Bị can không khai được nguyên quán

Buổi sáng, Lưu ma ma dẫn tôi tới công đường huyện Thanh Khê. Tôi không biết đứng đâu cho phải phép, đành nhìn theo dáng người khác rồi lùi lại một bước. Vừa qua khỏi cổng, một nha dịch đè vai tôi ra hiệu quỳ xuống. Tôi chưa kịp hiểu, người đã bị ấn hẳn xuống nền gạch lạnh, đầu gối cấn đau. Trên sân công đường lát gạch xanh, hai hàng nha dịch đứng nghiêm hai bên. Giữa sân kê một cái án thư cao. Tô Trọng Kỳ ngồi sau án, áo quan chỉnh tề, sắc mặt không khác gì ngày thường ở nhà chính. Bên tay trái, Lý sư gia ngồi thấp hơn một bậc. Giấy bút đã bày sẵn, tay ông cầm bút chờ từ trước. Trình Kính Chi đứng ở vị trí nguyên đơn, áo the sạch sẽ, dáng đứng thẳng tắp như lúc giảng bài. Trình Duyện đứng ngay sau lưng thầy, ánh mắt nhìn thẳng, không ngoảnh sang tôi lấy một lần. Ở góc sân, Trịnh thị đứng lẫn trong đám đông như dân thường, hai tay nắm chặt trước bụng. Ngoài cổng, người dân phố Đông cùng mấy kẻ quen mặt chen nhau nhìn vào. Tiếng xì xào truyền đi khắp nơi. Có người chỉ trỏ về phía tôi, ghé tai kẻ bên cạnh nói nhỏ.

Tô Trọng Kỳ gõ nhẹ thước gõ lên án thư, cho phép Trình Kính Chi trình đơn. Trình Kính Chi mở tờ đơn, giọng đọc đều đều như bài văn thuộc lòng, không vấp một chữ:

— Kính trình đại nhân, kẻ này tên Kỷ Miên đang dạy trong phủ ngài, hiện mạo nhận là Kỷ Vân Nương. Người phủ đã mời từ tỉnh, nhận cọc hai mươi lạng bạc rồi không tới, khiến bốn tiểu thư học sai lối. Đàn bà không rõ gốc gác mà ngồi vào ghế dạy chữ con nhà quan.

Đến câu cuối, ông đọc chậm hẳn lại, tách từng chữ cho mọi người trong sân nghe rõ. Nói xong, ông rút ra một tờ văn tự cũ, giơ lên đọc từng chữ Kỷ Vân Nương nhận hai mươi lạng. Tờ giấy được đặt xuống án thư, kèm một trang chép tay lấy từ sổ giảng lại của tôi để làm chứng cứ cho lối dạy sai nề nếp. Trang giấy chép từ bốn cuốn sổ giảng lại do chính tay tôi viết, chưa từng đưa cho người ngoài phủ. Bên cạnh, Lý sư gia cúi đầu ghi liền mấy dòng. Tay ông không ngừng bút, thỉnh thoảng ngẩng lên liếc Trình Kính Chi một cái để dò chữ. Tôi nghe hết cả đoạn, hai tay siết chặt vạt áo đang quỳ.

Tô Trọng Kỳ xem qua tờ văn tự, ngước mắt hỏi Trình Kính Chi, giọng điệu bình thản:

— Trình phu tử một tháng mất bao nhiêu vì việc này?

Trình Kính Chi đáp ngay không ngập ngừng, giọng thẳng như lúc đọc đơn:

— Sáu lạng bạc một tháng, thưa đại nhân. Đó là khoản tôi vẫn nhận khi còn dạy trong phủ, dạy tròn chín năm mới mất.

Cả sân im phăng phắc. Tiếng xì xào ngoài cổng cũng ngưng bặt. Phía sau, có người khẽ hít một hơi sâu. Quỳ trên sân, tôi sực nhớ tới cột dấu chưa nộp tiền trên vách học đường phố Tây. Đến lúc này, tôi mới hiểu sáu lạng bạc quan trọng thế nào với người chỉ còn ba mươi mốt học trò. Nói xong con số đó, Trình Kính Chi không than vãn một lời. Ông chắp tay trước bụng đứng yên, mắt không ngoảnh sang tôi, lặng lẽ chờ câu hỏi tiếp theo.

Tô Trọng Kỳ quay sang nhìn tôi, giọng không đổi so với lúc hỏi Trình Kính Chi:

— Nguyên quán ở đâu?

Tôi khựng lại một nhịp. Trong lòng hiểu rõ, nói thật sẽ chẳng ai tin, mà bịa ra tên huyện khác thì tra hỏi vài câu là lộ. Tôi cúi đầu, cố giữ giọng đều đều:

— Thưa đại nhân, tôi không nhớ.

Cả sân lại chìm vào im lặng. Tôi nghe rõ tiếng bút của Lý sư gia dừng khựng lại giữa chừng. Ông ngẩng lên liếc tôi một cái, rồi cúi đầu ghi vào biên bản. Viết xong, ông đọc to cho cả sân cùng nghe:

— Bị can không khai được nguyên quán.

Tôi quỳ yên trên nền gạch, im lặng chờ nghe định đoạt.

Tô Trọng Kỳ gõ thước lần nữa, tuyên bố phủ họ Tô đứng ra bảo lãnh, khép án ở khoản hai mươi lạng bạc. Phần còn lại xét sau. Ông quay sang Lý sư gia, ra lệnh gọi thư lại tới. Chỉ tay về phía tôi, ông dứt khoát nói:

— Ghi tên Kỷ Miên vào sổ đinh phủ họ Tô, kể từ hôm nay.

Thư lại lật cuốn sổ đinh mang theo, chấm bút viết tên tôi vào dòng trống. Mực còn ướt đã hiện rõ ba chữ. Tôi nhìn ngòi bút di chuyển trên trang giấy, rõ ràng từ đây mình không còn là người tự do đi lại. Trình Kính Chi cúi đầu tạ ơn quan xử rồi lui về phía sau. Ông không nói thêm một lời, cũng chẳng ngoảnh lại nhìn tôi, dáng đi vẫn thẳng tắp như lúc bước vào. Ở góc sân, Trịnh thị xoay người đi trước. Tà áo bà khuất nhanh sau đám đông, không đợi tôi cùng ra.

Khi ra tới cổng công đường, trời đã đứng bóng. Nắng gắt hắt thẳng xuống mái ngói cong trước cổng. Lưu ma ma đã đứng đợi sẵn từ lúc nào, dáng bà thẳng hơn mọi khi. Bà nhìn tôi một cái rồi nói, giọng không vui cũng không trách:

— Từ nay ra khỏi phủ, tiên sinh phải trình một chữ của lão gia, không được tự tiện đi đâu nữa.

Tôi khẽ đáp vâng, bước theo bà ra khỏi đám đông đang dần giải tán. Do quỳ suốt một buổi, chân tôi bước không vững, hai tay vẫn còn run. Phía sau lưng, tiếng thư lại xếp chồng sổ đinh vang lên, nơi dòng mực vừa viết vẫn chưa kịp khô.