Bốn bài chép cùng dừng một nét

Buổi sáng, sương chưa tan hết trên mái ngói, trời vẫn còn se lạnh. Lý sư gia sang phủ. Tay ôm một chồng sổ đinh đã đối chiếu xong, ông đặt lên bàn hiên nhà chính cho Tô Trọng Kỳ xem lại. Tôi nhận ra ông ngay, đây là vị sư gia từng dẫn tôi ra cột cổng cửa quan, xem tấm bảng dán vào ngày tôi mang sổ hộ đi đối chiếu. Tô Trọng Kỳ lật qua vài trang rồi gật đầu. Ông thong thả hỏi thêm một câu:

— Kỳ khảo hạch thư lại sang năm có gì mới không?

Lý sư gia đắc ý đáp:

— Bẩm lão gia, bảng cửa quan bốn mươi mốt năm nay vẫn chép y nguyên văn bảng cũ, chưa từng đổi một chữ, năm sau chắc cũng vậy thôi.

Ở bàn góc sân gạch, tôi đang xếp sổ hộ, nghe trọn từng chữ. Tôi im lặng cúi đầu chép tiếp, không xen vào chuyện người lớn. Lý sư gia đứng lại thêm một lúc, lật lại chồng sổ đinh cho ngay ngắn. Ông cáo từ ra về, không nhìn sang phía tôi lấy một lần, bước qua bàn sổ hộ như đi qua góc sân trống.

Chiều hôm đó, tôi mới rảnh tay chép sạch bốn bài Chu Cẩn giao từ hôm kia. Vì vướng đống sổ hộ mới nhận, tôi chưa động tới việc Trịnh thị giao suốt hai ngày. Đến bài thứ ba, tôi khựng lại một nhịp, lật ngược lên so với hai bài đầu. Cả bốn bài đều sai đúng một chỗ, cùng một dòng, cùng một cách sai, không xê dịch nét nào. Tôi đặt bốn bài cạnh nhau trên bàn, liên tục đối chiếu. Suốt năm tháng chấm bài ở đây, tôi chưa từng gặp cảnh này, bàn tay khẽ run lên. Bốn nét chữ vốn khác nhau rõ ràng, chữ Tô Nghiên đều tăm tắp, chữ Tô Linh xiêu vẹo, chữ Tô Tịch nhỏ rí, chữ Tô Vân sắc gọn. Nào ngờ đến đúng dòng đó, cả bốn cùng chép sai một kiểu. Bốn đứa cùng dừng bút tại một chỗ, không lệch một nét.

Tôi lôi hòm bài chép trăm lần thầy đồ cũ để lại, mở từng cuốn ra đối chiếu. Dưới lối chép của Trình Kính Chi, bốn đứa sai bốn kiểu khác nhau. Lần đầu lôi hòm bài này ra để xin Trịnh thị không cắt tôi trước hạn, tôi đã đọc ra ngay: Tô Vân dừng ở chỗ phải tự nghĩ câu đầu tiên, Tô Nghiên dừng ở chỗ có thể viết sai, Tô Tịch dừng ở chỗ phải hỏi lại, Tô Linh không dừng ở đâu cả. Bốn cái sai đó xuất phát từ bốn suy nghĩ riêng biệt. Thế nhưng bốn bài trước mặt tôi lúc này lại sai giống hệt tới từng nét, không có lấy một điểm khác biệt. Một bên là hòm bài cũ, một bên là bốn bài mới, tôi ngồi lật qua lật lại cả hai chồng giấy. Tôi đăm đăm nhìn hai chồng giấy không rời mắt, đèn dầu trên bàn đã cháy hao đi một khoanh. Cái sai ấy không đến từ suy nghĩ riêng của bốn đứa, mà đến từ đúng một nơi cả bốn cùng nhìn vào khi chép. Tôi trầm mặc ngồi ngẩn người, tay vẫn đặt trên hai chồng giấy, trong lòng nghĩ tới người duy nhất cả bốn đứa cùng nhìn vào mỗi ngày.

Tối đó, tại bữa cơm nhà chính, Chu Cẩn ngồi mâm trên cùng Tô Trọng Kỳ và Trịnh thị. Ba đứa em ngồi cạnh, còn Tô Vân ngồi riêng một góc bàn trên. Chu Cẩn bước vào, tự nhiên ngồi xuống cạnh Tô Trọng Kỳ. Ở bàn dưới cùng phòng, tôi ngồi ăn như mọi bữa kể từ khi chuyển xuống đây bốn tháng trước. Giữa bữa, Trịnh thị nói với Chu Cẩn, giọng nửa than nửa dò:

— Trình phu tử trước đây phủ chỉ trả sáu lạng một tháng, tiên sinh đòi còn hơn thế nữa, tôi tính mãi chưa ra.

Tô Vân im lặng ngồi nghe, đôi đũa khựng lại giữa chừng rồi tiếp tục gắp thức ăn. Cô liếc nhanh qua Chu Cẩn rồi lập tức cụp mắt nhìn bát cơm. Tô Linh buột miệng hỏi thẳng Chu Cẩn, giọng đầy hồn nhiên:

— Vậy tiên sinh lấy của nhà con nhiều hơn Trình phu tử bao nhiêu ạ?

Trịnh thị mạnh tay đặt đũa xuống, quắc mắt nhìn:

— Ăn thì ăn, hỏi gì hỏi lắm.

Tô Linh cụp mắt, lập tức ngậm miệng. Chu Cẩn chỉ khẽ mỉm cười, không đáp lời. Tô Nghiên ngồi cạnh khẽ kéo tay em út xuống gầm bàn, nhỏ nhẹ lắc đầu.

Tôi đặt đũa xuống, nói vọng lên bàn trên:

— Bốn bài hôm kia sai giống hệt nhau ở cùng một chỗ. Dưới lối thầy đồ cũ, bốn đứa chưa từng sai giống nhau như vậy, mỗi đứa luôn sai một kiểu riêng. Cái sai này không từ bốn đứa mà ra.

Trịnh thị cau mày hỏi lại:

— Sai thì sai, có gì mà phải nói giữa bữa cơm?

Tôi không đáp thêm, cúi đầu tiếp tục ăn. Tô Trọng Kỳ nhìn tôi một cái rồi quay sang Chu Cẩn hỏi thẳng:

— Tiên sinh nghĩ sao?

Chu Cẩn đặt bát xuống, trầm mặc không nói. Anh đăm đăm nhìn vào khoảng không trước mặt một hồi lâu rồi mới cầm đũa lên ăn tiếp, tốc độ chậm hẳn. Cả mâm trên rơi vào im lặng, chỉ còn tiếng bát đũa khẽ va vào nhau.

Cơm xong, Chu Cẩn sang tìm tôi mượn cả hòm bài chép trăm lần. Dưới ánh đèn dầu ở góc sân gạch, anh ngồi lật từng cuốn một, suốt buổi không nói câu nào. Đứng nhìn từ xa một hồi lâu, tôi thấy anh lật đi lật lại đúng mấy trang tôi đối chiếu ban chiều, sau đó mới quay về gian nhà củi.

Sáng hôm sau, Chu Cẩn xin phép Tô Trọng Kỳ ngay giữa sân gạch. Đứng ở góc sân, tôi nghe trọn câu chuyện nhưng không bước lại gần. Anh điềm đạm lên tiếng:

— Xin lão gia cho tôi cáo từ, có việc gấp phải về phủ thành.

Tô Trọng Kỳ hỏi lại xem có phải vì bài học tối qua không. Chu Cẩn chỉ lắc đầu không đáp, khẽ cúi người vái chào rồi bước ra phía cổng. Người ở khiêng hộ anh ra tới cổng đúng chiếc hòm sách hôm trước mang tới, buộc lại gọn ghẽ, không thêm không bớt một quyển.