Một đêm bên miệng giếng

Sáng sớm, trời còn chưa tan hết sương, tôi dẫn bốn đứa ra sân gạch điểm danh. Gió lạnh lùa qua kẽ áo mỏng khiến giọng tôi khàn hẳn đi. Tô Linh vừa giơ tay đáp tên mình xong, ngoài cổng đã vang lên tiếng gõ dồn dập. Lưu ma ma vội chạy ra mở cổng, dẫn vào một người mặc áo nha dịch. Trên thắt lưng gã đeo thẻ bài bằng đồng, dáng đi cứng cẩn như đang làm công vụ. Đứng giữa sân, gã rút từ trong tay áo ra một tờ giấy gấp tư. Gã cất giọng đọc to cho cả sân cùng nghe:

— Trát của huyện, gọi đích danh Kỷ Miên, mùng sáu tháng chạp phải có mặt tại công đường, không được khiếm diện.

Bốn đứa nhỏ ngừng bặt tiếng bút. Tô Nghiên cùng Tô Tịch nhìn nhau, không dám cất lời. Tô Linh thì buông hẳn cây bút đang cầm, một giọt mực rơi xuống trang giấy chép dở. Nét mặt không giấu nổi sợ hãi, nó lớn tiếng hỏi:

— Tiên sinh có bị bắt đi mất không ạ?

Tôi đáp không biết, chỉ bảo nó nhặt bút lên chép tiếp cho xong. Tôi đưa tay nhận lấy tờ trát, đầu ngón tay lạnh hơn cả gió sớm ngoài sân. Giao trát xong, người nha dịch liền quay đi ngay, không nán lại nửa khắc. Ngay tại sân, tôi mở trát ra đọc. Ánh mắt tôi lướt qua từng dòng chữ, dò tìm đúng một chữ

— dạy

. Nhưng dò tới cuối tờ, tôi vẫn không thấy chữ ấy nằm ở đâu. Thay vào đó lại là những chữ khác hẳn: mạo danh, nhận cọc hai mươi lạng bạc của phủ họ Tô, do Trình Kính Chi tố cáo, mùng sáu tháng chạp phải đến công đường đối chất. Tôi đọc lại lần thứ hai, ngón tay khẽ run. Trong lòng như vừa bị ai bóp chặt. Khoản cọc hai mươi lạng ấy, tôi chưa từng đụng đến một đồng. Mà cái tên ghi trên văn tự vẫn là Kỷ Vân Nương, chứ không phải cái tên tôi được gọi mỗi ngày tại phủ này suốt bảy tháng qua. Từ nhà chính, Trịnh thị bước ra, cầm lấy tờ trát xem qua một lượt. Sắc mặt không chút thay đổi, bà nhạt giọng hỏi đúng một câu rồi quay vào trong ngay, không đợi tôi thưa hết lời:

— Hai mươi lạng bạc ấy giờ ở đâu?

Tôi cúi đầu, thấp giọng đáp:

— Thưa phu nhân, tôi cũng không rõ khoản đó giờ ở đâu, tôi chưa từng được cầm nó một lần nào.

Bà không nói thêm. Tà áo khuất hẳn sau cánh cửa gỗ. Tôi trơ trọi đứng lại giữa sân, tay cầm tờ trát cùng món nợ giấy bút một lạng bốn trăm văn ở phố Đông vẫn chưa biết lấy đâu ra trả. Suốt cả ngày hôm đó, Tô Trọng Kỳ không cho gọi tôi lên, cũng không bước ra sân dù chỉ một lần. Tôi vẫn đứng lớp như thường ngày, không ai nhắc gì thêm đến chuyện xảy ra buổi sáng. Bốn đứa nhỏ vẫn ngồi vào chỗ cũ, nhưng chẳng đứa nào chép nổi trọn một trang. Thỉnh thoáng, chúng lại ngước mắt nhìn tôi một cái rồi vội cụp mắt xuống. Gần trưa, Lưu ma ma đi xuống phòng chứa củi. Bà lặng lẽ dọn hòm đồ đạc ít ỏi của tôi ra đặt ngoài hiên. Khi tôi hỏi có phải mình sắp phải dọn đi nơi khác hay không, bà lạnh nhạt bảo:

— Cứ để đó đã, chưa có lệnh gì thêm, đừng hỏi nhiều.

Đến giữa buổi chiều, chính bà lại một mình khuân hòm đồ trở vào chỗ cũ, không giải thích thêm câu nào. Sắc mặt bà vẫn lạnh nhạt như lúc dọn đồ ra khỏi phòng. Tôi ngồi lại bên bàn góc sân gạch, tay cầm bút mà không chép nổi một chữ cho ra hồn. Trong đầu tôi cứ quanh quẩn câu hỏi lúc sáng của phu nhân. Nghĩ đi nghĩ lại, tôi vẫn không lần ra được khoản hai mươi lạng ấy đã trôi về đâu. Chỉ chắc chắn một điều, từ ngày tỉnh dậy ở cái phủ này, khoản tiền đó chưa từng qua tay tôi. Tôi vốn chẳng biết công đường xử án ra sao. Đối chất phải đứng hay quỳ, có được mang theo người làm chứng hay không, tôi đều không rõ. Khi tôi hỏi, Lưu ma ma chỉ lắc đầu bảo chuyện đó không thuộc phận sự của bà.

Chiều muộn, Trình Duyện đến phủ. Tay ôm cuốn sách bìa cũ đã sờn góc, cậu xin gặp Lưu ma ma để trả lại. Gặp bà, cậu vội vã thấp giọng nói:

— Phiền chuyển lại thầy tôi cuốn sách này, tôi không tiện vào trong lúc này.

Lưu ma ma nhận lấy cuốn sách rồi gật đầu, không hỏi thêm câu nào. Trình Duyện đứng nán lại ngoài hiên lớp một lúc. Ánh mắt cậu nhìn về phía bàn góc sân nơi tôi ngồi, cúi đầu chào một cái rồi mới quay ra cổng. Dáng đi không còn vội vã như lúc mới đến. Tôi nhìn theo bóng cậu khuất dần sau cánh cửa gỗ. Trong lòng tôi không khỏi thắc mắc, sao người học trò giỏi nhất của Trình phu tử lại đến đúng vào cái ngày phủ này lộn xộn. Rồi tôi cũng thôi không nghĩ nữa, lại cầm bút chép cho xong mấy dòng sổ hộ dang dở từ hôm trước. Mùi giấy cũ ẩm mốc vẫn xộc lên tận mũi như mọi bận.

Đêm đó, tôi ra đứng bên miệng giếng ở sân sau. Mọi tối tôi vẫn ra đứng một lúc rồi quay vào, chỉ khác lần này tôi không trở về phòng nữa. Trăng đầu tháng mỏng như sợi chỉ, khuất hẳn sau mấy lớp mây. Sân sau tối om, chỉ có ánh đèn dầu hắt qua khe cửa bếp thành một quầng nhỏ. Sương xuống mỗi lúc một dày, thấm lạnh qua lớp áo mỏng khoác ngoài. Hai tay tôi bám chặt lấy thành giếng đá, nơi đã nhẵn bóng vì những đêm trước tôi tựa vào. Trong bụi cỏ ven giếng, tiếng côn trùng dần thưa rồi tắt hẳn. Chỉ còn tiếng gió lùa qua mấy tàu lá chuối sau bếp, thỉnh thoảng vọng lại tiếng chó sủa xa xa từ phía cổng rồi im bặt. Tôi cứ đứng như thế qua hết canh một, canh hai. Trong lòng tôi quay đi quay lại đúng câu hỏi lúc sáng của phu nhân. Nhưng ngoài câu trả lời đã nói, tôi chẳng tìm thêm được lời đáp nào khác: hai mươi lạng bạc ấy, tôi chưa từng cầm. Đến lúc trời tang tảng sáng, tiếng gà trong chuồng gáy lên một hồi dài. Sương đọng thành giọt trên vai áo, nhưng tôi vẫn chưa rời khỏi miệng giếng.