Hàng mầm cải vụ xuân

Sáng thứ hai sau hôm giỗ đầu, cô Cẩm đi ca đêm về. Ăn qua loa bát cháo nguội, cô vào gian ngoài ngủ ngay, bộ quần áo vương mùi dầu mỡ còn chưa kịp thay. Tôi ở nhà một mình, pha ấm trà rồi mang ra vườn ngồi. Trời sáng rõ nhưng còn hơi lạnh, sương đêm chưa tan hết trên mấy tán lá gần hàng rào. Tôi chắp tay sau lưng, chậm rãi đi một vòng quanh mười một luống rau. Sau bữa cỗ mệt người hôm kia, tôi chỉ muốn đứng ngoài trời một lúc cho tỉnh táo. Luống gần cổng, cải đã lên xanh mượt. Suốt mấy tháng không ai động tới, mấy luống phía trong vẫn để trống từ vụ trước, đất đai khô cứng lại. Cả khu vườn im ắng, chỉ có tiếng chim ríu rít từ tán cây bên hàng xóm vọng sang.

Tại luống thứ ba và luống thứ năm nằm kề nhau gần giữa vườn, tôi dừng chân lâu hơn. So với mấy luống bên cạnh, mặt đất ở đây sập xuống chừng một ngón tay. Màu đất sẫm hơn hẳn, cúi xuống sờ thấy tơi ẩm, mùi phân ủ hoai thoang thoảng bốc lên. Trong lòng tôi chợt nhớ ra, đây là hai luống năm ngoái từng trồng cà, quả sai trĩu suốt một mùa hè. Trước khi đổ bệnh, chính tay bố tôi vẫn ra hái mỗi sáng. Loại phân ủ thế này chỉ có thể xuống đất từ khoảng giữa tháng chạp. Đúng dịp cận Tết, cả ngõ từng đồn cô ra vườn ủ đất suốt mấy ngày liền.

Tôi đứng thẳng người lên, chợt nhớ lại câu cô Cẩm nói hôm dẫn Chu Ngộ về nhà cách đây mấy tháng. Hôm ấy cô từng nói:

— Đất trồng lâu năm phải đổi luống.

Mỗi loại rau hút một nhóm chất riêng trong đất, luống năm ngoái trồng cà thì năm nay phải đổi sang thứ khác. Hai luống cà cũ giờ được ủ phân kỹ để chuẩn bị trồng rau mới, đúng lối luân phiên cô từng nhắc ngoài vườn. Mẩu kiến thức nhà nông tưởng như bình thường, giờ đây đột nhiên khớp chặt vào hai luống đất trước mắt tôi.

Tôi bước tới luống thứ tám. Vào năm ông mất, bố tôi từng gieo dở hai phần ba luống này, phần còn lại suốt bao lâu vẫn bỏ trống. Giờ đây, toàn bộ gốc cũ đã được dọn sạch, mặt đất xới tơi và gieo một lớp cải mới cho vụ xuân. Mầm cải nhú lên thành từng hàng đều tăm tắp. Khoảng cách giữa các hàng thẳng tắp răm rắp, không phải kiểu gieo vội cho có. Tôi ngồi thụp xuống nhìn kỹ, đầu ngón tay khẽ chạm vào ngọn lá còn ướt sương, trong lòng nhất thời chưa nghĩ ra điều gì rõ ràng.

Tôi ngồi trầm mặc, đầu óc dần ghép lại từng mảnh dữ kiện, giống hệt mỗi lần đứng trước căn nhà lạ viết biên bản. Việc ủ phân cho luống ba và luống năm chỉ có ý nghĩa, nếu người làm còn ở lại mảnh vườn này hết vụ tới. Không ai bỏ công ủ phân kỹ lưỡng rồi lại rời đi ngay sau đó. Nếu không ở lại đến lúc thu hoạch, công sức bỏ ra hoàn toàn vô nghĩa. Tôi cúi xuống nhìn hai bàn tay mình, chợt nhận ra cô vẫn lặng lẽ làm những việc này suốt thời gian qua mà tôi chưa từng để ý kỹ.

Luống thứ tám còn cho thấy điều rõ ràng hơn. Gieo lớp cải mới từ giữa tháng chạp chỉ có ý nghĩa, khi người gieo còn ở mảnh đất này hết vụ xuân để đợi ngày hái. Cách đây hai hôm, tại bữa cỗ giỗ đầu, Ôn Đại Vân từng buột miệng nói về vị trí bếp chính bên Tế Xuyên. Nơi đó vẫn giữ chỗ cho cô từ tháng thứ ba với mức lương sáu nghìn năm trăm tệ một tháng, bao cả gian gác để ở. Dù điều kiện tốt hơn hẳn phận đi ở nhờ không tên không phận trong căn nhà này, cô vẫn thẳng thừng từ chối. Hai mảnh dữ kiện đặt cạnh nhau đột nhiên khớp lại thành một, không còn rời rạc như lúc nghe ở bàn dưới.

Hồi lâu giữa vườn, tôi ngồi ngẩn người. Suốt ngần ấy tháng, đây là lần đầu tiên tôi nhìn thấu động cơ đằng sau việc cô làm, không phải chỉ nắm dữ kiện rồi đoán sai như ba lần trước. Cô đã quyết định ở lại căn nhà số 7 này từ rất lâu. Ngay từ tháng thứ ba khi Tế Xuyên còn giữ chỗ, cô đã đưa ra lựa chọn. Cô không nói với ai, chỉ lặng lẽ làm từng việc nhỏ ngoài vườn để giữ trọn quyết định ấy. Tôi đan hai bàn tay vào nhau, ngồi yên tại chỗ. Nắng đã lên cao hơn một chút, chiếu thẳng vào hàng mầm cải non trước mặt, nhưng tôi vẫn ngồi yên bất động.

Tôi chậm rãi đứng dậy, phủi bụi trên quần rồi bước vào nhà. Tại gian ngoài, cô đang ngủ say sau một đêm dài đứng bếp. Cô nằm nghiêng trên tấm phản, hơi thở đều đặn, hoàn toàn không hay biết tôi đã đứng lại nhìn ngoài cửa. Tôi không đánh thức cô, cũng không định nói ra những điều vừa nhìn thấu ngoài vườn. Tôi lặng lẽ bước qua, nhẹ nhàng khép cánh cửa gian trong lại phía sau lưng, để cô tiếp tục ngủ cho hết giấc.