Con tới đây để thi, thi xong con về

Suốt gần hai tháng kể từ hôm bốn tờ đơn đặt xuống bàn cửa quan, tôi lấy chính đống sổ Trịnh thị bắt tôi chép làm bài luyện cho bốn đứa. Mỗi đứa chép một trang, xong thì đổi trang cho nhau soát. Đứa nào sai thì chép lại đúng chỗ sai, không chép lại cả trang. Bốn đứa quen dần với nhịp đó, tự chia việc mà không cần tôi nhắc. Tô Nghiên luôn giành phần soát trước vì nhìn ra lỗi nhanh hơn ba đứa còn lại. Sáng sớm, trời còn chưa hửng hẳn, buổi luyện âm thầm suốt gần hai tháng ấy bắt đầu được mang ra thử ở một nơi đông người hơn hẳn sân gạch nhà mình.

Bốn mươi ba người dự khảo hạch thư lại năm nay, cửa quan chỉ lấy đúng ba người. Từ lúc trời còn tối, tôi đưa bốn đứa ra khỏi phủ, mỗi đứa ôm một túi vải nhỏ đựng bút mực riêng. Trên đường, không đứa nào nói gì nhiều, chỉ có tiếng guốc gõ đều trên nền đất còn ướt sương. Tới cửa trường thi, sân đã đông nghịt người. Tiếng gọi tên nhau và tiếng dặn dò cuối cùng của người nhà vang khắp một góc phố. Tôi đứng lùi lại phía sau hàng thí sinh, để bốn đứa tự xếp vào đúng chỗ trong danh sách đã niêm.

Phía sau vang lên tiếng chân chạy gấp. Tôi quay lại. Trịnh thị đang rẽ đám đông đi tới, tà áo xốc lên vì vội. Lưu ma ma theo sau một quãng, tay cầm cái khăn mang theo từ phủ còn thẳng nếp chưa kịp dùng. Trong cái lạnh cuối đông, mặt bà đỏ bừng, hơi thở đứt quãng. Ánh mắt bà đảo một vòng, dừng đúng chỗ bốn đứa đang đứng giữa hàng.

Bà nhìn thấy Tô Vân đứng đầu hàng, lớn tiếng gọi:

— Tô Vân, ra đây, mẹ bảo!

Giọng bà gắt đủ để mấy người đứng gần quay sang nhìn. Tô Vân đứng thẳng, không nhúc nhích khỏi chỗ, quay đầu lại đáp:

— Con tới đây để thi, thi xong con về, thưa mẹ.

Trịnh thị khựng lại một nhịp, tay siết chặt cái khăn. Bà nhìn từ Tô Vân sang ba đứa em đứng liền phía sau. Cả bốn đều không rời khỏi hàng dù mẹ đang đứng ngay trước mặt.

Tôi bước tới đứng chắn giữa Trịnh thị với bốn đứa, thấp giọng nói:

— Thưa phu nhân, lão gia đã nói lệnh cấm chỉ cấm mở lớp thu học phí, không cấm học trò tôi đi thi.

Trịnh thị nhìn tôi trừng trừng, môi mím lại không đáp. Chân bà vẫn đứng nguyên tại chỗ, không bước thêm một bước nào về phía hàng thí sinh. Trong cổng trường thi, một nha dịch mở cuốn sổ điểm danh ra trước mặt, cất giọng gọi tên người đầu tiên trong danh sách.

Cách chỗ Trịnh thị đứng chừng bốn bước, Trình Kính Chi cũng có mặt. Dáng đứng của ông vẫn thẳng quen thuộc, ánh mắt dán vào tấm bảng trên cột cổng. Ông nhẩm đọc đi đọc lại như đang tính lại bài dặn học trò. Trình Duyện đứng lẫn trong hàng thí sinh phía trong, tay cầm chặt túi bút, mắt nhìn thẳng về phía bàn giám khảo. Cậu không một lần ngoái đầu về phía sân ngoài cổng nơi thầy mình đang đứng, cũng không nhìn về phía bốn chị em nhà họ Tô.

Nha dịch gọi lần lượt từng tên trong sổ, giọng đều đều. Ai có mặt thì đáp một tiếng rồi bước vào trong, ai vắng thì ông gạch một nét ngay bên cạnh tên. Có lúc ông dừng lại, ngẩng lên hỏi to cả sân:

— Còn ai chưa nghe tên mình không, xướng một lần không có là bị loại!

Nói xong, ông cúi xuống đọc tiếp, tay lật trang sổ thoăn thoắt. Đám đông đứng ngoài cổng dồn lại gần hàng rào chắn hơn. Người bên cạnh tôi bàn tán về mấy cái tên vừa xướng, không ai để ý tới bốn đứa đứng lẫn trong hàng.

Tiếng gọi tên cứ thế trôi qua từng người một, gần một nửa danh sách đã xướng hết mà chưa thấy tên nào lạ. Nha dịch dừng lại ở một trang mới, ngón tay dò xuống một dòng rồi ngẩng lên nhìn quanh sân như để chắc chắn mình đọc đúng thứ tự. Tôi đứng cạnh Trịnh thị, thấy tay bà siết chặt cái khăn hơn, các ngón tay trắng bệch. Ánh mắt bà không rời khỏi bàn nha dịch, hơi thở dồn lại thành từng nhịp ngắn.

Nha dịch cất giọng đọc to, rõ từng chữ một, đủ để cả sân nghe thấy:

— Tô Vân.

Nói xong, giọng ông khựng lại một nhịp:

— Tô Nghiên. Tô Tịch.

Bốn mươi ba thí sinh cùng người nhà đứng quanh sân quay đầu lại gần hết về phía có tiếng đáp. Có người còn ngẩng cổ nhìn xem ai vừa được gọi tên mà lại đứng ngay giữa đám con trai.

Tô Vân đáp một tiếng gọn rồi bước hẳn về phía cổng trong. Tô Nghiên và Tô Tịch theo sau, dáng đi không chút run rẩy. Mắt cả ba đều nhìn thẳng phía trước, không ngoái lại. Người đứng quanh tôi xì xào to hơn hẳn. Có người quay sang hỏi người bên cạnh con gái quan huyện đi thi từ bao giờ. Có người chỉ lắc đầu đứng nhìn theo cho tới khi ba đứa khuất hẳn vào trong.

Nha dịch xướng nốt tên Tô Linh. Giọng ông vừa dứt hai chữ đầu, Trịnh thị đã quay ngoắt người bỏ đi. Tay bà vẫn nắm chặt cái khăn, không đưa cho đứa nào, không nói với tôi một câu. Lưu ma ma vội vã bước theo sau, bóng dáng hai người khuất dần giữa đám đông còn đang ngoái nhìn theo. Tôi đứng lại một mình ngoài cổng cho tới lúc tan buổi. Bốn đứa ra kể lại đề thi có hai phần: một phần chép lại một trang cho nhanh cho đúng, một phần tính lại một quyển sổ cho khớp. Giọng đứa nào cũng còn hào hứng. Về tới phủ, cửa phòng Trịnh thị đã đóng kín từ lúc nào, không một tiếng động vọng ra. Cánh cửa đó đóng liền suốt hai ngày sau, không ai trong phủ dám gõ.