Ả biết

Mùng ba tháng Giêng, Trịnh Húc tới tiệm phố Thanh Hà lúc chín giờ sáng, mặc đúng cái áo khoác kaki cô đã nhìn thấy trên màn hình hôm hai mươi tư tháng Chín.

Thẩm Ninh đang ở bệnh viện. Cô về lúc mười một giờ thì anh ta đã ngồi ở cái ghế đẩu bên phải bàn kê gốm được hai tiếng, máy ghi âm đặt trên mặt bàn, sổ mở.

"Ông đừng trả lời." Cô nói với Lão Kỷ, nói trước mặt người kia, không hạ giọng. "Bài lên thì hiệp hội biết con làm ở đây. Người ta đình chỉ con, ông chứa con, ông mất giấy phép hộ kinh doanh."

"Ta bảy hai tuổi, cái giấy ấy ta xin lại được." Ông không ngẩng lên khỏi cái liễn men lam. "Bây giờ cả nước biết con là đứa làm vỡ đồ rồi ngồi không hai năm. Có một người trong nghề nói ngược lại thì họ phải nghe một câu. Con ngồi xuống, hoặc con lên gác."

Cô lên gác.

Bài đăng sáng mùng tám, trên trang của báo ngành, dài ba nghìn chữ, có bốn tấm ảnh chụp trong tiệm. Tiêu đề: *Người thợ vá gốm bảy mươi hai tuổi ở phố Thanh Hà.*

Hai phần ba bài là chuyện nghề: keo da trâu nấu thế nào, vì sao mối vá phải để khô hẳn mới sang mối kế, vì sao một cái đĩa vỡ bảy mảnh mất bốn ngày. Phần cuối là đoạn Trịnh Húc hỏi về người phụ nữ trong đoạn băng bốn mươi bảy giây.

*— Hai năm nay chị Thẩm làm ở đây. Mười bốn món, tôi có biên nhận cả mười bốn tờ. Ai bảo chị ấy ngồi không thì mời tới xem sổ của tôi.*

*— Ông đánh giá tay nghề chị ấy thế nào?*

*— Trong nước bây giờ đếm được mấy người cẩn kim tuyến cho ra hồn thì tôi đếm bằng một bàn tay. Chị ấy là đời thứ tư. Tôi thì không phải.*

Thẩm Ninh đọc tới dòng ấy, đọc lại, rồi đặt điện thoại úp xuống mặt bàn.

Ba chữ *đời thứ tư* nằm giữa một câu nói về tay nghề. Chín người trong mười đọc qua sẽ hiểu là đời thứ tư trong một nhà làm nghề, một cách nói cho oai, như người ta bảo ba đời làm thuốc. Người thứ mười thì không.

Cô xuống nhà. Lão Kỷ đang rót nước.

"Ông biết ông vừa nói cái gì không."

"Ta biết." Ông đặt ấm xuống. "Ta ngồi ba tiếng với thằng bé ấy, ta giữ được hai tiếng năm mươi phút. Tới câu cuối thì ta thả ra. Con muốn ta xin lỗi thì ta xin lỗi."

"Con không cần ông xin lỗi. Con cần biết vì sao."

Ông cầm chén nước lên, không uống.

"Vì bốn mươi năm nay chưa có ai hỏi ta câu ấy," ông nói.

Sáng mùng mười, trang báo ngành đăng một bài thứ hai, hai nghìn chữ, dưới dạng trả lời phỏng vấn. Người trả lời là trưởng nhóm giám định phiên xuân của Hoắc thị.

Thẩm Ninh đọc từ đầu tới cuối hai lần, rồi lấy giấy ra ghi lại xem ả đã thay cái gì.

Chín tháng nay, mọi thứ nhà họ Tô đưa ra đều đi theo một hướng: người phụ nữ trong đoạn băng là một người vụng, tháo găng trong phòng kho, làm đổ một món tám mươi triệu tệ. Bài sáng nay bỏ hẳn hướng ấy.

*— Tôi phải nói lại một điều, nói với tư cách người trong nghề. Suốt hai năm ngành mình gọi chị Thẩm là người sơ suất. Tôi nghĩ chúng ta đã đánh giá thấp chị ấy.*

*— Chị nói rõ hơn được không?*

*— Bài phỏng vấn hôm mùng tám nói chị ấy là đời thứ tư. Tôi tin. Một người vá được cẩn kim tuyến, sờ vào men là đọc ra năm tháng, thì người ấy không đánh rơi đồ. Người ấy làm được nhiều thứ hơn thế.*

*— Chị đang nói tới chuyện gì?*

*— Tôi chỉ nêu câu hỏi. Chiếc bình trong túi vật chứng được vá bằng keo mua ngoài phố. Trong nước có bao nhiêu người vá xong mà bảo tàng soi mười lăm năm không ra? Cơ quan điều tra mời chị ấy lấy lời khai bổ sung ngày hai mươi lăm tháng Mười hai, biên bản ghi vắng mặt không lý do. Tôi mong chị ấy tới, để chuyện này khép lại cho ngành đỡ khổ.*

Cô đặt bút xuống.

Hôm hai mươi tám tháng Bảy, trong phòng khách Vân Sơn, cô đã nói ra tháng Hai hai năm trước trước mặt ả, rồi ả nhìn xuống bàn tay cô, nhìn không chớp. Hôm mùng tám tháng Giêng, hai chữ đời thứ tư lên báo. Mà năm hai nghìn lẻ một, một đoàn giám định nhà họ Tô đã ký một tờ giấy nào đó cho nhà họ Hoắc, tờ giấy ấy nằm trong tủ hồ sơ nhà ả, ai muốn giở ra cũng được.

Ba mảnh ấy nằm cách nhau chín tháng. Bây giờ chúng nằm trong một bài báo hai nghìn chữ.

Suốt hai năm cô đi kiện để người ta công nhận cô là thợ giỏi. Sáng nay có người đứng ra công nhận hộ cô, công nhận đầy đủ, công nhận trên báo ngành, rồi lấy chính chỗ công nhận ấy làm cái móc treo cô lên.

Chiều mười hai tháng Giêng, Từ Nghi gọi.

"Bên điều tra vừa bổ sung hướng xem xét. Ngoài hướng thiếu trách nhiệm gây hư hỏng tài sản, họ mở thêm một hướng nữa: chế tác, tiêu thụ cổ vật giả." Bà đọc, giọng phẳng. "Cô nghe cho kỹ chỗ này. Hướng thứ nhất là làm hỏng đồ của người khác. Hướng thứ hai là làm ra một cái xác để đánh tráo. Hai chuyện đó khác nhau về khung hình phạt, khác xa."

"Căn cứ của họ là gì?"

"Ba thứ. Bài phỏng vấn hôm mùng tám. Bài hôm mùng mười. Dòng vắng mặt ngày hai mươi lăm tháng Mười hai." Bà im một nhịp. "Cô có mười bốn tờ biên nhận trong ngăn kéo, cô có một ông thợ bảy hai tuổi làm chứng. Từ hôm nay, cả hai thứ đó đều là chứng cứ cho bên kia."

Mười bốn tháng Giêng, chín giờ sáng, cô có mặt ở trụ sở theo giấy triệu tập lần hai.

Ở hành lang tầng hai, cửa phòng thứ ba mở ra. Tô Mạn đi ra trước, sau ả là một người đàn ông xách cặp. Ả mặc áo khoác lông cừu, tóc búi thấp, tay cầm một tập giấy kẹp ghim, đi tới giữa hành lang thì nhìn thấy cô.

Ả không rẽ. Ả đi thẳng, tới cách cô một bước thì dừng, ngang vai.

"Chị Thẩm." Giọng ả bình thường, hơi vui, đúng cái giọng ở lối bê tông cạnh xưởng keo hôm mùng mười tháng Mười. "Chị đọc bài của em chưa?"

"Đọc rồi."

"Em viết đúng đấy chứ." Ả nhìn xuống bàn tay phải của cô, nhìn chỗ hai ngón đang giữ quai túi. "Người như chị mà bị gọi là vụng thì oan quá."

Rồi ả đi tiếp, giày gõ hết hành lang, xuống thang.

Điều tra viên Lâm vẫn áo sơ mi trắng, vẫn nói chậm. Anh ta hỏi hai mươi mốt câu, câu nào cũng về mười bốn món đồ, về tiệm phố Thanh Hà, về ai trả tiền công cho cô. Mười một giờ, anh ta mở bìa còng, rút ra một tờ giấy in ảnh, đặt trước mặt cô, xoay lại.

Ảnh chụp trên nền nhung xám: một cái hộp gỗ đàn hương mở nắp, lót nỉ xanh, chia mười hai ô. Mười một ô có dao. Ô thứ bảy trống.

Bên dưới ảnh là hai dòng chữ in.

"Bên tôi gửi bộ dao này đi đối chiếu từ tháng Mười một." Anh ta đặt bút xuống, không nhìn xuống tờ giấy, nhìn cô. "Dấu dụng cụ trên các mối nối của vật chứng khớp với bộ dao này. Khớp lối mài, khớp góc lưỡi, khớp cả cách người thợ kéo dao về phía mình."

Trong phòng có tiếng máy in ở góc, chạy một tờ rồi ngừng.

"Chị giải thích đi."