Một trang sổ đinh của phủ

Suốt mười ngày trước, tôi cho bốn đứa ôn lại đủ mọi thứ đã học. Tô lão gia chắc sẽ khảo thuộc bài như lối thầy đồ cũ suốt chín năm trước, nên tối nào tôi cũng bắt bốn đứa đọc lại tới thuộc lòng mới cho nghỉ. Đèn dầu cạn phải châm thêm. Tô Nghiên, mười bốn tuổi, áo lụa xanh cổ vịt, tóc tết đôi buộc dải vải cùng màu, thuộc nhanh nhất, đọc một mạch không vấp, giọng đều như tụng. Tô Tịch, mười hai, áo bông màu mỡ gà đã sờn khuỷu, cổ tay đeo một chiếc vòng bạc trơn, phải đọc đi đọc lại ba bốn lượt, môi mấp máy cả lúc không đọc thành tiếng. Tô Linh vừa đọc vừa nhìn ra sân, thuộc câu trước quên câu sau, tôi phải nhắc lại tới ba lần. Tô Vân, mười sáu, đại tiểu thư, áo dài màu trà đậm không thêu hoa, cài một cây trâm gỗ duy nhất, đọc đủ, giọng đều đều như trả bài cho có, mắt nhìn thẳng ra trước mặt không nhìn tôi. Có tối tôi bắt cả bốn đọc lại một đoạn tới lần thứ năm, giọng ai cũng khàn đi. Đêm trước rằm tôi gần như không ngủ, nằm ôn lại từng câu định nói, tay siết chặt mép chăn mỏng, bụng đói cồn cào dù đã ăn tối no. Sáng mai là ngày quyết tôi còn được ở lại phủ này hay phải xách gói rời đi. Sáng rằm, sân gạch quét dọn sạch sẽ, chiếc bàn dài kê giữa sân. Tô Trọng Kỳ ngồi vào ghế trên, Trịnh thị đứng bên cạnh, cả phủ tề tựu đông đủ, người lớn đứng quanh sân và trẻ con nấp sau cột nhìn ra.

Tôi bước ra, khom lưng thi lễ, mở lời theo đúng lối tôi vẫn dùng ở mỗi buổi họp phụ huynh trường cũ, khen trước rồi mới xin sau:

— Thưa lão gia, con út nhà ta chép hỏng bao nhiêu lần cũng chịu chép lại, chưa buổi nào bỏ dở giữa chừng, xin lão gia cho phép cả bốn tiểu thư làm bài trên giấy nháp trước khi vào bài chính, để cả bốn tiểu thư đỡ run.

Tô Trọng Kỳ gật nhẹ một cái, đáp gọn:

— Được, cứ theo ý tiên sinh.

Ông chuyển ngay sang việc. Tôi đứng thẳng người, tay đặt lại ngay ngắn trước bụng. Trịnh thị đứng cạnh, khẽ liếc sang tôi một cái rồi nhìn thẳng về phía bốn đứa.

Ông cầm lấy bốn cuốn sổ giảng đặt sẵn trên bàn, lật lần lượt từng cuốn một trang, đọc chậm rãi, ngón tay lần theo từng dòng chữ. Đến cuốn của Tô Tịch, ông dừng lâu hơn; trang đó tôi viết riêng cho nó, ghi cả mấy câu hỏi nó từng hỏi lại giữa buổi. Tôi đứng nhìn, tay siết nhẹ vạt áo, chỉ nghe tiếng gió lùa qua mái hiên và tiếng ai đó hắng giọng phía sau lưng. Tôi đếm nhẩm trong đầu còn bao nhiêu trang nữa ông sẽ lật tới, tim đập nhanh, hai bàn tay chắp trước bụng ướt mồ hôi. Đọc xong, ông gấp cả bốn cuốn lại, đặt xuống bàn, rồi lấy từ trong tay áo ra một tập giấy khác, không phải đề bài tôi soạn sẵn, mà là bốn trang sổ đinh thật của phủ chép cùng một nội dung, chữ chép còn vụng và có chỗ tẩy xoá.

Ông đặt trước mặt mỗi đứa một trang, giọng dứt khoát:

— Không khảo thuộc bài. Bốn đứa chép lại trang này cho đúng, cho sạch, xong trong một tuần trà.

Cả sân xôn xao khẽ một tiếng rồi im bặt. Tô Linh giơ tay hỏi ngay:

— Thưa cha, chép sai một chữ có bị đánh rớt không ạ?

Tô Trọng Kỳ nhìn con út, khoé miệng hơi nhếch lên:

— Chép sai thì chép lại, ai bảo con là thi.

Cả bốn cúi đầu chép, bút lông sột soạt trên giấy. Tôi đứng lùi lại sau bàn, hai tay chắp sau lưng, mắt lướt qua cả bốn cái đầu đang cúi xuống. Tô Nghiên chép chắc tay, miệng lẩm bẩm:

— Dòng thứ ba khó đọc thật.

Tô Tịch vừa chép vừa liếc sang tôi, chiếc vòng bạc trượt xuống chạm mặt giấy, khẽ hỏi:

— Tiên sinh, chữ này có phải viết lại hai nét không ạ?

Tôi gật đầu, ra hiệu bằng ngón tay. Tô Linh chép chậm nhất, tay còn run, mực dây cả ra ngón trỏ. Nó nháp trước một dòng ra mép giấy, dò lại từng chữ một, rồi mới chép sang phần chính. Lúc nộp lên, trang giấy không sai một chữ nào.

Tô Trọng Kỳ xem lại cả bốn trang, so từng chữ với bản gốc, tuyên bố:

— Ta gia hạn thêm cho tiên sinh một năm, vẫn bao ăn ở như cũ, lương vẫn nguyên như cũ, không thêm một văn.

Ông nói tiếp, giọng thản nhiên:

— Con gái biết chép sổ cho sạch thì nhà thông gia sau này phải trả thái lễ khác, không thể tính như con gái không biết chữ được.

Mấy người đứng dưới bếp ló đầu ra nhìn rồi rụt vào ngay. Gió sớm lùa qua sân, thổi bay mấy sợi tóc con ra khỏi búi, tôi đưa tay vén lại. Tôi cúi đầu tạ ơn. Một năm nữa là qua hết mùa thi, qua hết những ngày người tứ xứ đổ về huyện, hết chỗ để tôi dò hỏi chuyện hộ tịch. Và cái danh tiên sinh trong phủ họ Tô, từ sáng nay, là thứ duy nhất chứng minh trên đời này có một người tên Kỷ Miên. Trịnh thị nhìn bốn đứa con một lượt, môi mím lại thành một đường thẳng, tay siết chặt vạt áo bên hông.

Chiều đó, khi sân gạch đã vãn người, Tô Vân xuống chỗ bàn góc của tôi, đứng khoanh tay hỏi thẳng:

— Tiên sinh có biết một trang đơn thuê ngoài phố người ta trả bao nhiêu tiền không?

Tôi đáp thật là không biết, chưa từng nghe ai nói tới, rồi hỏi lại nó tự nhiên hỏi chuyện đó làm gì. Nó không đáp, chỉ nhìn tôi thêm một lúc, gật đầu, quay lưng đi thẳng, tà áo trà đậm phất nhẹ theo từng bước, để lại tôi ngồi một mình bên cái bàn góc sân, tay còn cầm nguyên bốn cuốn sổ vừa được Tô Trọng Kỳ lật qua sáng nay.