Đời thứ tư

Mười ngày cái hộp nằm dưới gầm giường một, cạnh thùng giấy thứ ba. Sáng nào Thẩm Ninh cũng nhìn thấy nó lúc cúi xuống xỏ dép, tối nào cũng nhìn thấy lúc với tay kéo dây đèn. Lão Kỷ không nhắc. Ông giao việc cho cô như mọi hôm: rửa mảnh, pha keo, đánh bóng phần vá cho khách quen.

Sáng mùng hai tháng Mười hai, cô dậy trước ông, đun nước, lau mặt bàn kê cạnh cửa sổ, rồi lôi cái hộp lên.

Sợi dây gai rời ra ngay trong tay. Nắp không có khoá, chỉ hai chốt gỗ xoay ngang, xoay ra thì kêu một tiếng khô. Bên trong lót vải điều đã bợt thành màu gạch.

Trên cùng là một quyển sổ khổ dài, gáy vải. Dưới nó là một con triện gỗ dài bằng ngón tay cái, mặt khắc mòn tới mức chỉ còn thấy đường viền ngoài. Dưới cùng, nằm sấp trên vải, là một cái thẻ đồng bằng ba đốt ngón tay, một mặt trơn, mặt kia khắc năm chữ.

*Nội vụ phủ · tu bổ xứ.*

Thẩm Ninh đặt cái thẻ xuống mặt bàn, để nguyên mặt chữ ngửa lên, rồi mở quyển sổ.

Mỗi đời một khoảng, khoảng nào cũng chia ba phần. Phần trên ghi tên người, năm sinh, nơi học nghề. Phần giữa liệt kê những món đã tu bổ, mỗi món một dòng, có tên món, có năm, có tên chủ. Phần dưới là chỗ trò của người ấy ký nhận nghề, chữ ký nào cũng nhỏ, nằm sát mép.

Đời thứ nhất mở đầu bằng ba chữ Phụng Thiên, kết ở năm bốn ba. Đời thứ hai là một người đàn bà, phần món vá dài tám trang, phần trò ký nhận có bốn cái tên. Cái thứ hai từ trên xuống là *Kỷ Diên Sinh*.

Đời thứ ba mở ở trang bảy mươi mốt.

*Thẩm Vãn Chi. Sinh 1965. Học nghề từ 1979.*

Thẩm Ninh để cả hai bàn tay lên mép bàn, xoè ra, ấn xuống mặt gỗ. Cô ngồi như thế một lúc, không đọc tiếp.

Hai mươi năm nay cô có ba thứ của mẹ: một chiếc bát khuyết vành, một cái hộp dao thiếu con số bảy, một khoảng trống ở chỗ đáng lẽ là khuôn mặt. Bây giờ có thêm một dòng chữ ghi năm sinh, ghi năm vào nghề, viết bằng tay người khác, đóng trong một cái hộp ai đó giữ hai mươi năm rồi mới đưa.

Cầu thang gỗ kêu. Lão Kỷ lên tới nơi thì đứng lại ở đầu thang, nhìn cái hộp mở trên bàn, rồi đi tới ngồi xuống mép giường.

"Ông là Kỷ Diên Sinh," cô nói.

"Trò thứ hai của đời hai. Ta vào nghề năm mười sáu tuổi." Ông chống hai tay lên đầu gối. "Mẹ con vào sau ta bốn năm, kém ta bảy tuổi, mà trong sổ thì đứng trên ta một bậc. Ta gọi bà ấy là sư tỷ."

"Vì sao lại trên ạ?"

"Vì bà ấy giỏi hơn ta. Đời hai chọn người nối nghề, chọn bà ấy." Ông nói câu đó bình thản, như đọc lại một dòng trong sổ. "Ta ở lại làm thợ. Ta không tiếc."

"Bà ấy đi năm nào?"

"Năm hai nghìn lẻ một. Tháng Chín."

Cô nhớ tờ đơn thôi việc trong cái phong bì ố vàng ông đưa cô hôm hai mươi tư tháng Bảy. *Xin thôi việc kể từ ngày 30 tháng 9 năm 2001.*

"Ông nghỉ việc cùng tháng."

"Cùng tháng." Ông gật. "Tháng Tám năm ấy bà ấy nhận một món, làm ở nhà người ta, làm bốn ngày. Nhà sưu tầm lớn, đứng đầu một cái sàn đấu giá trong thành phố. Bà ấy về, gửi ta một con dao, dặn ta giữ. Ba hôm sau thì không ai gặp lại nữa."

"Nhà họ Hoắc."

"Nhà họ Hoắc."

Ông để câu ấy nằm đó, không đỡ thêm cho cô một chữ nào.

"Ông có đi tìm không?"

"Ta tìm ba năm. Ta hỏi hết những chỗ ta hỏi được, mà chỗ ta hỏi được thì ít lắm." Ông cúi xuống, phủi một vệt bụi trên ống quần. "Ta chỉ biết bà ấy mất tích. Tới hôm nay ta vẫn chỉ biết có thế."

Thẩm Ninh gấp quyển sổ lại một nửa, giữ ngón tay ở trang bảy mươi mốt.

"Hôm mười ba tháng Bảy, chín giờ tối, có người gọi vào máy con hỏi cái bát của con còn thiếu mảnh không."

"Ta gọi."

"Vì sao ông không nói luôn?"

"Vì hôm ấy con còn ở trong nhà kia, còn cái thẻ trong ngăn kéo, còn nghĩ rằng đưa được tiền cho thằng Diệp là xong." Ông ngẩng lên nhìn cô. "Cái hộp này ta không đưa cho người đang có chỗ để mất. Đưa sớm một ngày là con đem nó đi minh oan cho mình. Minh oan bằng cái sổ này thì con chết nhanh hơn cả không minh oan."

"Ông sợ cái gì ạ?"

"Con mở trang cuối đi."

Cô lật. Sau đời thứ ba là bốn trang trắng, sau bốn trang trắng là một mục nhỏ viết bằng nét khác, mực xanh, chữ nghiêng. Ba cột: tên, năm, một dòng ngắn.

*Đời hai — 1958 — bị hỏi cung mười một ngày về gốc gác món vá trong cung. Về, không cầm được dao bốn tháng.*

*Trò thứ nhất đời hai — 1979 — nhận vá cho một nhà buôn Hồng Kông. Món ra khỏi nước. Người mất tích ở Quảng Châu.*

*Trò thứ ba đời hai — 1986 — bị ép ký giám định cho hàng giả. Không ký. Xưởng cháy.*

Cô đọc lại từ đầu, chậm hơn. Sáu năm ở cái tiệm này cô vẫn tưởng nghề nhà mình mai một vì không ai chịu học, vì mài một đường vàng mất bốn ngày mà bán không nổi giá một cái đĩa in hoa. Ba dòng chữ xanh kia nói chuyện khác. Người vá được cho đồ vỡ thành đồ chưa từng vỡ là người viết ra được lai lịch cho một món hàng. Ai cầm món hàng ấy thì cũng muốn cầm luôn cái tay đã viết.

"Vá cho lành thì bán được một món," Lão Kỷ nói. "Vá cho không ai nhìn ra là đã vá thì bán được cả cái tên của món ấy. Nghề mình đắt ở chỗ đó, mà chết cũng ở chỗ đó."

Ba giờ chiều, ngoài cửa cuốn có tiếng xe.

Hoắc Trân lên gác, cúi đầu tránh xà, mang theo tập hồ sơ bìa cứng gáy vải cô đã cầm trên tay tối mười bốn tháng Mười một. Anh không hỏi cô có khoẻ không, không nhìn quanh cái gác mười hai mét vuông. Anh đặt tập hồ sơ xuống cạnh quyển sổ.

"Cho tôi xem phần đời thứ ba."

Ba mươi phút, hai người không ai nói. Anh đối chiếu từng dòng món vá trong sổ nghề với danh mục trong hồ sơ ông nội để lại: tên món, năm, tên chủ. Tới dòng thứ chín từ dưới lên của đời thứ ba, ngón tay anh dừng.

"Tháng Tám năm hai nghìn lẻ một. Bốn ngày. Ông nội tôi." Anh gấp tập hồ sơ lại. "Sáu năm nay tôi đi tìm một cái tay. Tôi khoanh mười một người, loại mười. Người thứ mười một tôi vẫn để ngỏ, vì tôi chỉ có ảnh macro với một cái tật bẻ góc vuông."

"Bây giờ thì sao?"

"Bây giờ tôi không còn phải để ngỏ nữa."

Anh về lúc bốn giờ. Thẩm Ninh quay vào, mở lại quyển sổ ở trang bảy mươi mốt.

Cô đã đọc trang ấy ba lần trong buổi sáng mà chưa lần nào nhìn xuống dưới cùng. Dưới phần món vá của đời thứ ba, chỗ đáng lẽ là hàng chữ ký của trò, chỉ có một nét mực kéo ngang, thẳng, chạy hết bề rộng trang giấy.

Nó không gạch qua chữ nào. Nó nằm ở dòng trống bên dưới cái tên.

"Đây là gì ạ?"

Lão Kỷ nhìn nét mực ấy hồi lâu.

"Lối cũ. Gạch qua tên là bị đuổi khỏi nghề. Gạch dưới tên là tự bỏ." Ông đẩy quyển sổ về phía cô. "Không ai gạch hộ ai được cái nét ấy. Người kéo nó ra là chính bà ấy."