Sáu vạn trên ba tư

Ông Tô Kiến Nghiệp không tới xưởng lần này. Người của bà cô cả sang gọi tôi lúc gần trưa. Một đứa cháu họ chạy chân trần vào tận sân, bảo ông Tô đang ngồi ở nhà bà, có việc cần gặp tôi ngay, giọng nó gấp gáp như chuyện không thể chậm được. Tôi bỏ dở tay bào. Tôi rửa qua tay ở chậu nước cạnh cửa rồi đi bộ sang. Trong bụng tôi chưa đoán ra ông có việc gì mà phải tới tận nhà bà cô cả để nói thay vì ghé thẳng xưởng như mọi lần.

Trời hôm ấy nắng nhẹ. Đường sang nhà bà cô cả có mấy gốc bàng mới trổ lá non. Tôi đi nhanh hơn thường lệ, chân bước dài. Đầu óc tôi cứ lởn vởn nghĩ tới việc ông Tô đã từng nói ông hỏi mua xưởng thật, không hiểu có liên quan gì tới việc ông tìm sang nhà bà hôm nay không. Mấy nhà dọc đường đã dọn hết đồ Tết vào trong. Chỉ còn sót lại vài cành đào khô cắm chỏng chơ ngoài cổng chưa ai buồn dọn. Tới cổng, tôi nghe tiếng ông nói chuyện với bà cô cả vọng ra từ trong nhà, giọng đều đều, không có vẻ gì gấp gáp như đứa cháu họ vừa chạy sang báo. Tôi đứng lại ngoài sân một nhịp trước khi bước vào. Tôi hít một hơi cho bình tĩnh lại rồi mới đẩy cửa.

Ông Tô ngồi ở bàn giữa nhà. Trước mặt ông là một tờ giấy gấp làm tư. Ông mở ra đặt phẳng lên bàn khi thấy tôi bước vào, tay ông vuốt cho tờ giấy khỏi cong mép. Đó là tờ giấy vay, ghi rõ tháng năm năm kia ông Ôn Kiến Hoa thế ba mươi hai tấm ván du lấy sáu vạn tệ của ông, có chữ ký, có ngày tháng, có ghi rõ tên vật thế kèm địa chỉ nhà đưa ván sang. Bà cô cả đứng cạnh bàn. Bà cúi xuống đọc từng dòng, tay bà giữ mép tờ giấy cho khỏi cuộn lại, mắt bà lướt chậm từng chữ.

— Hồi đó tôi cho vay sáu trên vật thế chỉ đáng ba phẩy tư, vì tôi còn tin cái khoản mười hai vạn kia, ông Tô nói, giọng thẳng, không vòng vo. - Cả huyện thành lúc ấy đều nói nhà họ Phó đã hứa hôm ăn hỏi, tôi tin theo, cho vay cao hơn giá vật thế cũng vì cái tin đó.

Bà cô cả ngẩng lên nhìn ông, rồi nhìn tôi, tay bà vẫn chưa buông tờ giấy. Bà cúi xuống đọc lại từ dòng đầu tiên một lần nữa, chậm hơn lần trước, rồi mới hỏi ông Tô một câu, giọng bà chậm hẳn lại: - Vậy giờ ông tính sao với chỗ ván ấy?

Ông Tô nói tiếp, không đợi ai hỏi thêm: - Đơn sáu mươi bộ bàn ghế tôi rút, tám phẩy năm vạn, phần đã đóng tôi trả đủ tiền công cho cậu, phần chưa đóng thì thôi. Tôi không chắc xưởng cậu còn đứng được tới lúc giao đủ hàng.

Ông nói xong khựng lại một nhịp. Ông rót cho mình một chén nước từ ấm trên bàn, uống một ngụm rồi mới nói tiếp phần còn lại: - Tháng này tôi cho xe sang chở lô vựa về vựa, giấy cho tôi làm vậy, ông Ôn không có gì để cãi.

Tôi hỏi, giọng cố giữ bình thường dù trong bụng đã tính sẵn phần thiệt hại: - Bác định lấy luôn cả xưởng cháu, nhân tiện đang nói chuyện tiền nong này à?

Ông lắc đầu. Ông đặt chén nước xuống bàn, nhắc lại đúng câu ông đã nói hôm ở xưởng: - Hai mươi sáu vạn tôi hỏi mua thật, để chạy xưởng cho ra xưởng, chứ không phải để trừ vào món nợ của ông Ôn. Hai chuyện đó tôi tách riêng, cậu tính bán lúc nào thì bán, còn lô ván với đơn hàng là chuyện khác.

Ông gấp tờ giấy vay lại, cất vào túi trong áo. Ông đứng dậy cáo từ, không ở lại ăn cơm dù bà cô cả có mời một câu theo phép lịch sự.

Ông Tô về rồi, bà cô cả ngồi lặng một lúc ở bàn, tay vẫn còn để trên mặt bàn chỗ tờ giấy vay vừa nằm. Mắt bà nhìn ra khoảng sân trước nhà không nói gì. Bà đứng dậy, đi tới cái tủ gỗ kê góc nhà, mở ngăn kéo dưới cùng, tay bà lục tìm một lúc rồi lấy ra một tờ giấy khác gấp làm tư, đặt lên bàn trước mặt tôi. Tôi nhận ra ngay, đó là tờ sang nhượng xưởng Phó Ký tôi tìm thấy trong ngăn kéo bàn của bố tôi hồi tháng chạp, đề ngày, có tên người mua đánh máy sẵn, chỗ ký của tôi vẫn để trắng.

Bà đẩy tờ giấy lại gần phía tôi một chút, chỉ nói đúng một câu: - Con xem lại đi.

Rồi bà ngồi im, hai tay đặt lên đùi. Tôi cầm tờ giấy lên nhìn lại một lượt, gấp theo đúng nếp cũ, không cất vào túi áo ngay mà để nguyên trên bàn giữa hai chúng tôi. Tôi ngồi thêm một lúc chờ bà nói thêm điều gì. Nhưng bà chỉ rót thêm một chén nước đẩy sang phía tôi rồi thôi, không hỏi han gì nữa. Tôi ra về khi trời đã ngả sang chiều. Con phố dẫn về xưởng có mấy nhà đang phơi mứt Tết còn sót lại trên nong tre, mùi đường cháy thoảng trong gió lạnh cuối tháng hai. Mấy đứa trẻ con chạy ngang qua reo hò gì đó tôi không nghe rõ.

Về tới xưởng, tôi đứng nhìn chỗ bàn ghế đóng dở còn lại của đơn sáu mươi bộ. Phần ông Tô đã lấy đi là phần đã hoàn thành, phần còn thiếu bây giờ chẳng còn ai đặt để tôi đóng nốt nữa, đống gỗ xẻ dở nằm im một góc chờ chưa biết tới bao giờ mới dùng tới. Tôi đếm lại số bộ còn nguyên khung chưa lắp mặt. Tôi tính nhẩm số gỗ đã cắt sẵn có dùng được vào việc khác không, rồi lại thôi. Tôi xếp gọn chúng vào một góc phủ bạt cho khỏi ẩm mưa xuân, buộc dây bạt cẩn thận thêm một vòng vì gió đầu xuân hay giật mạnh.

Tháng này lô ván sẽ bị chở đi. Tờ giấy sang nhượng nằm lại trên bàn nhà bà cô cả, không ai trong hai chúng tôi cất nó đi, và tôi cũng không định quay lại lấy nó về ngay trong hôm nay. Tôi ngồi xuống bậc cửa xưởng lúc trời sẩm tối, nghĩ tới câu ông Tô nói lúc chiều, rằng lô ván với đơn hàng là một chuyện, còn cái xưởng là chuyện khác, hai thứ ông tách riêng ra rất rạch ròi. Thằng bé nhà hàng xóm chạy qua sân mượn cái cưa tay. Nó hỏi tôi có định thắp đèn lên không rồi tự tay bật giúp công tắc trên tường ngay cạnh cửa ra vào, ánh đèn hắt ra sân, sáng thêm được một khoảnh nhỏ trước cổng, rồi nó ôm cưa chạy về khi mẹ nó gọi vọng sang.