Bàn ngoài năm thứ ba

Sáng hai mươi tư tháng chạp, tôi buộc bộ ghế gỗ mới đóng cho bà cô cả lên xe ba gác của xưởng. Bộ bà đặt từ đầu tháng để thay bộ cũ đã long hết mộng. Tôi chở sang nhà bà cách xưởng chừng ba con phố. Trời còn lạnh, sương chưa tan hết trên mái ngói mấy nhà đầu ngõ. Hơi thở tôi phả ra thành một vệt trắng mờ mỗi lần thở mạnh. Tôi đạp chậm cho ghế khỏi va vào nhau. Dây buộc tôi thắt hai vòng ở mỗi chân ghế theo đúng cách bố tôi vẫn dạy hồi tôi mới học nghề. Lỏng quá thì ghế dịch, chặt quá thì trầy sơn. Phải vừa đủ tay mới yên tâm chở xa.

Dọc đường, mấy nhà đã bày hàng Tết ra trước cửa, chậu quất, cành đào, mấy chồng câu đối đỏ với dãy đèn lồng treo sẵn chờ mắc lên hiên. Có người quen nhìn thấy tôi kéo xe ghế đi ngang, gật đầu chào một cái rồi thôi, không dừng lại hỏi han như mấy hôm chưa xảy ra chuyện cưới xin. Tôi cũng không buồn dừng lại giải thích với ai, cứ kéo xe đi thẳng. Tâm trí còn để cả ở chỗ chồng ván phủ bạt bên nhà họ Ôn mà tôi chưa dám nghĩ tới lúc này.

Bà cô cả ngồi ở hiên. Trước mặt bà là cuốn tộc phả mở sẵn cùng một tờ giấy kẻ ô. Bà đang vẽ sơ đồ bàn cơm tất niên ba mươi chạp, mỗi ô ghi một tên bằng bút chì, xoá đi viết lại vài chỗ cho vừa ý. Tôi khiêng ghế vào đặt cạnh bàn ăn trong nhà, thử ngồi lên một cái xem có kêu không, rồi đứng lại chờ bà xem qua đồ mới đóng. Bà đứng dậy, đi vòng quanh mấy cái ghế. Tay vuốt dọc theo lưng ghế, gật gù khen nước gỗ lên màu đều, hỏi tôi lấy gỗ ở đâu ra mà thớ đẹp thế trong lúc xưởng đang bận đủ thứ chuyện. Tôi đáp lấy từ chỗ gỗ dư của mấy đơn cũ, tận dụng chứ không mua thêm.

Bà gấp cuốn tộc phả lại, đặt tay lên đó một lúc rồi chậm rãi nói: - Năm nay con vẫn ngồi bàn ngoài, a Trạm ạ. Lệ họ mình chỉ xếp bàn trong cho người đã có tên vợ ghi vào đây.

Bà gõ hai ngón tay lên bìa cuốn sổ, giọng bà đều đều: - Con chưa cưới, cái đám vừa rồi không tính, nên phần con vẫn ở ngoài hiên với đám con cháu chưa lập gia đình. Năm nay là năm thứ ba liền rồi đấy.

Tôi đáp vâng, không hỏi thêm, ngồi xuống bậc thềm cạnh bà một lúc. Nhìn ra khoảng sân trước nhà bà nắng đã lên cao hơn hồi tôi mới tới. Bà không nhắc gì tới buổi sảnh tiệc khách sạn Thanh Khê, cũng không hỏi tôi còn nghĩ ngợi gì về chuyện đó không, chỉ cúi xuống viết tiếp vào sơ đồ bàn giỗ. Bà hỏi xưởng còn giữ được mấy đơn cho qua Tết. Tôi đáp: - Còn mỗi đơn ông Tô đang đóng dở, mấy đơn nhỏ khách quen huỷ sạch từ đầu tuần rồi.

Bà gật đầu, cầm bút chì viết thêm một tên vào ô bàn ngoài của sơ đồ. Tôi liếc thấy đó là tên tôi, nét chữ bà viết nhỏ, đều, giống hệt cách bà viết mọi năm trước.

Tôi về tới xưởng gần trưa thì thấy ông Tô Kiến Nghiệp dựng xe đạp ngay trước cổng, tay cầm cuốn sổ giao hàng cuộn tròn. Ông đi thẳng vào sân, không đợi tôi mời, đi một vòng quanh chỗ để sáu mươi bộ bàn ghế đóng dở, cúi xuống gõ tay vào mấy cái chân bàn đã ráp xong, đếm số bộ còn thiếu mặt bàn, miệng lẩm nhẩm con số.

— Cứ cái đà này thì rằm tháng hai giao đợt một chắc kịp.

Ông vừa đếm vừa nói, không quay lại nhìn tôi. Ông đứng thẳng lên, phủi tay vào quần rồi mới hỏi câu khác, giọng thản nhiên: - Cậu Trạm, chuyện cô Ôn bên kia có người khác từ trước, ngoài chợ người ta đồn vậy, có đúng không?

Tôi đáp đúng, không thêm bớt gì. Ông gật đầu một cái, không hỏi thêm câu nào về chuyện đó nữa, quay sang xem tiếp mấy tấm mặt bàn xếp chồng ở góc sân. Tay ông lật từng tấm lên soi đường vân rồi đặt xuống đúng chỗ cũ. Tôi đứng cạnh nhìn ông làm, trong bụng thấy nhẹ hẳn vì ông không hỏi vặn thêm câu gì. Tay vẫn cầm cái giẻ lau bàn tôi cầm lên từ nãy mà quên chưa bỏ xuống.

Ông đi ra tới cổng, dắt xe đạp ra rồi mới đứng lại, một tay giữ ghi đông, nhìn tôi một lúc trước khi nói: - Cái xưởng này, hai mươi sáu vạn, tôi mua trọn cả đất lẫn hàng tồn trong kho. Bao giờ cậu tính bán thì đạp xe sang vựa tôi nói một câu, tôi hỏi mua thật, không phải nói cho có đâu.

Tôi hỏi lại ông vì sao tự dưng nói tới chuyện mua bán xưởng lúc này. Ông chỉ cười, bảo cái xưởng đứng đó mấy chục năm rồi, ai đi qua cũng để mắt tới, có gì lạ đâu mà hỏi. Ông không chờ tôi đáp thêm, dắt xe ra khỏi cổng rồi mới leo lên đạp đi. Dáng ông khuất dần sau góc phố đầu ngõ Trúc Loan.

Tôi đứng lại một mình giữa sân, nhìn chỗ ông Tô vừa đứng. Con số hai mươi sáu vạn cứ lặp trong đầu tôi suốt buổi chiều. Tôi tính nhẩm nó ra bằng mấy năm tiền công của cả xưởng cộng lại mới đủ. Xưởng này bố tôi dựng từ tay không, biển gỗ ngoài cổng do chính ông đục chữ, tôi chưa từng nghĩ tới việc bán nó cho ai, kể cả lúc xưởng chỉ còn đúng một đơn hàng đứng được qua Tết. Tôi đứng nhìn cái biển gỗ thêm một lúc rồi mới quay vào trong tiếp tục việc dở.

Chiều, tôi bắc thang gỗ lên xà nhà cất lại bộ đục vào hộp, chỗ tôi vẫn để đồ nghề ít dùng. Tay tôi chạm phải một vật vuông cứng phủ đầy bụi ở góc xà. Kéo ra xem thì là cái cặp sách của tôi hồi đi học lớp tối, cái cặp tôi để lại đúng chỗ này từ năm tôi hai mươi mốt tuổi, năm tôi bỏ dở lớp học ở trung tâm giáo dục thường xuyên huyện. Tôi cầm cái cặp đứng trên thang một lúc, phủi bớt bụi trên mặt vải, mở khoá xem bên trong còn sót lại một cuốn vở kẻ ô đã ố vàng, chữ tôi viết dở nửa trang rồi bỏ hẳn. Trong bảy năm ấy hình như tôi cũng có một cái cặp giống hệt, nhưng không nhớ nổi có lần nào mở ra hay không. Tôi gấp lại, đặt nó lại đúng chỗ cũ trên xà, xuống thang. Trên bàn thợ vẫn còn tấm ván tôi xẻ dở buổi sáng. Tôi cầm bào lên định làm cho xong một mặt trước khi nghỉ, nhưng bào được vài đường thì trời tối hẳn, nhìn không rõ đường vân nữa, đành gác bào lên tấm ván, để mai làm tiếp, ra khoá cổng xưởng khi trời đã sẩm tối.