Chuyến đò cuối lên phủ thành

Đầu buổi chiều hôm đó, Tô Trọng Kỳ gọi tôi lên hiên, bảo tôi tiễn Chu Cẩn ra bến đò thay ông:

— Trong phủ giờ Kỷ tiên sinh rảnh nhất, cứ đi tiễn thay ta.

Tôi đáp lời. Tôi không hỏi lại vì sao không sai người khác. Trong lòng tôi tự biết mình vẫn là người thấp nhất phủ này, việc gì không ai muốn làm cũng đến tay trước tiên. Năm tháng nay tôi đã quen việc đó: đi chợ thay, đưa sổ thay, giờ tiễn khách thay. Ngoài cổng, Chu Cẩn đã thu dọn xong tay nải, hòm sách buộc gọn sau lưng. Dáng ông thong thả như người đã quen đường xa. Lưu ma ma đứng ở hiên nhìn theo, dặn với theo tôi một câu:

— Tiễn xong thì về ngay, đừng la cà ngoài phố lúc trời tối.

Tôi vâng lời, khoác thêm áo mỏng rồi bước theo Chu Cẩn ra khỏi cổng. Nắng chiều đã nhạt hẳn, gió bắt đầu trở lạnh. Sân phủ sau lưng trở lại yên ắng, chỉ còn tiếng chổi tre quét lá đâu đó trong góc vườn. Bốn đứa học trò không ra tiễn, chỉ có Tô Linh đứng ở cửa sổ phòng mình vẫy tay một cái.

Trên đường đi ra bến đò, đất còn vương hơi ẩm sau trận mưa chiều qua, mấy vũng nước đọng phản chiếu ánh chiều tà. Khi ngang qua học đường phố Tây, cửa nơi đó đã đóng, bên trong không nghe tiếng người. Chu Cẩn đi bên cạnh, chậm rãi nói:

— Tôi chưa từng dạy ai trước khi tới đây, lối của tiên sinh đúng hơn lối tôi nhiều.

Tôi khựng lại một nhịp. Đây là lời khen đầu tiên tôi nhận được kể từ ngày tới huyện này. Ngay cả Tô Trọng Kỳ hôm gia hạn cho tôi ở kỳ khảo rằm tháng tám cũng chỉ nói tới cái lợi cho giá thái lễ, chưa từng nhắc tới cách dạy. Tôi đáp:

— Tiên sinh quá khen, tôi chỉ dạy theo cách mình quen thôi.

Ông khẽ lắc đầu:

— Không phải khen suông, hôm trước tôi có đọc qua vài dòng sổ của tiên sinh, tự thấy lối mình còn cứng.

Tôi không biết đáp sao cho phải phép, chỉ đành cúi đầu. Cả hai tiếp tục đi trong im lặng, chỉ còn tiếng guốc mộc gõ đều trên đường đất và tiếng gió lùa qua mấy bụi tre ven đường.

Khi ra tới gần bến, đò chưa cập, người lái đò đứng trên bờ báo phải đợi một khắc nữa mới có chuyến. Trên mặt sông chiều tà, ánh nước lấp loáng phản chiếu mấy chiếc thuyền nhỏ đậu san sát. Tiếng mái chèo khua nước vọng lại từ xa, xen lẫn tiếng người gọi nhau í ới trên bến dưới thuyền. Chu Cẩn đề nghị vào quán rượu cạnh bến ngồi chờ, gọi một bình trà nóng cho cả hai. Quán nhỏ kê vài bộ bàn ghế gỗ mộc sát vách, khách thưa thớt vì trời đã nhá nhem tối. Ngọn đèn treo giữa trần toả ánh vàng yếu ớt, mùi rượu nếp lẫn mùi khói bếp bay ra từ phía sau. Trong góc, dăm người khách quen đã ngà ngà say, nói chuyện rôm rả về mùa gặt năm nay mà không để ý tới bàn chúng tôi. Chủ quán bưng ra một bình trà nóng, đặt xuống bàn rồi hỏi:

— Hai vị dùng thêm chút gì lót dạ trước khi xuống đò không?

Chu Cẩn xua tay bảo chỉ cần trà là đủ, vì ông còn phải xuống đò ngay khi có chuyến. Tôi ngồi xuống ghế đối diện, hai tay ôm lấy chén trà nóng cho ấm rồi giương mắt nhìn quanh quán. Tuy đi ngang phố Tây nhiều bận, tôi chưa từng bước vào đây lần nào. Trên vách treo mấy bức tranh cũ ố vàng và một tấm liễn chữ nhỏ dán lệch sang góc. Ở bàn trong cùng, Trình Kính Chi ngồi một mình với chén rượu đã vơi quá nửa. Thấy chúng tôi bước vào, ông khẽ gật đầu chào, nét mặt vẫn điềm đạm như mọi khi ở học đường, tay xoay nhẹ cái chén trên bàn.

Chu Cẩn bước tới chào ông trước rồi ngồi xuống bàn bên cạnh, nói chuyện phiếm một lúc về đường xá và mấy chuyến đò dạo này hay trễ giờ. Trình Kính Chi hỏi lại ông mấy hôm ở phủ họ Tô dạy có thuận không. Chu Cẩn khẽ cười:

— Cũng tạm, chỉ tiếc phải về gấp.

Trình Kính Chi gật đầu, rót thêm rượu vào chén:

— Dạy trẻ con nhà quan bao giờ cũng khó, tôi dạy chín năm ở đó mới biết, không phải cứ có chữ là dạy được đâu.

Chu Cẩn không đáp lại câu đó, chỉ nhấp một ngụm trà. Rồi ông thản nhiên nói:

— Nói tới học đường, tháng trước tôi có ghé qua Vĩnh Xương trên phủ thành, thấy Kỷ Vân Nương vẫn dạy ở đó, dạy đông trò lắm.

Tôi ngồi chết lặng ở bàn mình, tay siết chặt mép bàn gỗ. Trong lòng muốn nói gì đó nhưng không tìm được câu nào để tránh lộ chỗ hở, tôi đành cụp mắt xuống chén trà trước mặt.

Trình Kính Chi trầm mặc một thoáng, tay cầm chén rượu lơ lửng giữa chừng. Rồi ông đặt chén xuống, rút tiền trả đủ phần mình rồi đứng dậy cài lại vạt áo. Ông quay sang hỏi chủ quán:

— Chuyến đò cuối lên phủ thành hôm nay còn giờ nào không?

Chủ quán chưa kịp đáp hết câu, ông đã vội vã bước ra khỏi cửa, bỏ lại chén rượu còn hơn nửa trên bàn.

Tôi tiễn Chu Cẩn xuống đò, đứng nhìn theo tới khi thuyền khuất hẳn sau khúc sông mới quay bước về. Trên đường về, không khí vắng hơn lúc đi, hai bên đã lác đác nhà lên đèn. Tiếng chó sủa vọng lại từ mấy nóc nhà cuối xóm. Khi ngang qua học đường phố Tây, tôi khựng lại một nhịp. Cửa nơi đó vẫn mở toang, ngọn đèn dầu bên trong cháy sáng mà không có ai trông coi. Mọi tối Trình Kính Chi đều tự tay cài then cửa này trước khi rời đi. Tôi đứng nhìn một lúc rồi rảo bước nhanh hơn, không dám bước vào.