Hai nghìn năm trăm tệ

Tôi tới vựa gỗ Tô Ký một mình, không hẹn trước. Tôi đứng đợi ở cổng vựa tới lúc ông Tô Kiến Nghiệp xong việc cân một chuyến gỗ mới nhập mới quay ra tiếp tôi. Sân vựa ngổn ngang mấy đống ván xẻ dở. Mùi gỗ tươi trộn lẫn mùi mùn cưa. Mấy người thợ vựa vác từng tấm ván xếp lên giá cao ngất dọc theo tường rào. Ông dẫn tôi vào cái bàn gỗ kê cạnh kho và lấy cuốn sổ vựa bìa da đã sờn góc đặt lên bàn, tay ông vẫn còn dính bụi cưa chưa kịp phủi.

Tôi ngồi xuống ghế đối diện, tính toán lại trong đầu lần cuối trước khi mở lời. Tôi nghĩ tới ba mươi hai tấm ván vẫn nằm nguyên góc sân nhà họ Ôn, chỉ chờ đúng ngày ông Tô cho xe sang là mất hẳn. Tôi nói thẳng lý do tới: - Bác Tô cho tôi trả thay bác Ôn. Một nghìn năm trăm một tháng. Ngày nào bác lấy thì bác nói. Ông Tô nhìn tôi một lúc, không mặc cả một tiếng, cầm bút viết một dòng vào sổ vựa, không làm giấy riêng. Ông đọc to cho tôi nghe điều kiện: ngày mười tám hằng tháng, tháng nào không có tiền thì xe vẫn sang chở ván như đã định. Tôi gật đầu nhận, lấy tiền mặt mang theo đếm ra mặt bàn đủ một nghìn năm trăm. Ông đếm lại một lượt rồi cất vào ngăn kéo có khoá.

— Cậu làm thế cho một lô ván giờ không còn là của cậu, để làm gì? ông hỏi, giọng không có vẻ trách, chỉ như hỏi cho biết. Tôi không đáp câu hỏi của ông, chỉ đẩy nốt tờ một trăm cuối cùng qua mặt bàn. Ông gấp cuốn sổ vựa lại, ngồi im nhìn tôi thêm một lúc, rồi tự nói tiếp mà không chờ tôi đáp: - Hai mươi sáu vạn tôi hỏi mua xưởng cậu vẫn còn nguyên đó, cậu tính lúc nào bán thì cứ nói với tôi một tiếng. Tôi đứng dậy cảm ơn ông một câu rồi ra về, không đáp lại chuyện mua xưởng. Ông tiễn tôi ra tới cổng vựa, không nói thêm gì nữa, quay vào gọi người tiếp tục cân chuyến gỗ còn dở.

Đường từ vựa gỗ về xưởng dài chừng nửa cây số, tôi đi bộ chậm rãi. Tôi ngang qua mấy vườn cải đang lên xanh mơn mởn hai bên đường. Trời sang tháng ba đã bớt lạnh. Nắng nhạt trải đều trên mặt đường đất. Tôi vừa đi vừa tính lại số tiền vừa đưa cho ông Tô. Một nghìn năm trăm tệ không phải khoản nhỏ với xưởng lúc này, nhưng để lô ván mất hẳn thì phần thái lễ nhà tôi bỏ ra ba năm trước coi như trôi sạch không còn dấu vết gì. Về tới xưởng, tôi bắc cái thang gỗ dựng vào tường, trèo lên lấy cái cặp sách vẫn để trên xà từ hồi bỏ dở lớp tối. Tôi phủi bụi bám dày một lớp trên nắp cặp. Tôi mở cặp ra xem. Bên trong còn tờ thông báo học phí cũ, một kỳ ở trung tâm giáo dục thường xuyên huyện là hai nghìn tư, nét chữ in đã ố vàng theo năm tháng. Tôi gấp tờ giấy lại, đặt về đúng chỗ trong cặp, trèo lên đặt cặp sách lại nguyên chỗ cũ trên xà, rồi phủi tay xuống thang.

Gần trưa, một cặp vợ chồng dắt theo một thằng bé chừng mười bảy tuổi tới cổng xưởng, đứng ngoài gọi vào xin cho con học việc. Người bố mặc áo bạc màu, tay chai sạn vì làm ruộng. Ông nói xóm ngoài đồn xưởng tôi đang cần người phụ việc, ông muốn con trai học lấy một nghề tay chân để sau này đỡ phải bám ruộng như bố mẹ. Thằng bé tên Trần Tiểu Mãn, đứng nép sau lưng bố mẹ, hai tay vân vê gấu áo, mắt cứ nhìn xuống đất không dám ngẩng lên. Tôi hỏi vài câu về việc cậu từng làm qua chưa. Cậu lí nhí đáp có phụ việc vườn nhà chú, chưa cầm cưa lần nào. Bố cậu nói thêm, nhà không đòi hỏi lương tháng gì, chỉ cần cho con ăn ở cùng xưởng và học được cái nghề là quý lắm rồi. Tôi nhận cậu vào học việc, không lương, ăn cơm cùng xưởng, dặn cậu mai tới sớm mang theo bộ quần áo cũ. Hai vợ chồng cúi đầu cảm ơn tôi mấy lượt rồi mới dắt nhau ra về.

Chiều muộn, bà Phó Ngọc Chi tới xưởng, đứng giữa sân không vào trong nhà. Chờ tôi bước ra mới hỏi thẳng một câu, giọng bà không lớn nhưng chắc: - Rốt cuộc con thấy cái gì? Bà đứng thẳng lưng, hai tay chắp trước bụng, mắt nhìn thẳng vào tôi không chớp, đúng cái dáng bà đứng ở đầu bàn giỗ mỗi năm khi đọc tên tới lượt ai. Tôi đứng im một lúc, nhìn bà. Thứ tôi định nói là một cái ghế nhựa kê ở đầu bàn ăn nhà họ Ôn, cái ghế tôi ngồi ăn cơm bảy năm liền mà không năm nào được đổi. Tôi không nói. Bà chờ thêm một nhịp nữa, thấy tôi không nói gì thì thôi, không hỏi lại lần hai. Bà thở ra một hơi dài rồi đưa mắt nhìn quanh sân xưởng.

Bà lấy trong túi áo ra tờ giấy sang nhượng gấp làm tư, đặt lên bàn máy cưa, mở phẳng ra bằng tay. - Con ký vào đây, bà nói, - hoặc bà gạch tên con khỏi phần chia của họ Phó, con chọn lấy một. Tôi cầm tờ giấy lên đọc lại từ đầu, chỗ ký của tôi vẫn bỏ trống như hồi tìm thấy trong ngăn kéo bàn bố tôi. Tôi đặt tờ giấy xuống bàn, không ký. Bà đứng chờ thêm một lúc, thấy tôi không cầm bút lên thì gấp tờ giấy lại theo nếp cũ, để nguyên trên mặt bàn máy, không cầm về.

Bà đi ra tới cổng, bước thẳng ra ngõ Trúc Loan, dáng đi thẳng, không chậm không vội. Tôi đứng nhìn theo tới khi bóng bà khuất, rồi vào lấy hộp dầu máy trên giá xuống, tra thêm một lần vào chỗ bản lề vẫn kêu, đúng chỗ bố tôi vẫn tra mỗi năm một lần.