Sổ hộ năm nay huyện đòi gấp

Buổi sáng, tôi ra sân gạch đúng giờ Thần như mọi bận. Cái bàn dài vẫn kê giữa sân đã dọn sạch trơn. Cửa nhà chính mở rộng, bốn đứa ngồi quanh một bàn khác bên trong. Cả sân im phăng phắc, không ai gọi nhau ý ới. Tô Vân vẫn chọn đúng góc xa cửa nhất, ba đứa em ngồi quây gần nhau hơn. Chu Cẩn ngồi đầu bàn. Người đàn ông tôi đã biết mặt từ mười hai ngày trước, hôm Tô Trọng Kỳ gọi tôi vào bàn trà, tú tài hai mươi bảy tuổi của phủ thành, tay cầm một tờ đề đọc một lượt rành mạch rồi đặt xuống. Ông không giảng lại một câu nào, mặc bốn đứa tự xoay xở với đề bài trước mặt. Nhìn qua khe cửa, tôi thấy Tô Tịch cắn bút. Con bé ngẩng lên định hỏi lại rồi lại cúi xuống không hỏi. Nét chữ ông viết trên tờ đề, tôi liếc thấy từ ngoài cửa, ngay ngắn và đều tay hơn hẳn chữ tôi từng thấy ở huyện này. Không ai gọi tôi vào trong. Bàn gỗ góc sân gạch tôi vẫn ngồi mỗi ngày giờ trống trơn giữa nắng. Bốn cuốn sổ giảng lại tôi vẫn để mở sẵn trên đó từ hôm qua, gáy sổ hơi cong lên vì phơi nắng. Năm tháng nay tôi vẫn đứng đúng chỗ Chu Cẩn đang ngồi, đọc đề, chờ bốn đứa làm, sửa từng chỗ sai, giờ chỗ đó có người khác ngồi vào. Tôi kéo ghế ngồi xuống, tay xếp lại chồng giấy nháp cho gọn, mắt thỉnh thoảng lại ngó về phía cửa nhà chính. Tai dỏng lên nghe xem trong đó dạy tới dòng nào. Sân gạch vắng hẳn không có bốn đứa ngồi, chỉ có tiếng chim sẻ nhảy nhót trên mái ngói. Một chiếc lá khô rơi xuống đúng giữa trang sổ tôi đang để mở, tôi nhặt lên phủi bụi rồi đặt sang một bên.

Gần trưa, Trình Duyện tới. Tay ôm một hộp mực phủ cho học đường mượn dạo trước giờ mang trả, cậu đứng ngoài hiên nhà chính một lúc vì cửa đang khép hờ. Cậu đứng đó nhìn vào trong, rồi quay ra nhìn sang bàn tôi. Thấy bốn cuốn sổ giảng lại đang mở, cậu đứng thêm một chốc nữa không thấy ai ra tiếp. Tôi ngồi cách đó mấy bước, tay đang xếp lại chồng giấy nháp, thấy cậu đứng đó thì chỉ gật đầu chào. Nắng lúc này đã lên cao, bóng mái hiên đổ xuống đúng chỗ cậu đứng. Cái hộp mực trong tay cậu bọc kỹ trong một lớp vải thô, buộc chặt bằng dây gai, mùi mực còn vương trên lớp vải bọc, lẫn trong hơi nóng hầm hập toả lên từ mái ngói buổi trưa. Cậu thấy tôi ngó sang thì khẽ gật đầu:

— Phiền tiên sinh nhận lại hộ hộp mực này, tôi tới không đúng lúc.

Tôi đáp không sao. Cậu đặt hộp mực lên hiên, đứng nán lại một lúc ngó vào phía nhà chính lần nữa rồi mới quay gót đi thẳng. Tôi cất hộp mực vào gầm bàn, tay còn dính bụi từ mặt hiên, ngồi lại xuống ghế, mắt vẫn hướng về phía cửa nhà chính.

Từ trong nhà chính vọng ra tiếng Chu Cẩn hỏi một đứa, giọng đều đều, và tiếng Tô Nghiên đáp ngay:

— Bẩm tiên sinh, dòng thứ hai con chép nhầm bộ, để con sửa lại.

Tôi ngồi ngoài nghe, tay vẫn cầm bút mà không viết thêm được chữ nào. Giữa buổi, Chu Cẩn bước ra ngoài hiên uống nước. Đi ngang bàn tôi, ông dừng lại, cầm một trong bốn cuốn sổ giảng lại lên, đọc đúng hai dòng, hỏi thẳng:

— Sổ này ai soạn?

Tim tôi hẫng một nhịp. Tôi đáp thẳng:

— Tôi soạn, để giảng lại cho bốn đứa dễ hiểu hơn.

Ông gật nhẹ, nói một câu:

— Lối này lạ.

Rồi ông đặt sổ xuống đúng chỗ cũ, quay vào trong, không hỏi thêm câu nào nữa. Tôi ngồi nhìn theo bóng ông khuất sau cánh cửa, tay đặt lại cuốn sổ cho ngay ngắn.

Cuối buổi, bốn đứa nộp bốn bài cho Chu Cẩn, gấp sổ lại, ra về theo thứ tự ông đọc tên. Mỗi đứa đi ngang bàn tôi đều cúi đầu chào. Trịnh thị bước ra ngay sau đó, cầm theo bốn bài vừa nộp, đặt xuống bàn tôi:

— Chữ tiên sinh sạch hơn chữ bọn trẻ, chép lại cho ngay ngắn vào sổ trước tối nay.

Tôi ngẩng lên nhìn bà một thoáng, vâng một tiếng rồi cầm lấy bốn bài xếp gọn lại thành một chồng. Nhân lúc bà còn đứng đó, tôi hỏi luôn:

— Thưa phu nhân, tôi được hứa dạy một năm, giờ hạn đó còn hay đã hết?

Trịnh thị không đáp thẳng. Bà cầm lấy bốn bài tôi vừa xếp, lật qua một lượt, gật đầu, rồi quay vào trong lấy ra một chồng sổ hộ khác dày hơn hẳn, đặt xuống bàn tôi:

— Chép cho sạch trước rằm, sổ hộ năm nay huyện đòi gấp.

Trịnh thị quay lưng đi vào trong ngay sau câu đó, không đợi tôi thưa thêm, tà áo khuất sau cánh cửa gỗ. Tôi đứng lại một mình giữa sân, chồng sổ hộ ôm trước ngực, cửa nhà chính đã khép hẳn, nắng chiều hắt vàng lên mái ngói.