Tấm ảnh nhỏ cỡ bàn tay

Sáng, bà được cho về từ chiều hôm trước để kịp có mặt trong ngày giỗ. Từ sớm, nhà tổ đã dậy chuẩn bị giỗ ông. Hai bên cửa gian giữa mới dán lại câu đối đỏ. Dưới ánh mấy cây nến vừa thắp, trên bàn thờ đã bày sẵn đĩa hoa quả cùng con gà luộc nguyên con. Từ cái lư hương đặt chính giữa, khói nhang bắt đầu toả ra. Từ sớm, Tiểu Ninh được sai xuống phòng giúp bà thay bộ áo mới. Cô cầm lược chậm rãi chải lại mái tóc bạc cho bà trước khi dắt lên nhà trên.

Đang ngồi yên cho Tiểu Ninh chải tóc, bà bỗng đứng bật dậy, tự tay kéo hộc tủ đầu giường ra lục tìm giữa đống giấy tờ cũ. Lẩm bẩm trong miệng, bà bảo phải tìm cho ra sách vở của con trước khi đi, không tìm được thì nhất quyết không chịu ra khỏi phòng. Lục một lúc không thấy sách vở đâu, bà chỉ rút ra được tấm ảnh nhỏ cỡ bàn tay kẹp dưới cùng chồng giấy. Cầm lên ngắm một hồi, bà đưa thẳng cho Tiểu Ninh cầm hộ, tay lại quay sang lục tiếp chỗ khác.

Suốt quãng đường dắt bà lên gian giữa, Tiểu Ninh cầm tấm ảnh nhỏ trong tay. Liếc nhìn một cái, cô nhận ra đây chính là tấm mừng thọ sáu mươi tuổi của bà, chỉ là bản nhỏ chưa phóng to chưa lồng khung. Trên cổ tay trái của bà trong tấm ảnh nhỏ vẫn đeo nguyên chiếc vòng rõ ràng, khác hẳn khoảng trống nhẵn nhụi đúng chỗ đó ở bức ảnh phóng to đang treo trên tường gian giữa.

Trong gian giữa, mười mấy người trong họ đã ngồi đông đủ quanh hai cái bàn tròn kê sát nhau. Ở góc gần bàn thờ, Cố Bồi Thịnh ngồi chống gậy, mắt không rời làn khói nhang bay lên. Bà được dắt vào ngồi xuống chiếc ghế bên cạnh, tay giữ chặt tấm ảnh nhỏ, mắt nhìn sang mợ ba ngồi cách đó vài ghế. Trên cổ tay trái mợ ba đang đeo đúng chiếc vòng ngọc quen thuộc. Chỉ thẳng tay về phía cổ tay mợ ba, bà hỏi to: - Cái vòng ngọc ấy ở đâu ra vậy? Câu hỏi vang giữa gian phòng ồn ào, mấy đôi đũa quanh bàn lập tức khựng lại.

Mợ ba đặt đũa xuống, cười gượng một tiếng rồi đưa tay xoay nhẹ cái vòng trên cổ tay, lên tiếng: - Bà cho con từ mười năm trước rồi mà, bà quên rồi à? Mắt mợ liếc nhanh sang chồng một cái rồi quay lại nhìn bà, nụ cười trên môi không tắt. Nghe trọn câu vợ vừa nói, cậu ba ngồi cạnh khựng lại đôi đũa đang gắp dở. Mắt nhìn quanh bàn một lượt, ông cất giọng cao hơn bình thường: - Chuyện cũ nhắc làm gì nữa, hôm nay giỗ ông, cả nhà lo ăn uống cho xong đã.

Cậu cả đứng bật dậy, bước nhanh tới bên bà. Đặt một tay lên vai bà, ông nhẹ nhàng nhưng dứt khoát cất lời: - Thôi mẹ mệt rồi, để con dắt mẹ về phòng nghỉ một lát, cúng xong rồi ăn cơm cũng chưa muộn. Mắt ông không nhìn mợ ba hay cậu ba, chỉ chăm chăm nhìn xuống bà đang ngồi im trên ghế. Nói xong, ông ra hiệu cho mợ cả lại gần đỡ một bên tay bà, dắt bà rời khỏi bàn giữa lúc mọi người còn chưa ăn xong.

Mợ cả và Tiểu Ninh mỗi người đỡ một bên, dắt bà đứng dậy khỏi ghế khi lễ cúng chưa xong nửa chừng. Trên bàn thờ, mấy nén nhang vẫn cháy dở, khói bốc thẳng lên chưa kịp tàn. Đỡ chắc dưới khuỷu tay bà, mắt vẫn liếc lại cái ghế bà vừa rời khỏi, Tiểu Ninh khẽ nói bên tai: - Bà đi từ từ thôi, có cháu đỡ đây rồi.

Bà vừa dắt khuất sau cánh cửa gian giữa, cậu ba đã đứng dậy bước vòng qua mấy chiếc ghế trống. Ông ngồi hẳn xuống chiếc ghế đầu bàn vốn bỏ trống từ hôm bà ngã cầu thang tới giờ. Trong bàn không ai lên tiếng ngăn lại, cũng không ai hỏi tại sao ông lại ngồi đúng vào chỗ đó. Mấy đôi đũa quanh bàn lại tiếp tục gắp thức ăn, không ai ngẩng đầu lên nhìn thêm một lần nào nữa.

Ở góc bàn, Cố Bồi Thịnh vẫn ngồi nguyên chống gậy. Mắt nhìn theo bóng bà khuất sau cửa hồi lâu, ông mới quay lại nhìn khói nhang trên bàn thờ, từ đầu tới giờ không nói một câu. Lễ cúng tiếp tục, người chủ trì thắp thêm nhang, khấn vái trước bài vị ông Cố Bồi Nguyên, cả họ đứng dậy vái theo từng lượt. Cậu ba đứng ở vị trí đầu hàng, ngay trước chiếc ghế ông vừa ngồi xuống.

Cúng xong, cả nhà ngồi vào ăn tiếp phần cơm dang dở. Quanh bàn, câu chuyện dần quay lại việc thường ngày, không ai nhắc lại câu hỏi về cái vòng thêm một lần nào nữa. Nép ở góc gian, Tiểu Ninh tay vẫn giữ chặt tấm ảnh nhỏ trong túi áo khoác, không mang nó đặt vào hộc tủ đầu giường. Mọi lần khác, thứ gì bà lục ra rồi bỏ quên, cô đều mang trả lại đúng chỗ cũ.

Đến chiều, khi khách khứa đã vãn bớt, Tiểu Ninh mới chạy xuống phòng xem bà thế nào. Tự lúc nào, bà đã ngồi yên bên mép giường nhìn ra cửa sổ, hai tay đặt trên đùi không cầm gì cả. Cô hỏi bà có đói không để mang cơm xuống, bà chỉ nhẹ lắc đầu, mắt vẫn nhìn ra cửa sổ không quay lại nhìn cô lấy một lần.

Tiểu Ninh trở lên gian giữa dọn nốt bát đũa còn sót lại trên mấy bàn tròn, xếp gọn gàng trước khi bưng xuống bếp. Đến chiếc ghế đầu bàn thì cô dừng lại, thấy trên mặt ghế vẫn còn chiếc bát ăn dở cậu ba bỏ lại từ lúc đứng dậy ra tiễn khách ngoài cổng.

Bưng chiếc bát xuống bếp, cô quay lại lấy chiếc khăn ướt vắt sẵn trên thành chậu, lau kỹ khắp mặt ghế đầu bàn. Cô lau cả hai bên tay vịn rồi lau xuống tận chân ghế, tay giữ nguyên một nhịp chậm rãi từ đầu tới cuối.