Chiếc chén nói dối

Thứ Tư, mười bảy tháng Ba. Theo lệ nhà Vân Sơn thì tối thứ Tư Hoắc Cảnh Sơn ăn cơm ở đây, tối ấy ông tới sớm nửa tiếng, đi cùng Tô Mạn.

Quà mừng cưới được đặt lên bàn trà phòng khách trước bữa ăn: hộp gỗ đàn hương, lót lụa vàng, bên trong là một chiếc chén trà nhỏ. Khang Hy đấu thái, men trắng, cốt mỏng, ngoài thành vẽ ba cành hoa — nét lam chìm dưới men, màu tô nổi lên trên. Kèm trong hộp là một tờ giấy gấp ba.

Thẩm Ninh mở tờ giấy ra đọc. Giấy giám định của nhà họ Tô, số hiệu in ở góc, dấu tròn đỏ, chữ ký tay bên dưới. Phần kết luận có tám chữ: *nguyên vẹn, chưa từng tu bổ, không sứt mẻ*.

Số hiệu ở góc giấy có hai cụm, cụm sau là năm cấp. Tờ này cấp cách đây bốn tháng. Chiếc chén thì ba trăm tuổi, tờ giấy chứng cho nó thì mới bốn tháng, cấp xong đem đi tặng. Cô gấp giấy lại theo đúng ba nếp cũ, đặt về chỗ cũ trong hộp.

"Của nhà em cả đấy," Tô Mạn nói. "Chén thì em chọn, giấy thì ông nội em ký."

Hoắc Cảnh Sơn ngồi xuống ghế bành đầu bàn, mở tờ báo ra, không nhìn cái hộp. Hoắc Tinh Tinh ngồi bệt trên thảm, cắm cúi vào điện thoại. Trần Bá đứng cạnh tủ rượu. Hoắc Trân đứng ở cửa sổ, tay đút túi.

"Chị Thẩm," Tô Mạn nói, "nghe nói chị làm nghề này. Chị thẩm thử cho vui đi."

Cô nghe cái bẫy ngay trong chữ *cho vui*. Chén có giấy giám định nhà họ Tô. Ai thẩm mà nói khác giấy là chê ông nội ả trước mặt cả nhà; ai thẩm mà nói đúng như giấy thì thành ra chỉ biết đọc lại giấy người khác.

Tô Mạn không đợi cô đáp. Ả vươn tay trái qua mặt bàn, đặt hai ngón lên vành hộp, xoay cái hộp một vòng cho chiếc chén quay về phía cô. Chiếc nhẫn ngọc ở ngón áp út gõ vào thành hộp hai tiếng, cách nhau đúng một nhịp.

"Trần Bá," Thẩm Ninh nói, "cho tôi mượn đôi găng."

Ông mở ngăn kéo tủ rượu, lấy ra một đôi găng cotton trắng, đưa cô. Cô xỏ vào, kéo cổ găng cho khít, rồi mới cầm chén lên.

Xỏ găng xong cô mới nhớ ra là mình vừa làm gì. Người thẩm cho vui thì cầm luôn. Người xin găng là người trong nghề. Trong phòng có bốn người nhìn cô lúc đó, cô không đếm được ai nhìn kỹ hơn ai.

Cô nghiêng chén dưới đèn chùm, xoay chậm một vòng.

Vòng thứ nhất, cô thấy chỗ thứ nhất. Ở khoảng giữa thành chén, chạy dài chừng hai phân, mặt men cao hơn phần xung quanh một lớp rất mỏng. Đèn hắt qua đấy gợn lên một vệt, đi hết vệt thì phẳng lại.

Vòng thứ hai, chỗ thứ hai. Men gốc rạn khắp thân thành một mạng vân nhỏ li ti, tuổi ba trăm năm nó phải rạn như thế. Có một vùng hình chữ V, dài đúng bằng cái vệt gợn kia, trong vùng ấy không có lấy một sợi vân nào. Men mới không rạn theo men cũ.

Vòng thứ ba, chỗ thứ ba. Ba cành hoa vẽ men màu. Hai cành đỏ sắt như nhau, cành thứ ba đậm hơn, đậm ở đúng ba cánh hoa nằm vắt qua vùng chữ V. Người tiếp bút đã pha lại màu, pha khéo, nhưng màu phàn hồng nung lại lần hai bao giờ cũng ăn thêm một chút.

Chiếc chén này đã vỡ. Vỡ một đường chạy chéo qua thành, được nối lại, được phủ men, được vẽ nối. Làm giỏi. Giỏi tới mức mắt thường nhìn qua không thấy, mà cô thì không nhìn qua.

Tờ giấy gấp ba nằm trên bàn cách tay cô bốn mươi phân, viết tám chữ, ký tên một người ba đời làm giám định.

Cô đặt chén xuống lụa.

Trong đầu cô có một chỗ đang kêu rất to. Nói ra bây giờ thì được đúng mười giây: cả phòng im, Tô Mạn tái mặt, Hoắc Cảnh Sơn hạ tờ báo xuống. Sau mười giây ấy thì cô là con dâu hợp đồng của nhà này, mới về hai tuần, vừa gọi giấy tờ nhà họ Tô là giấy dối, không mang theo một cái máy nào, không có bản chụp, không có ai chứng. Nhà họ Tô sẽ đòi soi lại — soi ở chỗ họ, bằng người của họ. Hai năm trước cô đã đứng trong một cái hành lang mười một người để giải thích một chuyện cô nói đúng.

Còn một điều nữa, điều này gần hơn. Muốn nói ra ba chỗ ấy thì phải nói ra vì sao cô thấy được ba chỗ ấy. Người thẩm cho vui thì không thấy. Cả phòng đang nhìn hai bàn tay đeo găng của cô.

Còn mười bảy ngày. Còn thiếu ba trăm bốn mươi nghìn. Không còn đơn hàng nào.

"Chén đẹp," cô nói.

Cô tháo găng ra, gấp đôi, đặt lên mặt bàn.

Tô Mạn chờ thêm một nhịp. Ả chờ câu thứ hai, câu mà người ta hay nói tiếp sau chữ *đẹp* — đẹp ở chỗ nào, đẹp so với cái gì, đời nào thì đẹp kiểu ấy. Câu thứ hai không tới. Nụ cười của ả giữ nguyên độ cong, chỉ hơi lâu hơn cần thiết.

"Chị khen thế là em yên tâm rồi."

Hoắc Cảnh Sơn lật sang trang báo tiếp theo. Hoắc Tinh Tinh không ngẩng lên. Trần Bá đóng ngăn kéo tủ rượu lại.

Hoắc Trân rời cửa sổ, đi ngang bàn trà. Anh nhìn chiếc chén, rồi nhìn đôi găng gấp đôi nằm cạnh nó, rồi đi ra bàn ăn. Anh không nói gì suốt bữa.

Ở bàn ăn, Hoắc Cảnh Sơn hỏi cháu mình mấy câu về phiên mùa thu: bao nhiêu lô, ngày nào mở xem hàng, ai ký vựng lục. Tô Mạn đỡ lời hai câu, đỡ trơn hơn cả người được hỏi. Tới lúc dọn canh ra, ông chú quay sang cô.

"Này cháu. Đồ hỏng để lâu không vá thì sao?"

"Mặt vỡ bám bụi, bám dầu tay. Vá vẫn được, tốn thêm công rửa."

"Ừ." Ông gật một cái. "Chú có mười mấy cái để lâu quá rồi."

Ông không nói mười mấy cái gì. Cả bàn không ai hỏi tiếp.

Mười một giờ đêm, cả nhà đi ngủ, cô xuống phòng khách lấy cái hộp.

Trên bàn làm việc trong phòng mình, cô mở hộp ra lần nữa, soi lại một lượt dưới bóng đèn bàn ánh trắng, đủ để chắc rằng ban nãy dưới đèn chùm cô không nhìn lầm. Ba chỗ vẫn ở đúng ba chỗ. Cô cắt một mẩu giấy trắng bằng hai đốt ngón tay, viết lên đó ngày mười bảy tháng Ba, dưới ngày là một dòng: *chưa cầm bằng tay không, chưa ai biết*.

Cô dán mẩu giấy vào mặt trong nắp hộp, đậy lại, cất vào ngăn tủ dưới cùng, cạnh chiếc bát của mẹ. Khoá tủ. Bỏ chìa vào túi áo trong.

Mẩu giấy ấy cô viết cho một mình cô. Bao giờ cô đứng ở chỗ nói ra mà người ta phải nghe, cô sẽ mở ngăn tủ này, tháo găng, đặt tay trần lên chiếc chén.