Cái ô bịt ván trên trần gác

Bà lục hộc tủ đầu giường lấy ra tấm ảnh cỡ năm tấc chụp từ tháng sáu năm bà mười tám tuổi. Bà đưa tấm ảnh cho Tiểu Ninh, nhờ cô phục chế lại một bản sạch nếp gấp để mang nộp cùng hồ sơ ở lớp bổ túc. Bà vuốt nhẹ lên góc ảnh đã sờn, mắt nhìn theo tấm ảnh cho tới khi nó nằm gọn trong tay Tiểu Ninh, thấp giọng nói:

— Con phục chế giúp bà tấm này. Ảnh cũ quá rồi, nộp hồ sơ cho coi được mắt.

Tiểu Ninh nhận lấy tấm ảnh, gật đầu rồi cẩn thận cất vào túi áo khoác, không hỏi thêm gì về chuyện hồ sơ nộp lớp bổ túc.

Tối đó, Tiểu Ninh mang tấm ảnh tới gian trong tiệm Vĩnh Quang. Ông Thẩm đã về từ sớm. Cô đặt tấm ảnh lên bàn soi phim, bật đèn hắt rồi kéo ghế ngồi xuống. Trong gian phòng quen thuộc, trên đầu chỉ còn tiếng quạt trần quay đều. Cửa trước đã khoá then cài. Ánh đèn ngoài phố hắt qua lớp kính mờ vào tận bàn soi. Cô kéo tấm rèm vải lại cho khuất bớt ánh sáng ngoài đường, hai tay đặt lên mặt bàn soi còn hơi mát, lặng lẽ chờ mắt quen dần với ánh đèn hắt vừa bật.

Theo đúng thói quen nghề nghiệp mỗi lần cầm tấm ảnh cũ lên bàn soi, trước tiên cô nhìn kỹ tay phải cô gái trong ảnh. Một sợi dây mềm vắt hờ trong lòng bàn tay, đầu dây thả xuống khuất dưới mép khung hình. Suốt năm mươi năm qua, đây là chi tiết nhỏ tới mức chưa ai trong nhà từng để ý, kể cả chính bà mỗi lần lục hộc tủ ngắm lại tấm ảnh cũ. Tiểu Ninh cúi sát mặt hơn xuống mặt kính, nhìn kỹ sợi dây mềm vắt hờ trong lòng bàn tay cô gái.

Cô nhận ra ngay đó là dây bấm mềm, loại nối vào thân máy để tự bấm chụp khi không có ai đứng sau ống kính. Thứ này cô vẫn dùng mỗi lần tự chụp thử ánh sáng ở tiệm lúc ông Thẩm bận tay, nên vừa nhìn đã nhận ra ngay. Cô chậm rãi ngồi thẳng người lại, tay vẫn cầm tấm ảnh trước mặt, bắt đầu xâu chuỗi từng chi tiết.

Thì ra lúc chụp tấm ảnh này, cô gái mười tám tuổi đang ở một mình. Phía sau máy chụp không có ai bấm giúp, bên cạnh cũng không có ai đứng nhìn. Cả căn phòng khi đó chỉ có một người cùng một chiếc máy đặt trên chân đế, không thêm một bóng người nào khác trong khung hình. Tiểu Ninh ngước mắt nhìn đi nhìn lại góc khung hình đó nhiều lần, cố tìm thêm một dấu vết nhưng không thấy gì khác.

Ánh sáng trong ảnh đổ từ trên xuống đúng một bên mặt cô gái, viền sáng gắt rồi tối dần xuống cằm. Đó là kiểu giếng trời hướng bắc mà Tiểu Ninh vẫn vật lộn mỗi ngày ở bàn chụp ảnh thẻ của tiệm. Loại ánh sáng này không lẫn được với đèn flash hay đèn trần thường, cô vừa nhìn đã nhận ra vì đã quen tay chỉnh cả nghìn lần. Cô đặt tấm ảnh sát lại gần đèn hắt, nhìn kỹ luồng sáng đổ nghiêng trên gương mặt cô gái thêm lần nữa.

Cô cất tấm ảnh vào túi áo khoác, tắt đèn hắt rồi khoá cửa tiệm. Ngay trong đêm đó, cô đạp xe thẳng ra phố Bắc Môn mà không đợi tới sáng hôm sau. Suốt quãng đường, gió đêm cuối năm tạt vào mặt lạnh buốt. Đường phố lúc này đã vắng hẳn người qua lại, chỉ còn ánh đèn đường vàng vọt kéo dài theo bánh xe cô.

Tới nhà số 9, thấy Ngụy Thành đang kéo cửa cuốn xuống nửa chừng chuẩn bị đóng tiệm, cô liền chạy lại bảo cần lên gác hai chụp chỗ trần dột để báo chủ nhà sửa. Ngụy Thành cầm sẵn chùm chìa khoá treo sau quầy, nhạt giọng nói:

— Cháu chụp cho rõ thì chú mới có cái gửi cho người ta xem.

Tiểu Ninh chìa tay ra chờ, nói:

— Chú cho cháu mượn chìa khoá cửa cầu thang một lát thôi.

Ngụy Thành gật đầu ngay, không hỏi thêm câu nào. Ông mở khoá cửa gỗ dẫn lên gác hai rồi đứng lại dưới chân cầu thang, đưa thêm cho cô cây đèn pin nhỏ.

Tiểu Ninh trèo lên từng bậc thang gỗ kêu cót két. Từ đống đồ ngũ kim cũ chất góc gác, mùi ẩm mốc xộc lên nồng nặc. Mấy tấm bìa các tông thấm nước mưa mềm oặt xếp chồng lên nhau. Cô bật cây đèn pin Ngụy Thành vừa đưa, soi thẳng lên trần. Sàn gác lát ván gỗ mỏng, mỗi bước chân cô đi qua đều kêu răng rắc, bụi từ trên mái rơi lả tả xuống vai áo. Cô rọi đèn pin quanh một lượt, thấy góc gác chất đầy đồ ngũ kim cũ phủ bụi dày, đúng như lời Ngụy Thành từng kể.

Ngay giữa trần gác hai, cái ô chữ nhật bịt ván hiện ra đúng như lời Ngụy Thành từng kể hồi tháng mười. Mấy tấm ván ghép sát nhau, trên bề mặt gỗ phủ một lớp bụi dày. Vì ngấm nước lâu ngày, một góc ván đã cong vênh lên. Tiểu Ninh rọi đèn pin sát lại gần, nhìn kỹ từng đường ghép giữa các tấm ván, tay còn lại vịn chặt vào xà gỗ bên cạnh cho vững.

Cô đứng thẳng nhìn lên, thấy mép ván có mấy vết bản lề kim loại đã gỉ nhưng còn nguyên hình dạng. Đây không phải kiểu đóng chết bằng đinh, mà là kiểu mở ra đóng vào được từ trước. Hai cái móc cài nhỏ vẫn còn dính chặt vào khung gỗ bên cạnh. Cô đưa tay sờ thử lên mặt ván. Dưới đầu ngón tay, lớp gỗ mềm và ẩm, khác hẳn phần trần xung quanh vẫn cứng khô. Cô rút tay lại, khẽ xoa đầu ngón tay còn dính bụi gỗ mục, ánh mắt vẫn không rời khỏi mấy cái móc cài kim loại.

Cô đứng trầm mặc giữa gian gác, trong lòng bắt đầu xâu chuỗi từng thứ: tấm ảnh, sợi dây bấm mềm, luồng sáng đổ từ trên xuống một bên mặt, và cái ô có thể mở ra ngay trên đầu. Cả ba khớp vào nhau gọn gàng như những mảnh ghép của cùng một tấm ảnh. Cô đứng yên hồi lâu, tay vẫn dính bụi gỗ mục, lặng lẽ ngước mắt nhìn lên khoảng tối phía trên.

Cô kéo cái thùng gỗ cũ lại gần làm bệ kê chân, trèo lên gỡ hai thanh ván trên trần xuống rồi đặt sang một bên sàn gác. Cô không lắp lại như cũ mà để hở nguyên khoảng trống hình chữ nhật giữa trần. Khoảng trống hiện ra tối om trên đầu, chỉ khi rọi thẳng đèn pin lên mới thấy rõ bên trong.

Thì ra cái ô trên trần chính là giếng trời, và căn phòng nằm ngay dưới nó là phòng riêng của cô gái mười tám tuổi trong tấm ảnh. Nhà số 9 vốn dĩ không phải nhà của bên chồng bà, mà là tiệm ảnh của cha bà, đúng căn nhà mà cả họ Cố đang tính chuyện chia chác. Tiểu Ninh đứng lặng nhìn lên khoảng trống trên trần hồi lâu, tay vẫn cầm chặt cây đèn pin của Ngụy Thành.