. Mấy người hàng xóm đứng nhìn theo ông một lúc rồi mới tản ra vào nhà mình, có người còn thì thầm với nhau vài câu tôi không nghe rõ.

Tôi đứng lại ở ngưỡng cửa một lúc lâu, nhìn con ngõ đã vắng người trở lại. Mặt trời lên cao dần chiếu thẳng vào khoảng sân trước xưởng, hơi ấm dần lên trên nền gạch tôi vẫn đứng. Tôi quay vào trong lấy cuốn sổ chi ra khỏi ngăn kéo bàn làm việc của bố tôi, ngồi xuống ghế, đặt sổ lên bàn trước mặt. Đây là lần đầu tiên kể từ ngày tôi bắt đầu ghi, tôi giở lại từ trang đầu tiên đọc liền một mạch, không phải để ghi thêm dòng nào, chỉ để xem lại hai mươi bốn tháng ấy đã đi qua như thế nào trên giấy.

Từng dòng chữ ghi ngày tháng, số tiền, món việc, chỗ mực đậm chỗ mực nhạt tuỳ hôm tôi ghi vội hay ghi kỹ, tôi lật qua từng trang. Có trang chỉ ghi một dòng, có trang ghi kín cả hai mặt giấy. Có trang tôi ghi cả chuyện mua dầu tra bản lề, có trang chỉ ghi vài chữ về một bữa cơm tôi ăn cùng nhà họ Ôn. Đọc lại phải nhìn kỹ nét gạch dưới mấy con số mới chắc đó đúng là tay mình viết. Tôi ngồi đọc tới lúc ánh nắng chiếu qua khe cửa dịch hẳn sang phía bên kia bàn, đọc xong gấp sổ lại, đặt lên bàn chứ không cất vào ngăn kéo ngay như mọi lần.

Tôi ngồi thêm một lúc, tay đặt lên bìa sổ. Nghĩ tới cái ngày mùng tám tháng hai ông Ôn vừa nhắc, nghĩ tới việc còn mười ngày nữa mới tới ngày đó, nghĩ tới việc mình chưa từng lật lại cuốn sổ này để tìm một ngày cụ thể nào, chỉ toàn ghi thêm chứ chưa từng đọc lại lần nào trước hôm nay. Tôi lật lại đúng trang ghi tháng hai năm bố tôi mổ, thấy mấy dòng chữ mình viết vội, nét bút run hơn những trang khác. Chắc là hôm đó tay tôi cũng run vì lo cho ông trong viện. Tôi đọc đi đọc lại mấy dòng ấy hai ba lượt, cố nhớ lại cảm giác ngồi ở hành lang bệnh viện huyện hôm đó, nhưng chỉ nhớ được mỗi việc ngồi chờ rất lâu chứ không nhớ nổi mình đã ghi sổ vào lúc nào trong ngày hôm ấy.

Tôi đứng dậy pha cho mình một ấm trà, rót ra chén, ngồi uống một mình trong xưởng vắng. Tiếng nước sôi trong ấm reo nhẹ rồi tắt hẳn khi tôi rót hết. Ngoài sân, mấy tấm ván đóng dở của đơn ông Tô vẫn xếp gọn một góc, chờ tôi ra làm tiếp khi trời bớt lạnh hơn. Tôi uống hết chén trà, đứng dậy ra sân, cầm cái bào lên định làm tiếp phần gỗ còn dở, bào đi bào lại một đường mấy lần mới thấy thẳng. Trời về chiều lạnh hơn hẳn buổi sáng, tôi khoác thêm cái áo bông cũ treo sau cửa, tiếp tục làm tới lúc trời nhá nhem tối mới dừng tay, xếp gọn đồ nghề vào đúng chỗ, kiểm lại khoá cổng hai lần cho chắc trước khi vào trong nghỉ.