Ba mươi tờ giấy ở phố Đông

Bốn tờ giấy trắng phủ cấp cho tháng này vừa hết veo sau sáu ngày. Mỗi ngày dạy, bốn đứa đều cần giấy làm bài, tôi lại cần ghi chép những chỗ học trò còn yếu. Một tháng bốn tờ, dùng chưa nổi mười ngày nói gì cả tháng. Tôi ngồi tính xem có cách nào viết chữ nhỏ hơn, chia mỗi tờ làm đôi làm ba để cầm cự thêm ngày nào hay ngày đó. Chỉ là chữ nhỏ quá thì bốn đứa nhìn không rõ, coi như vô ích. Từ trong hòm, tôi lấy ra nguyên bốn cuốn bài chép trăm lần. Lật ngược từng trang, tôi viết bài giảng ngày hôm sau lên mặt trống phía sau, không xé rời tờ nào. Soi ngược ánh đèn, nét mực cũ ở mặt kia vẫn hằn rõ. Tôi xếp gọn bốn cuốn lại nguyên như cũ.

Tô Nghiên ngồi bên cạnh. Ánh mắt con bé dán vào mặt chữ bên kia trang giấy hồi lâu, tay cầm bút khựng lại một nhịp. Nét chữ ấy tôi nhận ra ngay, đúng là nét chữ của Tô Nghiên hồi mười hai tuổi, non hơn bây giờ nhiều. Hôm trước ở kho, tôi đã đọc kỹ cả bốn tập nên nhớ rõ. Con bé không nói gì, cụp mắt tiếp tục làm bài, bàn tay siết chặt cây bút hơn bình thường. Tôi vờ như không để ý, cúi đầu sửa lại mấy dòng vừa viết, ánh mắt vẫn liếc sang xem con bé có nói gì thêm hay không. Nó chỉ cắm cúi viết, nhanh hơn hẳn mọi khi.

Tôi lên nhà chính, đợi lúc Trịnh thị rảnh tay mới dám thưa:

— Bốn tờ một tháng không đủ dùng, bốn đứa mỗi ngày đều cần làm bài. Xin phu nhân cho thêm giấy.

Trịnh thị đang xem lại cuốn sổ chi tiêu trong nhà, nghe xong liền gập sổ lại, lắc đầu:

— Giấy là khoản của phủ, mỗi thầy dạy chữ một tháng bốn tờ. Thầy trước dạy chín năm cũng chỉ bốn tờ. Tiên sinh không phải ngoại lệ.

Tôi cúi đầu. Trong lòng muốn hỏi thêm một câu về khoản chi khác của phủ, nhưng nhìn nét mặt bà đã khép lại chuyện này, tôi đành thôi.

Chiều đó, tôi ra quán giấy bút ở phố Đông. Quán nhỏ nằm ngay góc phố, mùi giấy mới lẫn với mùi mực khô tạo thành một thứ hương riêng. Chủ quán là một phụ nữ tên Hạ Đại Nương, tuổi chừng bốn mươi bốn. Bà thoăn thoắt xếp từng chồng giấy ngay ngắn lên kệ gỗ cao gần chạm mái. Thấy tôi vào, bà ngẩng lên liếc một cái rồi lại cúi xuống xếp tiếp. Trên vách quán treo tấm biển gỗ khắc mấy chữ đã bạc màu. Vì nét chữ viết theo lối cổ khác hẳn chữ tôi vẫn dạy học trò, tôi không đọc được hết. Tôi hỏi mua giấy, mở đúng bài vẫn dùng với phòng tài vụ trường cũ:

— Đại nương cho tôi xin giá theo lô lớn được không? Có hàng mẫu nào cho tôi dùng thử trước không? Tôi xin khất, cuối tháng trả đủ một lần.

Hạ Đại Nương kiên nhẫn nghe hết từng câu. Bàn tay bà vẫn không ngừng xếp giấy, đợi tôi nói xong mới quay hẳn người lại đáp:

— Cô Kỷ mặc cả bài bản đấy, nhưng giá tám văn một tờ, quán tôi giữ vậy nhiều năm rồi, không đổi cho ai bao giờ, kể cả cho quan huyện.

Tôi trầm mặc đứng im. Cả lối mặc cả tôi vốn tưởng thuộc lòng, nào ngờ không đọ nổi một câu tỉnh khô của bà chủ quán. Tôi đành cười gượng một tiếng.

Tôi đành hỏi thêm một câu, xem có cách nào mua chịu trước, trả sau khi nào phủ cấp giấy tháng tới hay không. Hạ Đại Nương nhìn tôi hồi lâu, khẽ gật đầu:

— Ba mươi tờ trước, tôi ghi vào sổ nợ, không cần đặt cọc. Người bên phủ quan huyện thì tôi cho nợ, chưa ai bên đó quỵt của tôi bao giờ.

Tôi cúi đầu cảm ơn.

Hạ Đại Nương lấy ra cuốn sổ bìa vải sờn cũ. Những trang trước đã chi chít tên và số ghi nợ của người khác. Lật sang trang còn trống, bà chỉ tay vào chỗ cần ghi, bảo tôi ký tên để đối chiếu vào cuối tháng. Mực trong nghiên đã hơi khô, tôi phải dặm bút hai lần mới đủ đậm. Bàn tay tôi cầm bút chấm mực, khựng lại một nhịp trước khi hạ xuống. Tôi viết ba chữ

— Kỷ tiên sinh

, cái tên cả phủ vẫn gọi tôi từ ngày đầu tới nay, chứ không phải tên tôi. Viết xong, tôi nhìn lại nét mực còn ướt trên trang sổ. Ba chữ ấy đứng rõ ràng, ngay ngắn giữa trang giấy. Hạ Đại Nương thổi nhẹ cho mực mau khô, gập sổ lại rồi cất vào ngăn kéo dưới quầy.

Tôi ôm ba mươi tờ giấy đi bộ về phủ. Khi ấy nắng chiều đã dịu, tiếng rao hàng ngoài phố Đông vẫn lao xao phía sau. Mùi thức ăn từ các quán ven đường theo gió bay tới. Trong hẻm nhỏ vọng ra tiếng trẻ con nô đùa. Đi được nửa đường, tôi ngoảnh lại nhìn về phía quán giấy bút.

Tối về tới phòng chứa củi, tôi xếp ba mươi tờ giấy ngay ngắn thành một chồng nhỏ. Tôi đặt chồng giấy cạnh chỗ nằm, phòng đêm có ai ra vào lỡ tay làm rách. Tôi còn ngồi vuốt lại mấy góc giấy bị quăn trong lúc ôm về. Dưới ánh đèn dầu, tôi ngồi đếm đi đếm lại chồng giấy, chia đều cho bốn đứa học trò. Tính tới tính lui tuy vẫn eo hẹp, nhưng ít nhất cũng đỡ hơn bốn tờ trước đây. Tôi thổi tắt đèn.